I. прич. от согревать; 2. прил. ититэр, сылытар; согревающий компресс сылытар компресс.

горчица || горчичный; аһыы хартыыһа готовая свежая горчица; хартыыһа кэмпириэс горчичный компресс.

туохт. Кэмпириэстэ уур. ☉ Наложить компресс
«Кэмпириэстиэххэ дуу, “скорайы” ыҥырыахха дуу?» — диэтэ ийэлэрэ, унтуутун уһула туран. Р. Баҕатаайыскай
Эмп аҕалан иһэрдэн, дэлби кэмпириэстээн абыраата. Г. Попов
[Боҕуруоскай оту] медицинаҕа дьаҥ сөтөлүн эмтииргэ итиэннэ кэмпириэстиир сириэстибэ быһыытынан туттуллар. МАА ССКОЭҮү

аат. Ыалдьар миэстэҕэ угуттуур баайыы (ууга илитиллибит эбэтэр эмтээх буолар). ☉ Лечебная повязка, компресс
Эмин испэт — сирэр-талар, Кэмпириэһин уһултарар, Эмиэ тута баайтарар, Кэлтэй мөҕөр, уордайар. Күннүк Уурастыырап
[Миклухо] дьиэтиттэн эмп аҕалан кэмпириэс оҥорбута уонна үрүҥ өрбөҕүнэн бааһын бэрэбээскилээбитэ. ЛНК СДьО
Иҥиирэ хоҥнон ыалдьыбыт сүөһү атаҕар маҥнай тымныы кэмпириэс ууруллар. СИиТ

несов. 1. кого-что туруор; ставить в строй стройга туруор; ставить столбы баҕаналарда туруор; 2. кого (для работы) туруор, анаа; ставить к станку станокка туруор; 3. кого-что (размещать) олохтоо; ставить на постой быстах олохтоо; 4. (помещать) уур, ук; ставить посуду на стол иһити остуолга уур; ставить автомобиль в гараж автомобилы гаражка ук; 5. кого, перен. ук, киллэр; ставить в неловкое положение табыгапа суох балаһыанньаҕа киллэр; 6. кого-что, перен. (расценивать) туруор, тут; ставить его выше других писателей кинини атын суруйааччы-лартан үрдүктүк туруор; 7. что и без доп. (в азартных играх) туруор, уур; 8. что уур, туруор, үктэн; ставить ногу на носок атаххын төбөтүнэн үктэн; ставить правильно часы чаһыны сөпкө туруор; 9. что (устанавливать для действия) туруор, уур; үт; ставить телефон телефонна туруор; ставить компресс компреста уур; ставить сеть илимнэ үт; 10. что (сооружать) туруор, тут; ставить избу дьиэтэ туруор; 11. что (налаживать, производить) оҥор, тэрий; всё ставить по-новому барытын саҥалыы тэрий; 12. что, театр. туруор, көрдөр; ставить новую пьесу саҥа пьесата туруор; 13. что (выдвигать, предлагать) туруор, киллэр; ставить вопрос на обсуждение боппуруоһу дьүүллэһиигэ туруор; 14. что (рассматривать как что-л.) туруор, аах; ставить своей задачей бэйэҥ соруккунан туруорун; # ставить в известность биллэр; ставить в связь сибээстээ (холбоо); ставить диагноз диагнозта туруор; ставить рекорд рекорта оҥор; ставить на (своё) место кого-л. сөптөөх миэстэтин көрдөр; ставить себя на чьё-л. место (ким эмэ) оннугар бэйэҥ буолан көр (кини балапыанньа-тыгар түбэспит курдук санаан көр); ставить вопрос ребром боппуруоһу быһаччы ту- РУор.

