прил. өрүллүбүт, өрүү; плетёная корзина өрүү корзина.

сов. что, разг. кураанахтаа, сүөкээ; опростать корзину корзинаны кураанахтаа.

прил. 1. быһаҕас; неполная корзина быһаҕас корзина; 2. (не достигший предела, незаконченный) толорута суох, ситэтэ суох; неполная средняя школа толорута суох орто оскуола; 3. разг. (не толстый) суона суох, сеп суон.

көөдөй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Толору сибэккилээх икки корзинаны остуолугар туруорбута уонна …… көөдөҥнөөн тиийэн, аанын хатаан кэбиспитэ. В. Гаврильева

аат., эргэр. Икки өттүнэн тутаахтаах талахтан өрүллүбүт тымтай (балык иһитэ). ☉ Тальниковая корзина (для рыбы)
[Сергей] толору балыктаах бэстиэли көтөҕөн мадьалытан иһэр. «ХС»
Өймөкөөн кырдьаҕаһа хайаҕы кэпсииригэр бэстиэл диэн баар буоларын ахтыбыта. Ол бэстиэли эппит эбит — талаҕынан өрүү тымтайы. Багдарыын Сүлбэ
Симэхсин — эмээхсин бэстиэллээх сыыһын көтөҕөн баран тахсыбыт. ПЭК ОНЛЯ II
ср. русск. диал., устар. пестерь ‘большая корзина из прутьев, бересты, лыка, драни для сена’

I набивать что-л. чём-л.; запихивать, заталкивать что-л. во что-л.; малы куулга сим набить мешок вещами; бөҕү корзинаҕа сим= запихнуть мусор в корзину.
II жмуриться, закрывать глаза; харах симэр игра в жмурки.

сыһ. Сахсайа сылдьар гына, сахсайа сылдьар буола. ☉ Так, чтобы взъерошилось, встопорщилось, стало рыхлым; взъерошенно, рыхло
Чысхаан …… дьүдьэйэн, баттаҕа сахсаччы үүнэн, күн уота харааччы сиэн, дьүһүнэбодото уларыйда. В. Чиряев
Хомуллубут [эмтээх] үүнээйини сиргэ бырахпакка корзинаҕа, дьааһыкка, мөһөөччүккэ сахсаччы уурталанар. ФВН ТС
Аргыс киһи өрт турааҕын курдук сахсаччы туттан баран хааман салбырдыыр. П. Ламутскай (тылб.)

с. 1. (действие) өрүү, хатыы, баайыы; плетение корзин корзиналары өрүү; 2. (плетёное изделие) өрүү.

сов. 1. что (сверху) саба уур; уур; наложить выкройку на материю ньэмиэти танас үрдүгэр саба уур; наложить гипс гипсэтэ уур; 2. что (покрыть слоем) саба бис, түһэр; наложить на лицо грим сирэйгин гриминэн саба биһив; 3. что, чего (положить) кыстаа, хаалаа, ук; наложить корзину яблок корзинаҕа яблокота хаалаа; наложить дров в печку оһоххо маета у к; 4. что (пометить, поставить) УУР. ^ТУРУ°Р; наложить печать бэчээттэ уур; 5. что (подвергнуть) түһэр, биэр; наложить штраф ыстараапта түһэр; наложить наказание миэрэтэ биэр; # наложить швы мед. тик, бааһын тик.

аат. Маска (тииккэ, бэскэ) биир сиринэн лабаалара олус хойуутук үүнүүлэрэ. ☉ Ветки в виде очень густого пучка (на лиственнице, сосне), ведьмино помело
Онтон өйдөөн көрдөххө, чугас соҕус биир оруктаах тиит турар эбит. Суорун Омоллоон
Орук титирик ордууга …… көтөн түспүтүм. «ХС»
♦ Орук оҕото — 1) итэҕ. оруктан түспүт үөнү сиэн дьахтар оҕолонуон сөп диэн саха итэҕэлигэр олоҕурбут үгэс (оннук төрөөбүт диир оҕолорун орук оҕото дииллэр). ☉ По якутскому поверью: дитя, рождённое от женщины, которая проглотила насекомое, упавшее с особо густого пучка ветвей дерева
Оттон умсатөннө түстэхпинэ, [оҕум] Күрүҥ маһын курдук Кубарыйа кууран баран, Ортотунан булгу ыстанан, Орук оҕотун курдук Симэһиннээх хаанынан Сиккирэччи ытыаҕа. П. Ойуунускай
Өссө сахаларга орук оҕото диэн баар. «ХС». 2) көсп. мөлтөх доруобуйалаах оҕо. ☉ Хилый ребёнок. Орук оҕото эрэйдээх
◊ Орук тымыра — быттыкка баар хорук тымыр. ☉ Паховая артерия. Кырдьаҕас киһи атаҕын тымыра ханан бүөлэммитин быһаарарга орук тымырынан зонд киллэрэн чинчийэллэр
ср. монг. аруҕ ‘плетёная корзина’