I кузнечный молот.
II коренной зуб.

м. олохтоох; жители города куорат олохтоохторо; коренной житель төрүт олохтоох.

прил. 1. (глубокий, коренной) төрдүттэн уларытар, уһук; радикальные меры төрдүттэн уларытар дьаһаллар; 2. (придерживающийся решительных взглядов) радикальнай.

раздел, распределение чего-л.; колхозтаахтар дохуоттарын түҥэтигэ распределение дохода колхозников; сир түҥэтигэ уст. земельный передел; буор түҥэтик уст. коренной передел земли; ср түҥэттии .

и. д. от кубулуй= 1) превращение; 2) преображение, коренное изменение.

баал (массыына подшипншска олорор дэтээлэ. Хамсатааччы эргичитэр куүһүн үлэлиир механизмна тиэрдэр уонна эргичийэр дэтээлгэ сүрүн буолар оруоллаах. Б. араастара: кенө (прямой), тоҥонохтоох (коленчатый), төрүт (коренной), имигэс (гибкий), тиистээх (зубчатый или шлицевой), көндөй (полый), үллэрэр (распределительный), кардааннаах (карданный), кыамтагган ылар (вал отбора мощности) о. д. а. Б. үксүн элбэх углеродтаах Эбэтэр тупсарыллыбыт бөҕө ыстаалтан оҥоһуллар.)

I 1. 1) предок, родоначальник; саха төрдө родоначальник якутов; илбис төрдө миф. родоначальник духов кровопролития; киһи төрдө буол будь праотцем людей (т. е. пусть твоё потомство будет многочисленным и значительным); сүөһү төрдө буолуох сүөһү эта порода скота даст хорошее потомство; 2) прям., перен. корень, основа, основание |( корённой, основной; потомственный; тыл төрдө грам. корень слова; алдьархай төрдө корень (всех) бед; от төрдө корни травы; сэргэ төрдө основание коновязи; оһох төрдө основание печи (тёмная сторона якутского камелька); төҥүргэс төрдө основание пня; төрүт олохтоох коренной житель; абориген; төрүт сокуон основной закон; төрүт дойду а) место рождения; б) родная сторона; төрүт уус дьон они потомственные кузнецы; 2. родовитый; төрүт киһи родовитый человек; төрүт киһи төрүөҕэ, ытык киһи ыччата погов. отпрыск родовитого, потомок знаменитого (говорится при почтительном отношении к знаменитым родителям) # суол төрдө а) перекрёсток,, распутье; б) начало пути.
II совсем, вовсе, совершенно; мин маны төрүт билбэппин я этого совсем не знаю.
III компь. исходник (source)

аат.
1. полит. Баар былааһы суулларан саҥа былааһы олохтуур тосту уларыйыы. ☉ Коренной переворот в жизни общества, который приводит к ликвидации предшествующего общественного и политического строя и установлению новой власти, революция
Ыраахтааҕы бүрүстүөлүттэн аккаастаммыт, өрөбөлүүссүйэ буолбут үһү. П. Ойуунускай
Билигин, дьэ, өрөбөлүүссүйэ буолаары гынна. Амма Аччыгыйа
«Өрөбөлүүссүйэ», «көҥүл» диэн тыл Ол сыл маҥнай иһиллибит. Баал Хабырыыс
2. Тосту уларыйыы, туохха эмэ улахан уларыйыы тахсыыта (култуураҕа, искусствоҕа, наукаҕа). ☉ Коренной переворот, резкий скачкообразный переход от одного качественного состояния к другому (в культуре, искусстве, науке), революция. Сүүрбэһис үйэҕэ наукаҕа дьиҥнээх өрөбөлүүссүйэ буолбута
□ «Култуурунай өрөбөлүүссүйэ! Култуурунай өрөбөлүүссүйэ!» — Хос аайы, дьиэ аайы Кумалаһыы, мөккүөр. С. Васильев
◊ Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ — 1917 сыллаахха буолбут В.И. Ленин салалталаах өрөбөлүүссүйэ. ☉ Великая Октябрьская социалистическая революция 1917 г. Өрөгөйдөөх Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ Өлүүлээх батталы Үрэйбитин эрэ кэннэ Үрүҥ харахпытын Өрө көрбүппүт. Саха нар. ыр. III. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ — Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ буола илигинэ, ыраахтааҕы былааһын саҕана. ☉ До революции, при царском режиме
Кини өссө өрөбөлүүссүйэ иннинэ олус баай көмүстээх үрүйэни булбута. Суорун Омоллоон

аат. Өрүс, үрэх хочотун икки өттүнэн кыһалыы, сэлэлии үрдээн турар буор модьоҕо томтордор, хайалар. ☉ Горы, холмы вдоль берега или долины реки; коренной берег, высокая терраса (обычно у рек, текущих по плоскогорью)
Сырыттым ахтыбыт ыырдарбар — Арҕааҥҥы бырааным сиһигэр — Улахан-куччугуй маардарбар, Үрүччэм тыгыалыыр сиригэр. Күннүк Уурастыырап
Өлүөнэ эбэкэм үргүөрүн үрдүгэр, Кэрискэ бырааным кэрдиитин иһигэр, Тунаарар Туймаадам таманын киинигэр Туругуран тураҕын, Дьокуускай куоратым. И. Чаҕылҕан
Элиэнэ эбэккэм үлүскэн сүүрүгэ Икки күөх быраанын аннынан килбэҥниир, Сүүрүккэ көрүнэр быраанын дьүһүнэ Күөҕүнэн долгуйан көмүстүү мичиҥниир. И. Эртюков

1) зуб || зубной; илин тиис передний зуб; кэлин тиис задний зуб; балта тиис коренной зуб; билир тиис зуб мудрости; (аһыы) тиис клык; тииһиир тиис молочный зуб; тиис враһа зубной врач; тиис бороһуога зубной порошок; тиискин көрдөр = прям., перен. показывать зубы; тиис-тиискэ, хаан-хааҥҥа погов. зуб за зуб, кровь за кровь (соотв. око за око, зуб за зуб); тиис тыҥырах тиийэринэн погов. пока есть зубы и когти (т. е. сопротивляться, бороться до последнего); 2) зубец; тараах тииһэ а) зубья гребёнки; б) зубья бороны; кыраабыл тииһэ зубья граблей.