ж. колокуонньа; # смотреть со своей колокольни бэйэҥ колокуонньаҕыт-тан көр, бэйэҥ ычаҕынан көр.

сыһ. Чуолкай билбэккэ эрэ, бүтэйдии, сэрэйэн. ☉ Вслепую, наугад
Үрүҥнэр аллара түннүгүнэн, үөһэ колокуонньаттан ытыалыыллар. Бэйэлэрэ көстүбэттэр. Онон кыһыллар бүдүлүккэ, тыас эрэ хоту ыталлара. П. Филиппов

аат., эргэр. Таҥара дьиэтин куолакалын тыаһа. ☉ Звон (колокола)
Сотору собуон буолан хас да колокуонньа тыаһа биирдэ өрө лыҥкынаан-лиҥкинээн, доргуһуйан-дуораһыйан барда. Күннүк Уурастыырап
Тугу эрэ аһыйан эмиэ кэбин туонна собуон. И. Гоголев
Дьокуускай сэттэ таҥаратын дьиэлэрин куолакаллара сарсыардааҥҥы собуоннарын тыаһа Уол уонна Аҕа таҥаралар ааттарын алҕаан лыҥкынастылар. П. Филиппов

1. сим I диэнтэн атын. туһ. Биир кыра тохтобулга ыга симиллибит куулу санныгар биллэҕэ быраҕыммыт оҕонньор киирэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
   Көхсүгэр — ыга симиллибит иэннэриктээх суумка, уҥа өттүгэр — кус хаалыыр сиэккэ. Софр. Данилов
   Манна эт, арыы, тоҥ балык булууһу толору симиллэн сытара. Н. Якутскай
2. көсп. Элбэх буолан ханна эмэ киир, мунньуһун. ☉ Набиться куда-л., скопиться в большом количестве где-л. Кыараҕас балаҕаннарыгар симиллэн олордулар. Амма Аччыгыйа
   Сүүрбэччэ кыыс биир балааккаҕа симиллибитэ. Л. Попов
   Оҥоойу тибии курдук сирэйигэр саба ыһыллар, хараҕар уонна муннугар симиллэр. Н. Якутскай
   Хотон иһигэр …… ынах сүөһү лыык курдук симиллэн баайыллыбыт. Р. Кулаковскай
   △ Кыараҕас, баппат сиргэр киир, кыбылын. ☉ Входить, втискиваться в тесное пространство
   Туйаарыма Куо куттанан, орон үрдүгэр ыттан, муннука симиллэр. Суорун Омоллоон
   Сеня колокуонньа аллараа салҕааһыныгар тиийдэ уонна кыра эрдэҕинэ холкутук сылдьар аһаҕаһынан бэрт нэһиилэ симиллэн, онно киирдэ. Эрилик Эристиин
   △ сөбүлээб. Ханна эмэ (табыгаһа суох сиргэ) киир, баар буол (баҕаран, сөбүлэһэн туран буолбакка). ☉ Быть, оказаться (не по своему желанию, согласию) где-л. (в неподходящем месте)
   Хомуньуус тоҕо манна кэлэн симиллиэй? Улууска хаалар ини. Болот Боотур
   — Бэйи, эн оҥкучахха тоҕо симилинниҥ? — Оттон этиҥтэн куттанан, алҕас түстүм буолбат дуо?! — диэн балта Коляҕа хоруйдуур. Суорун Омоллоон
   Кини хаайыыга симиллэн, …… олохтон, охсуһууттан ойдон, бу курдук сытыахтаах дуо? А. Сыромятникова

I
ытын I диэнтэн хай
аата. Сиэнньэ колокуонньа эрэһээҥкитин тас өттүгэр тахсан, күчүмэҕэй ыттыыны оҥорон барда. Эрилик Эристиин
Литература саҥа кэрдииһигэр ыттыы ыарахан этэ. КНЗ ОТК
Кирилиэһинэн үөһэ ыттыы — үрдүккэ тахсыы, дьоһун ситиһии бэлиэтэ. БРИ ТТ
II
сыһ. Ыт курдук; ыкка маарынныырдык. ☉ По-собачьи; как собака
Суор оҕото Соллой арыт ыттыы үрэн ньаҕыйар. И. Федосеев
Оҕо сылдьан кус кэтээн, дурдаҕа соҕотох баата сону саптан, ыттыы титирээн хонорбут. «Чолбон»
♦ Ыттыы быһыылан — сидьиҥ, сиэргэ баппат быһыыны оҥор. ☉ Совершить подлость (букв. вести себя как собака)
Эдэр сылдьан кини ыттыы быһыыланан турардаах. «ХС». Ыттыы өлбүт кэпс. — өлүө суохтаах суолугар, быстахха өлбүт. ☉ Погибнуть ни за что, бессмысленно, умереть как собака
Кур түү курдук анньан кэбиһэммин, ыттыы өлөн хааллаҕына, туһам туох буолуой? Саха фольк. Дьаакып, кэбис, барыма, таах ыттыы өлөрөн кэбиһиэхтэрэ. Д. Очинскай
Туох акаары киһигиний, эйигин үрүҥнэр ыттыы өлөрөн кэбиһиэхтэрэ. Ф. Захаров. Ыттыы үөх — кими эмэ араастаан үөх, ыыстаа. ☉ Ругать кого-л. на чём свет стоит (букв. браниться как собака)
Киһини кэнниттэн ыттыы үөҕэ сылдьар — олус куһаҕан быһыы. Болот Боотур
Киниэхэ ыттыы үөхтэрэр санаам суох. «ХС»
◊ Ыттыы харбаа кэпс. — илиилэргин ууттан таһаарбакка эрэ харбаа. ☉ Плавать брассом (не вынося руки над водой). Оҕолор ууга ыттыы харбаан чомполоноллор
□ Дима ыттыы харбаан, атаҕынан ууну биллиргэтэн, уҥуоргу кытылы нэһиилэ булар. Күрүлгэн. Ыттыы харбааһын спорт. — илиилэргин ууттан таһаарбакка эрэ харбааһын. ☉ Плавание брассом (не вынося руки над водой). Соторутааҕыта ыттыы харбааһыҥҥа күрэх буолбута