туохт., эргэр. Куустуһан туран, кириэс-мараас уурас. ☉ Целоваться, христоваться (на Пасху)
[Маркани] кырдьаҕастары кытта киристиэбэлэстэ. П. Ламутскай (тылб.)
Киристиэс тиллибит баскыһыанньатыгар кинини [Степашканы] кытта киристиэбэлэһэр этилэр. И. Тургенев (тылб.)
[Оҕонньор] Нехлюдовы тохтотон, киристиэбэлэспитэ. Л. Толстой (тылб.)

аат. Кими, тугу эмэ үөрэн-көтөн өрө күүрдүүлээхтик хайҕааһын; арбааһын; үрдүк үөрүүлээхтик туойуу, хоһуйуу. ☉ Торжественное приветствие, прославление, воспевание кого-чего-л.
Бүгүн дьиэ кэргэн аҕаларын ситиһиитинэн, кыайыытынан эҕэрдэлээһин, айхаллааһын буолла. «ХС»
Миша доҕотторун, уруккутун курдук, күүркэтиилээх соҕус айхаллааһынынан көрсүбүтэ. Н. Лугинов
— Куриль, буой эрэ дьоҥҥун. — Тохтотор кыаҕым суох. Дьон имэҥэ киирбит. Ити Киристиэс таҥараны айхаллааһын. С. Курилов (тылб.)

аат., итэҕ. Киристиэс тиллиитин бэлиэтиир сааскы бырааһынньык. ☉ Пасха (христианский праздник)
[Дьүөгэ Дьөгүөр:] Баай Байбал бу кэлэр киристиэпкэ биир ынах баһын маанылыах буолар. П. Ойуунускай
Киристиэп саҕана Сэмэнчик Маайа аҕатын аахха дьаарбайа барбыт. Н. Неустроев
[Бандьыыттар] Дьокуускайы киристиэп түүн ылыахпыт дэһэллэр үһү. Н. Түгүнүүрэп

аат., эргэр. Урут нэһилиэк кинээһэ дуоһунаһын бэлиэтэ оҥостон куругар иилинэр кынчаала. ☉ Кортик (как символ власти у наслежных старост-князьцов — в дореволюционной Якутии)
Эппилиэттээх элбээтэ, хахаардалаах халыҥаата, куортуктаах куодарыста. Болот Боотур
«Күн ыраахтааҕы үчүгэйдик олорорун туһугар киристиэс көмөтүнэн сүһүөххүтүгэр туруҥ!» — кинээс куортугун өрө уунна. М. Доҕордуурап

аат. Туох эмэ таһынан көмүһүнэн сотуллубут, кыһыл көмүс дуй. ☉ Позолота
Оттон иккис муннукка …… улахан таастаах солотуу кибиэттээх киристиэс таҥара турар. Уустаах Избеков
Иһит ыскаабыттан …… бэрт өр туттуллубут, көмүс солотуута сүтэн эрэр улахан ыстакаан ылла. ВН СС
Чаҕылхай солотуунан килбэҥнээбит, бадьырыйбыт кэтит араамаҕа олордуллубут ыраахтааҕы сүүнэ улахан мэтириэтэ ыйанан турара. М. Горькай (тылб.)

даҕ. Буоскаттан оҥоһуллубут (үксүгэр чүмэчи туһунан). ☉ Восковой, сделанный из воска
Дьиэҕэ икки тойон туоллан олорор. Соҕотох буоскабай чүмэчи төрдүгэһин уота кыайан сырдаппакка, кинилэр үдүк-бадык ортотугар күлүгүрэн, улаатан көстөллөр, нүһэр тылларынан бырахсан кэпсэтэллэр. М. Доҕордуурап
«Марыыйабар!»— дии санаан, [Дьөгүөрсэ] ийэ таҥара күлүгүн иннигэр улахан буоскабай чүмэчини ылан умаппыта. Н. Якутскай
Биир муннукка өрүөллээх үрүҥ былаах өйөнөн турар. Иккис муннукка, суп-суон соҕотох буоскабай чүмэчилээх, улахан таастаах солотуу килбиэннээх киристиэс таҥара турар. Уустаах Избеков

