Якутские буквы:

Якутский → Русский

конституция

конституция.

федерация

полит, бэдэрээссийэ; Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Российская федерация; ыччат бэдэрээссийэтэ федерация молодёжи.

Русский → Якутский

конституция

ж. 1. конституция (государство общественнай-государственнай тутулун быһаарынар сүрүн сокуөна); 2. (строение, структура) тутул, оҥоһуу, быһыы; конституция человека киһи оҥоһуута.

конституция

Төрүт Сокуон

конституция российской федерации

Россия Федерациятын Төрүт Сокуона

федерация

ж. бэдэрээссийэ (1. бэйэлэрин бас билинэр тус-туспа судаарыстыбалар эбэтэр өрөспүүбүлүкэлэр холбоһуктара; 2. тус-туспа уопсастыбалар, тэрилтэлэр холбоһуктара).

Якутский → Английский

конституция

n. constitution [<Russ.]


Еще переводы:

россия федерациятын төрүт сокуона

россия федерациятын төрүт сокуона (Якутский → Русский)

Конституция Российской Федерации

төрүт сокуон

төрүт сокуон (Якутский → Русский)

Конституция

өрөспүүбүлүкэ

өрөспүүбүлүкэ (Якутский → Якутский)

аат., полит.
1. Салайар үрдүкү уорганнар анаммыт кэмҥэ талыллар эбэтэр парламент көмөтүнэн түмүллэр судаарыстыбаннай салайыы көрүҥэ, маннык салайыыны тутуһар дойду. Форма государственного правления, при которой высшие органы власти избираются общенациональными представительными учреждениями (парламентами), а также сама страна с такой формой правления, республика. Уйбаан 60-с сылларга Кууба өрөспүүбүлүкэтигэр байыаннай исписэлиис быһыытынан сулууспалаабыта
Бары тыл эппит дьон тылларын номоҕо диэн буолбута — демократическай өрөспүүбүлүкэ оҥоһуллуох тустаах диэн. П. Ойуунускай
Рим судаарыстыбата уруккутун курдук өрөспүүбүлүкэ диэн ааттанара. КФП БАаДИ
Венеция уонна Генуя бэйэлэрин бэйэлэрэ бас билинэр өрөспүүбүлүкэ куораттар этилэр. АЕВ ОҮИ
2. Арассыыйа судаарыстыбатын иһинэн тэриллибит национальнай тэриллиилэр. Республики в составе Российской Федерации. Саха өрөспүүбүлүкэтэ. Тыва өрөспүүбүлүкэтэ
Эдэр суруйааччы биһиги өрөспүүбүлүкэбит хотугу норуоттарын туһунан, туундара үрдүнэн дьоллоох олох күнэ сандаарбытын туһунан суруйар. Софр. Данилов
Онтон ыла уһун кэм Устар бааллыы ааста, Сахам өрөспүүбүлүкэтэ Үүнэн, сайдан турда. Эллэй
1942 сылтан ыла Кэмпэндээйитээҕи туус собуота өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн улахан суолталанна. М. Доҕордуурап
Түүр тыллаах өрөспүүбүлүкэлэргэ билигин барыларыгар диалектологическай тылдьыттар тахсыталаатылар. АПС СЛ

ыстатыйа

ыстатыйа (Якутский → Русский)

в разн. знач. статья; хаһыат ыстатыйата газетная статья; конституция үһүс ыстатыйата третья статья конституции; дохуот ыстатыйата статья дохода; инники ыстатыйа передовая статья, передовица.

утумнаһыы

утумнаһыы (Якутский → Якутский)

утумнас диэнтэн хай
аата. Мин саныырбынан манна аат утумнаһыыта баарга дылы. ФЕВ ДьС
Оттон оробуочай былаан сүрүн соруга — ыһыыга үлэлэр хардарыта сибээстэрин уонна утумнаһыыларын олохтооһун. ЭБТ. Саҥа Конституция …… урукку Конституция үтүө өрүттэрин ылан салгыы сайыннарар, утумнаһыы бириинсиптэрин тутуһар. «Саха с.»

