I
тыаһы үт. туохт. Айаххын ситэ аппакка эрэ олус түргэнник «кып-кып» диэн эрэр курдук саҥар. ☉ Говорить очень быстро, неразборчиво, почти не разжимая губ; производить короткие частые звуки, похожие на клекот
Кырбый саҥата өрө кыбыгыраата. П. Ойуунускай
II
дьүһ. туохт. Түргэнник элэгэлдьий. ☉ Мелькать быстро, производить легкие частые движения (напр., о пальцах).

сыһ. Чаҥыргыыр тыаһы таһааран, чаҥыргыыр курдук. ☉ Производя резкий металлический звук, издавая клёкот (напр., об орле). Уус тимири чаҥырҕаччы охсор
□ Хотой Хомпоруун Аан дойду диэки Аҥаарыччы көрөн баран, Алта төгүл чаҥырҕаччы саҥардаҕына, Аан туман арахсар. Саха нар. ыр. I
Көтөр эмиэ сүр иччилээхтик чаҥырҕаччы саҥарда. В. Титов

I
чаачыгыраа диэнтэн холб. туһ. Хоптолор, ууну кырсынан кырыйа көтө сылдьан, …… балык оҕотун хабаллар, сорохтор, сыыһа тутаннар, сүр хатаннык чаачыгыраһаллар
Бүөтүр Хоро. Сүүмэх от үрдүгэр икки кып-кыра хаар эбэ оҕолоро тоҥон, ыксаан чаачыгыраһа сыталлара. СҮК
II
даҕ.
1. Чаачыгырыыр тыаһы таһаарар (тыҥырахтаах көтөрдөрү, хол., кыырды этэргэ). ☉ Издающий резкий, пронзительный клёкот (о хищных птицах — напр., о ястребе). Чаачыгырас хотойдор
2. Хатан, тэтимнээх саҥаны таһаарар (хол., күлэн эбэтэр ытаан — үксүгэр оҕону этэргэ). ☉ Пронзительно кричащий, голосящий (напр., смеясь или плача — обычно о детях). Кыһыл оҕо ытыыр чаачыгырас саҥата иһилиннэ
□ Бырабылыанньа бэрэссэдээтэлэ, чаачыгырас саҥалаах кыра оҕонньор, субу бүгүҥҥүттэн да ходуһаҕа ыытыах чинчилээх. У. Нуолур

тыаһы үт. туохт.
1. Тэһэ баран хатаннык часкыйан эрэр курдук саҥаны таһаар (тыҥырахтаах көтөрү, хол., кыырды этэргэ). ☉ Издавать резкий, пронзительный клёкот (о хищных птицах — напр., о ястребе)
Ханна эрэ үөһэ кырбый көтөр, чаачыгырыыр. И. Гоголев
Киргил, өһүргэммит курдук, чаачыгыраабытынан, тыа быыһынан көтөн сарымахтана турда. Н. Лугинов
2. Хатан, тэтимнээх саҥаны таһаар (хол., күлэн эбэтэр ытаан — үксүгэр оҕону этэргэ). ☉ Пронзительно кричать, голосить (напр., смеясь или плача — обычно о детях)
Оҕо саҥата ытаан чаачыгырыы түспүт. Саха ост. I
Биирин саҥардыы туолан эрэр оҕо хоһооно суох тугу эрэ чаачыгырыыр. Амма Аччыгыйа

тыаһы үт. туохт.
1. Улахан, хатан саҥаны таһаарталаа (үксүгэр ханнык эмэ тыҥырахтаах көтөрү этэргэ). ☉ Издавать, производить громкий клёкот, треск, клекотать, трещать (напр., о какой-л. хищной птице)
[Хаар эбэ] чуучугуруу-чуучугуруу тус соҕуруу диэки көтө турда. И. Гоголев
[Кыһыл чох сылабаарга угуллан] чуучугуруу, чыычыгырыы түһэр. С. Маисов
2. Хатан, чуор кычыгырас тыаһы таһаар (хол., хаар устун хааман). ☉ Издавать, производить звонкий хруст, скрип (напр., шагая по снегу)
Тула өттүм тула хаар! Чуучугуруур тунал хаар! П. Тобуруокап
Сатыы чуучугураан тиийдим. И. Гоголев
Соноҕос, сып-сыыгынас туманы силэйэн, аа-дьуо айаннаан чуучугураан иһэр. В. Гольдеров
◊ Чуучугуруур туус тумус нор. айымнь. — хотойу ойуулуур эпиитэт. ☉ Эпитет орла (букв. клекочущий каменный клюв)
Чуучугуруур туус тумус Хомпоруун Хотой. Күннүк Уурастыырап