туохт.
1. Килиэптээх буол. ☉ Иметь при себе хлеб
Саллаат солуурчаҕар Толору миини оргутунар, Суумкатыгар саппаас килиэптэнэр эбит. Т. Сметанин
2. Аһыыр астаах буол. ☉ Иметь пищу, пропитание
[Ымыы] Бэлэм дэлэй килиэптэнэн, Бэрпин аҕай мин дэнэн, Кыыс-куо кыра киһи диэки Кынчыаттаабат да буолбут. Күннүк Уурастыырап
3. көсп. Аһыыр-таҥнар суолгун булун. ☉ Зарабатывать на жизнь, иметь средства к существованию
Кэнэҕэски үйэҕэ Киристиэс эстиэр диэри Килиэптэнним быһыылаах. Күндэ
[Куоракка] бары туора дьонтон килиэптэнэн олороллор. М. Горькай (тылб.)

даҕ.
1. Суона суох, модьута суох (хол., бэрэбинэ, быа). ☉ Тонкий, имеющий небольшую толщину (о круглых предметах, напр., о бревне, проволоке, верёвке)
Быа синньигэһинэн быстар (өс хоһ.). Мас сүгэр быаларын өһүлэн оҕонньор саҥа синньигэс уһун быаны хата олорор. Амма Аччыгыйа
Уолларыгар анаан собо тылын синньигэс үтэһэҕэ тиһэн хатараллар. И. Гоголев
Кус чугас түстэҕинэ эбэтэр устан чугаһаатаҕына уһун синньигэс курбуу ураҕаһынан охсорбут. Т. Сметанин. Утар. суон
2. Кэтитэ суох. ☉ Узкий, небольшой в ширину
Дьон синньигэс тротуардарынан хардары-таары аалсыһан элэҥнэһэллэрэ. А. Софронов
Көлүйэлэр үгүстэрэ синньигэс элгээн ууларынан силбэһэллэр эбит. Амма Аччыгыйа
Синньигэс ыллык быыкайкаан дүөдэҕэ тиэрдибитэ. Далан. Утар. кэтит
3. Дьарамай уҥуохтаах, хатыҥыр, суона суох. ☉ Узкий в кости, тонкий, изящный
Уһун синньигэс аҕамсыйбыт киһи өкөччү туттубутунан Тогойкиҥҥа сулбу хааман кэлэн илиитин ыга тутан дорооболосто. Амма Аччыгыйа
Айаан синньигэс моойдоох саллаҕар төбөтүн кыҥнатан чочумча толкуйдаамахтаан баран эппит тыллара өрүү оруннаах буолааччылар. Н. Лугинов
[Эльвира] уһун синньигэс тарбахтара массыыҥка клавишатыгар имигэстик үҥкүүлүүллэрэ. Л. Попов
Таас тоҕой кэтэҕиттэн сып курдук синньигэс уҥуохтаах …… кыыс тахсан кэллэ. Т. Сметанин
4. көсп. Үрдүк, хатан (куолас, саҥа туһунан). ☉ Высокий, тонкий (о голосе)
«Оо, Киристиэс, бэлиэр утуйдугут дуо?» — дьахтар синньигэс саҥата тыҥкынаан иһилиннэ. М. Доҕордуурап
Таня ыллаан, синньигэс хатан куолаһа киэһэрэн эрэр сөрүүн салгыны хамсатар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кини синньигэс хатан куолаһа халлаан күөх куулатыгар охсуллан чуҥкунуурга дылы. А. Фёдоров
◊ Синньигэс биил — киһи курданарынан саамай синньиир сирэ. ☉ Талия
Адыгей хап-хатыҥыр, хара саппыйаан курунан синньигэс биилин быакаччы тардыммыт. Амма Аччыгыйа
Уһун, хойуу суһуоҕун киистэлэрэ синньигэс биилигэр тиийэ сыыйыллан түспүттэр. Н. Заболоцкай
Хаар нэдиэлэни быһа киһини синньигэс биилигэр диэри липпэччи түспүтэ. «ХС». Синньигэс оһоҕос — киһи уонна кыыл ас буһарар уһун синньигэс уонна көҥдөй уоргана. ☉ Тонкая кишка
Синньигэс оһоҕоско куртах аннынааҕы быччархай ноор симэһинин киллэрэр. СИиТ
Синньигэс оһоҕоско оһоҕос ас буһарар улахан суолталаах симэһинэ оҥоһуллар. СИиТ