основание

основание (Русский → Якутский)

с. 1. (действие) олохтооһун, төрүттээһин; 2. (фундамент) олох, төрүт, акылаат; дом на каменном основании таас акылааттаах дьиэ; 3. перен. см. основа 2; 4. (повод, причина) олоҕуруу, тирэҕирии, тирэх, олох; без всякого основания туох да олоҕо суох; на основании статьи конституции конституция ыстатыйатыгар олоҕуран; 5. мат. олох; основание треугольника үс муннук олоҕо; 6. хим. олох; # разрушить до основания төрдүгэр тиийэ алдьат.

академик

академик (Якутский → Якутский)

аат. ССРС, Арассыыйа наукатын академиятын дьиҥнээх чилиэнэ; туһааннаах академияҕа (хол., республикаҕа, наука, искусство салаатыгар о. д. а.) талыллыбыт киһиэхэ иҥэриллэр аат, соло. Академик (действительный член АН СССР, Российской, республиканских, отраслевых академий)
Ыраатта даҕаны сылааска сыппатах, Күөх бульвар устунан дуоһуйа хаампатах. Академик ол онтон букатын кэмсиммэт, Сынньаныы туһунан саныы да соруммат. С. Данилов
Дьулустаан Семеновиһы үгүстэр бэйэтин олус үрдүктүк туттунар, улахамсык курдук сыаналыыллар. Ол төрүөтэ диэн, бадаҕа, икки сыллааҕыта соҕурууттан академик кэлэ сылдьан, миэхэ баран үлэлээ диэн кучуйа сатаабытын барсыбатах. Г. Угаров

сардаҥалаа

сардаҥалаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туохха эмэ сардаҥата оҥор (хол., уруһуйдаан). Приделать к чему-л. лучи, снабжать лучами (напр., на рисунке)
Оҕо Оҥостон олорон Ойуулаата, Ойор күнү Кырааскалаата Кыһанан Кыһылынан, Сардаҥалаата Сандаарыйар Сарбынньах уотунан. А. Кондратьев
2. көсп. Тугу эмэ киһи санаатын угуйар уоттаа, үөрүүлээ. Представлять что-л. радостным, светлым
Сардаҥалаа олох суолун, Саҥа конституция! Эллэй
Ахтылҕаҥҥын сардаҥалаан Тайҕа толоон киэркэйбит, Аан суолгун сыҥаһалаан Чаппараахтыы дьэргэйбит. А. Абаҕыыныскай

ирдээ

ирдээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кими, тугу эмэ булардыы сорунан көрдөө; суолунан батыһан эккирэт. Искать целенаправленно, основательно, тщательно; выслеживать (напр., зверя по следу)
Сэрэйдэхпинэ, ийэ саһыл оҕолорун суохтаан, мин суолбун ирдээн кэлбит быһыылааҕа. Суорун Омоллоон
Онтон кытыыга тахсыбыт кус оҕолорун [эһэ] ирдээн, барытын тутан ылан, хоту диэки төбөлөрүн наардаан сиргэ кэккэлэтэ уурталыыр. Болот Боотур
«Кыһыллары кытта Сүөдэр уола кэлсибит, куоракка баар үһү, көрсөрүм буоллар...» - диэн, хайдах эрэ кинини ирдии сылдьар курдук тылласпыта. Н. Якутскай
Ыт күрүөйэхтэри, үспүйүөннэри атахтарын суолунан ирдээн тутар. Г. Угаров
2. Иэстээн, төлөтөн, көрдөөн ыл. Требовать возврата долга, востребовать долг
[Атыыһыт] аҕыйах манньыатынан тыын салҕаныах айылаах, күн туратура иэстэрин ирдээн, тэлиэгэлээх атынан куораты биир гына айаннатан таҥкынатара. Н. Лугинов
Өлбүтүн истэн баран: «Дьонуттан баайы ирдиэххэ баар», - диэтэ. Н. Заболоцкай
Көлөһүҥҥүн суут ирдээн биэртэ, төлөтүө! А. Сыромятникова
3. Тугу эмэ халбаҥнаабакка толорору модьуй. Потребовать, затребовать
Саҥа Конституция экономиканы салайыы миэтэтин, истиилин өрүүтүн лаппа тупсаран, сайыннаран иһиини ирдиир. ФММ ДьКС
Борогууллааччылары уонна сүрэҕэ суохтары саатынан-суутунан хоруотууртан, кинилэр үлэҕэ чиэһинэйэ суохтук сыһыаннаһалларын иһин кытаанахтык ирдииртэн кыбыстымыахха наада. Л. Брежнев (тылб.)
ср. казах. ер 'следовать за кем-л.'

