прил. черника; черничный кисель черника кисиэл.

сущ
(м. р., мн. ч. нет)
кисиэл

ыймахтаа диэнтэн дьаһ
туһ. Бастаан оҕоҕо аҕыйах ньуоска кисиэли ыймахтатан баран, эмиий эмтэриллиэхтээх. Дьиэ к.

м. кисиэл; молочный кисель үүт кисиэлэ; # седьмая вода на киселе ырааҕынан уруу; за семь вёрст киселя хлебать пегое, соччо наадата суохха ыраата айаннаа.

прил. клюква; клюквенный кисель клюква кисиэлэ.

аат. Минньигэс, дыргыйар сыттаах сиэмэлээх, биир сыллаах от уонна кини сиэмэтиттэн ылыллар эмкэ, аска туттуллар арыы. ☉ Анис (однолетнее травянистое растение)
Анньыыс яблоколаах хомпуоттарга, кисиэлгэ, барыанньаҕа, фруктаны тууһуурга туттуллар. ЭХК. Уоскутар «валерьяна таммахтара», сүрэх ыарыытыгар туттуллар камфара арыыта, сөтөлү хоҥуннарааччы анньыыс хааппылалара, биһирэмнээх эмтэр быһыытынан бэрт элбэх киһиэхэ биллэллэр. МАА ССКОЭҮү

аат. Саахардыҥы минньигэс амтаннаах, тиэстэттэн оҥоһуллар бытарыйымтыа ас. ☉ Печенье
Мин Анна Андреевнаҕа атыылыырыгар көмөлөстүм: кини этэринэн саахары, бэчиэнньэни ыйыыбын. Софр. Данилов
Ууга үүнэр сорох үүнээйилэртэн килиэби, бэчиэнньэни уонна кисиэли оҥоруохха сөп. ДьДьДь
Урут кинилэргэ төһөнү баҕаралларынан бэчиэнньэ, дьаабылыка биэрэр эбит буоллахтарына, маачаха ийэлэрэ, оонньуурга баҕас бу да сөп буолуо диэн, чэй иһэр чааскыларыгар кумаҕы кутан биэрбитэ. Х. Андерсен (тылб.)

аат. Араас отоннортон, хатарыллыбыт бурууктаттан буһарыллыбыт минньигэс утах. ☉ Напиток из сваренных на воде ягод, сухофруктов с добавлением сахара, компот
Аһаан бүтүүгэ минньигэс убаҕас аһы: кисиэли, хомпуоту уо. д. а. иһэллэр. РВА ДьЫКБ
Хомпуоту туспа купсууҥҥа, кырапыыҥҥа эбэтэр ыстакааннарга кутаттыыллар. ФВН ЭХК

аат.
1. Сирэйи, эти-сиини, тириини соттунар, тупсарынар аналлаах маас, оҕунуох. ☉ Крем (косметическая мазь)
Илиини …… кириэминэн оҕунуохтанан баран, массаастанар. ЗЛГ ҮүЫА
[Тилэх тириитин] кириэминэн соттуохха наада. ФВН ТС
Кириэмнэр хиимийэ көмөтүнэн оҥоһуллубуттара. ЮГ КХЭДьС
2. Ытыллыбыт арыыттан, чөчөгөйтөн о. д. а. оҥоһуллубут минньигэс ас. ☉ Крем из взбитых сливок (кофейный, ванильный и т. п.). Түмүктүүр үһүс бүлүүдэҕэ кисиэл, …… кириэм үчүгэй
△ Туорка, пирожнайга туттуллар чөчөгөйтөн, арыыттан, ытыллыбыт сымыыттан, сироптан о. д. а. оҥоһуллубут минньигэс маасса. ☉ Крем кондитерский. Туорт кириэмэ минньигэс баҕайы эбит
3. Саппыкы, атах таҥаһын ыраастыыр, килбэчитэр үрдүк хаачыстыбалаах маас, оҕунуох. ☉ Крем для обуви. Атах кириэмин бааҥката саайбаланан оонньуубутун ууратабыт. И. Семенов

аат.
1. Киһи-сүөһү организмыттан тахсар убаҕас мустарыгар биитэр балыктарга усталларыгар туһалыыр чараас мөһөөччүктүҥү уорган. ☉ Пузырь (мочевой, плавательный)
Иик быыстала суох үөскээн, синньигэс туруупка устун хабахха мунньустар. СИиТ
Маатка түргэнник оннугар түһэригэр сөп буола-буола хабаҕы босхолуур улахан суолталаах. ТЕН ИДь
Балаҕаннарын түннүгүн сайынын от кыла сиэккэнэн биитэр балык хабаҕынан тардаллар эбит. ДСИТ
2. эргэр. Сүөһү, көтөр-сүүрэр ииктиир, балык устар уоргана инчэҕэй эрдэҕинэ үрүллэн хатарыллыбыта (тугу эмэ угарга, кутарга аналлаах). ☉ Высушенный в надутом виде пузырь животного, птицы, рыбы, предназначенный для хранения чего-л.
Кырбый [киһи аата] кэһиитин улахан тууйаска сүөгэй уонна оҕус хабаҕын толору курупчаакы бурдук аҕалбыт. И. Гоголев
Биһиктэр үрдүлэринэн сүөһү хаппыт хабахтарын ыйаан күлтэтэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Күһүн эбэм улар хабаҕа мөһөөччүктэри сабынан баайан балаҕан өһүөтүгэр ыйаталаата. С. Маисов
3. Убаҕастан быыһылаан үллэн тахсар салгын эбэтэр ханнык эмэ гаас дьэҥкир төгүрүгэ. ☉ Пузырьки воздуха или газа
Буордаах уу үрдүгэр аата-ахсаана биллибэт үгүс хабахтар көбөн сыыгынастылар. Амма Аччыгыйа
Долгун хабах курдук, үрүҥ күүгэнинэн үллэ-үллэ уостубута. Л. Попов
Саҥардыы оргуйан хабахтар көстүөх курдук буоллулар да, кисиэли үөһэ тардыллар. ФВН ТС
♦ Биир хабахха тыын көр биир
Ол дьоннор куомуннаһан, биир хабахха тыыналлар. Хабахха тыыннар көр тыыннар. Барыны бары билэн түһэҥҥин, аны хабахха тыыннара сылдьарыҥ буолуо. Болот Боотур
Оттон манна киһини барытын хабахха тыыннарыахтыы дьаабыламмыттара дии. Е. Неймохов
◊ Таас хабах көр таас I. Таас хабах хайаҕа баар буолар. Хабах таҥаһа — ыҥыырга олорор киһи хабаҕын курдуу сабар куобах тириитэ таҥас. ☉ Пояс из заячьей шкуры, защищающий мочевой пузырь от холода
Силип барарга тэринэн уллук сутуруо, хабах таҥаһа кэппитэ. Күннүк Уурастыырап
Былыр ыҥыырдаах атынан ыраах айаҥҥа барар дьон хабах таҥаһа диэни кэтэллэрэ. «Чолбон». Хабах хаппар — урут сахалар сүөһү, сылгы хабаҕын имитэн, таҥаһынан, сарыынан бүүрүктээн, айахтаан оҥорор, бытархай малларын угар дьоҕус суумкалара. ☉ В старину у якутов: сумочка для мелочи, изготовленная из выделанного мочевого пузыря крупного рогатого скота, отделанная тканью, сыромятью. Күннэтэ туттуллар малга-салга хабах хаппара эмиэ киирсэрэ. НБФ МУу СОБ
др.-тюрк. хавух, тюрк. ковук