туохт.
1. Мастаах, ыарҕалаах сири мастарын түөртэлээн ыраастаа, ыраас сирдэ таһаар. ☉ Выкорчёвывать лес (напр., под пашню)
Бу курдук сирин Маайа аҕата Бабыкый оҕонньор солообута, хас да сыл бурдук ыспыттара. Эрилик Эристиин
Кэнники икки күн Дьөгүөрдээх тыа солообуттара. М. Доҕордууарп. Тыаны солоон суолла оҥостуоҕуҥ. А. Фёдоров
2. Маһы умнаһа эрэ хаалар гына мутугун ыраастаа, мутаа. ☉ Обрубать ветви, очищать ствол от ветвей
Биир күрүө тоһоҕотун саҕа маһы быһыта охсон ылан, мутуктарын солообутунан барда. Амма Аччыгыйа
Мас кэрдиитэ мутугу солуурдааҕар ыар үлэ буолан биэрдэ. «ХС»
Мөлтөһүөрдэр мутугу солообуттара. «ХС»
3. Сорох сыһыаты кытта холбоһон «туох эмэ бүтүнү хайыт, алдьат, үлтүрүт» диэн суолталанар. ☉ В сочетании с некоторыми наречиями имеет значение «рвать, ломать, разрушать что-л. цельное»
Уу тоҥ күөнүнэн быһыты тоҕо солоон ааспыта. Амма Аччыгыйа
Өрүс үрдэ, тугу барытын тоҕута солуох айылаахтык халҕаһалыы анньан, аллара диэки ахсымнык барылыы устан барда. П. Филиппов
«Умайар таас» [таас чох] саас үрэх халаана очуоһу хайа солообут дьапталҕатыттан көстүбүтэ. «ХС»
♦ Суолла солоо — туохха эмэ суолла ас, суолла тэл. ☉ Проложить, открыть дорогу к чему-л., куда-л. Кэм инни көрүнэн, эрдэттэн олоон, суолу солоон сылдьар ордук. Болот Боотур
Күн аайы суол солуур этибит Өспөт дьол айанын аартыгар. С. Данилов
Сэбиэскэй судаарыстыба …… куосумаска бастакынан суолу солообута. СГПТ. Суолун солоо — ким эмэ суолунан бар, кими эмэ батыс. ☉ Идти по чьим-л. стопам, следовать путём кого-л.
Мин Киристиэс Айыы Тойон Таҥара миэхэ ыйбыт суолун солоон баччааҥҥа диэри олох олорон кэллим. Н. Лугинов
[Эркээни — Киис Бэргэҥҥэ:] Илбиһи иҥэртэрдэххинэ аҕаҥ суолун солуоҥ, Кини курдук хаардаах от түгэҕин саҕа Хара өһүөн олбохтонуоҥ. И. Гоголев
Бии оҕонньорум эрэйдээх суолун солоон, …… үрэх баһыгар тахсан, биир тымыр сыыһын сууйа сырыттым. Онтон кыра көмүс оҕотун булан киллэрдим. Суорун Омоллоон