иһинэн

иһинэн (Якутский → Якутский)

аат дьөһ.
1. Хайааһын оҥоһуллар, тарҕанар кыраныыссатын, миэстэтин ыйарга туттуллар, үксүгэр быһаарар сыһыан дэгэттэнэр. Употребляется при указании на предмет, в пределах, до пределов которого распространяется, совершается действие, часто служит для выражения определительных отношений (по, до)
Бу уол сүүс иһинэн ахсааны үчүгэйдик билэр.  Чугас эргин, биэс-алта көс иһинэн ыал даҕаны, оҕо даҕаны суоҕа. Дьүөгэ Ааныстыырап
Биһиги биригээдэ иһинэн тахсар хаһыат аата эмиэ «Чаҕылҕан». «ХС»
Вузтар истэринэн бэлэмнэнэр отделениелар тэриллиилэрин курдук дьоһуннаах дьаһалы биһиги норуоппут улахан астыныынан көрүстэ. Л. Брежнев (тылб.)
2. Хайааһын хайдах-туох оҥоһулларын миэстэ сыһыана дэгэттээх көрдөрөр. Выражает отношения образа и способа действия (по)
Бастыҥ чороону ылан, бэйэтин иҥнэри тутан илиитин иһинэн үс төгүл уокка кымыһы кутан биэрдэ. Саха фольк. Бу оҕонньор мин санаам иһинэн саҥарда. И. Никифоров
3. Хайааһын оҥоһуллар кэмин, болдьоҕун ыйарга туттуллар. Употребляется при указании времени, срока совершения действия (в, через, в течение, на протяжении)
Ымынаҕа биир нэдиэлэ иһинэн хатырык курдук хастанан түһэн хаалыаҕа. Амма Аччыгыйа
Аны биэс хонук иһинэн Баабылыкы дэриэбинэтигэр баар буолуҥ. И. Никифоров
Дуоһунастаах дьоннор гражданнар этиилэрин уонна сайабылыанньаларын олохтоммут болдьох иһинэн көрөр, олорго эппиэти биэрэр уонна наадалаах дьаһаллары ылар эбээһинэстээхтэр. ССРС К
4. Сокуону, ыйааҕы, уурааҕы, инструкцияны бэлиэтиир ааттары кытта сөп түбэһии, бас бэринии, салайтарыы сыһыанын көрдөрөр. Выражает отношение соответствия, употребляясь с наименованиями каких-л. официальных документов (закон, указ, постановление ит.п
- согласно). Бары тэрилтэлэр Конституция иһинэн үлэлииллэр. Бырабыыталыстыба бэйэтин боломуочуйатын иһинэн дьаһаллары ырытан оҥорор уонна олоххо киллэрэр. Устаап иһинэн сүөһүнү тутуллуохтаах.  Барыта сиэр иһинэн. Н. Габышев
Ардыгар ааттары туохтуу падежка салайар. Иногда управляет винительным падежом имен
Былаан кыаҕы иһинэн буолуохтаах. «ХС»