I
1. аат. Ардах-хаар элбэҕиттэн сир-дойду, өрүс, күөл улаханнык ууланыылара, уу элбээһинэ. ☉ Половодье, разлив
Ол [уот] кэнниттэн уон сылы быһа угут бөҕө буолар. И. Данилов
Ол эрээри, улахан угут олус сэдэх. Быйыл — хара хапсыыр саас. «ХС»
Ааспыт сайын оройуоҥҥа улахан угут буолан оттооһун былаана ырааҕынан толоруллубатаҕа. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Ардахтаах, дэлэй уулаах. ☉ Дождливый, с большим количеством осадков. «Быйыл күөл уута үллэ тоҥно, эһиил угут сайын буолуо», — Огдооччуйа үрүҥ көмүс хамсатын оборо-оборо эһиилгини төлкөлөөтө. И. Гоголев
Үс күрүө сириттэн Сабардам угут дьылга сэттэлии-тоҕустуу сүүскэ тиийэ бугулу туруорара. Болот Боотур
Биир угут дьыл кэнниттэн, кырдьык, көлүйэ сүрдээх улахан күөлгэ кубулуйбут. Багдарыын Сүлбэ
др.-тюрк. суб, суг ‘вода’
II
аат. Ыалдьар сиргэ ууруллар сылаас (сылытыллыбыт) туох эмэ; ыалдьар сири тугунан эмэнэн сылытан эмтээһин, эмтэнии. ☉ Тёплый компресс, грелка на больное место, припарка
Итии күл угуту Таҕайар кэриэтэ, Көхсүбэр күн уотун Сылама суоһаата. Баал Хабырыыс
Кыынньыбыт үүтү иһэн, кыыс хабарҕатыгар сылаас угут ууран баран эмиэ оронугар токуллан сытта, этэсиинэ сымнаан, нусхайан хаалла. Е. Неймохов

I
туохт.
1. Хааҕыттан халыйан таҕыс, элбэх уулан, халааннаа (өрүс, үрэх туһунан). ☉ Разливаться, выходить из берегов, затоплять (о реках, водоёмах)
Көмүөл мууһун саҕана угуттаабатаҕына, сайын кыбытыы уу, буордаах уу халаана ходуһаны-мэччирэҥи сиигирдээччи. ФВС К
Сир-дойду угуттаата, бөһүөлэк сүрүн уулуссата үрэх курдук сүүрүгүрдэ сытар. В. Иванов
Үрэх саас биирдэ угуттуур, оччоҕо икки хара маһын саҕатынан халаан уута таһымнаан тахсар. «ХС»
2. Өлгөм үүнүүнү ылар сыалтан сирибуору уунан нүөлсүт, өҥсүт. ☉ Поливать, орошать почву
Сут дьылга уу таһаарар массыына оҥорторон, онон ходуһатын угуттаабыта. Суорун Омоллоон
Быһыт туох иһин тутулларын, төһө ходуһаны угуттуохтааҕын тустарынан холкуос бэрэссэдээтэлэ кылгастык кэпсээтэ. Эрилик Эристиин
Саха сиригэр нууччалар кэлиэхтэрин инниттэн сахалар хоруу хаһаннар, ходуһаларын уунан нүөлсүтэр эбэтэр угуттуур үгэстээх этилэр. ЕВФ УуДК
II
туохт.
1. Итиинэн илгий, сылыт, суоһаа. ☉ Согревать, окутывать теплом, исходящим от чего-л. (напр., от огня)
Бөрө истээх саҕынньах уонна уһун курумуу этэрбэс тымныыны киллэрбэттэрэ, сылааһынан угуттууллара. Далан
Уокка сытар мас тулатын итиинэн угуттуур. Умнуллубат к. Хоһуун көхсүн күн уота угуттаан, эмиэ утуктуох курдук буолбута. «Чолбон»
2. Ыалдьар сиргэр сылытар тугу эмэ сыһыары ууран эмтэн. ☉ Прикладывать к больному месту тёплый компресс, прогревать, делать припарку
Биир күһүн, сүһүөх дьарҕалаахтары угуттуур абыраллаах бадарааннаах Абалаах алааска эмтэнэ Мэҥэ-Хаҥаласка таҕыстым. Амма Аччыгыйа
От дулҕаны буһаран баран, хайа баттаан, буруолаппытынан, оҕус тобугар баайан угуттууллар. ГНА ТС
Биир саас ийэбит атаҕа ыалдьан кыайан хаампат буолан хаалбыта. Куома диэн киһи: «Абалаах бадараанынан эмтээҥ, угуттааҥ», — диэн сүбэлээбитэ. «ХС»
3. көсп. Үтүөнэн, үөрүүнэн, сылааһынан толор, сылаанньыт (санааны, сүрэҕи, дууһаны). ☉ Согревать (душу), наполнять (сердце) теплом, радостью
Сип-сибилигин аҕай үөрүү-көтүү угуттаан турбут дьиэтин иһэ тымныйа түһэргэ дылы буолбута. Н. Якутскай
Төрөөбүт сирим сылааһа сүрэхпин мэлдьи угуттуу сылдьыа. П. Аввакумов
[Эн хоһоонноруҥ] мин ыарыһах дууһабын угуттуур, уоскутар курдуктара. Э. Соколов