корыстный, корыстолюбивый; харбас эмээхсин жадная старуха # тыык тыыҥҥа харбас забота о самосохранении.

прил. I. туһаны эккирэтэр, тупа таһаарынар санааттан оҥоһуллар; с корыстной целью туһа таһаарынар санааттан; 2. см. корыстолюбивый.

I
харбаа I диэнтэн холб. туһ. Манна кэлэн Кеша биһикки оҕолуу мэниктээтибит, уунан ыһыстыбыт, умсан атахпытын харбастыбыт, кумахха куобахтаатыбыт. Н. Габышев
Дьиэ харбаһар, ол-бу үлэҕэ көмөлөһөр. И. Бочкарёв
Оҕонньор литиэпкэ хотуурунан охсор, мин мунньуһабын, от кэбиһэригэр бугул онно харбаһабын. С. Маисов
♦ Тыын тыыҥҥа харбас көр тыын II
Тыын тыыҥҥа харбас, кинилэр [баайдар] айахтарыгар урут эһиги туора түһэн биэриэ суох этигит. Эрилик Эристиин
Инньэ диэн хаарга-тыалга баттатан, тоҥон, хоргуйан өлүөҥ дуо, тыын тыыҥҥа харбас диэн эмиэ баар. «ХС»
II
даҕ. Бэйэтигэр туһалааҕы эрэ эккирэтиһэр, ымсыы санаалаах, харам майгылаах. ☉ Корыстный, корыстолюбивый. Харбас эмээхсин
□ «Харбас саарга баһыыбата тиэрт!», — диэтэ Күүстээх-уохтаах күн судаара. П. Ойуунускай

даҕ.
1. Туох да буолтун иһин эбинэр эрэ өйдөөх харам, харбас. ☉ Стремящийся к наживе во что бы то ни стало, корыстолюбивый
Сомсуулаах баайдар, Собуот күүһүнэн сорох норуот Сототун сиилэтин Солбонутан кэбиһэн, сор суол ойоҕостообуттар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Хапыталыыстар «сомсуулаахтарын», барыыс эрэ иһин олороллорун …… иһин поэт кинилэртэн сиргэнэр, кэлэйэр. АЕЕ ӨӨ
2. Элбэх, өлгөм. ☉ Богатый чем-л., изобильный
«Киэҥ сиринэн тайаан сылдьыбыт дьоҥҥо, эһиэхэ, буоллаҕа дии кэпсээн кэрэтэ, сонун сомсуулааҕа», — Ньукууска Горохов элэккэйдик хоруйдаата. «ХС»
[В. Гольдеров] өлгөм үүнүү, өҥ-быйаҥ сомсуулаах кэмигэр тиийэн эрэр киһи быһыытынан үгүс хоһоону, кэпсээни үрүлүччү сүүрүгүртэр ханнык диэн баҕалаахпыт. «ХС»
3. кэпс. Күүркэтиилээх, баһыылаах. ☉ Раздутый, преувеличенный
[Ыналба:] Мин эйигин ылбатаҕым, атын дьахтары ылбытым буоллар, …… баҕар эмиэ уон икки оҕолоох буолуом этэ. [Кээчэ:] Саатар биир уол, биир кыыс диэбэт. Суора да суох олорон өссө сомсуулаах ээ. П. Ойуунускай
Ол эрээри, барыта эрбии тииһин курдук тэҥ буолуо диэн этэр сомсуулаах буолуо этэ. М. Доҕордуурап

даҕ.
1. 1. Тугу эмэ ылан туһанарга, туттарга олус баҕалаах; иҥсэлээх, харам. ☉ Стремящийся к наживе, корыстолюбивый, жадный
Манна ханна эрэ ааттаах ымсыы, кэччэгэй Дьэкиим кинээс диэн түүлээх ытыс олорор дииллэр. Н. Заболоцкай
Андрей Бүттүүйэби кытта кэпсэттэҕин ахсын бу киһи ычата кыратын, ымсыытын, бэйэтигэр туһалаахха сирэйэ-хараҕа суох түсүһэрин билэн иһэр. М. Ефимов
Ымсыы ытырым лэппиэскэтин Иэстээн суолгар ытыаҕа, Ыкса ыалыгар түптэтин Киитин атыылыы сатыаҕа. Айталын
2. Атын киһи киэнин ордук үчүгэй дии саныыр, ордугумсах. ☉ Полный зависти, завистливый, алчный
Даарыйа эмээхсин ордук ымсыы, ыар санаалаах уонна уохтаах-кылыннаах хотун. Н. Түгүнүүрэп
Ордугумсах, ымсыы киһи бэйэтин сорунан уонна атын киһи дьолунан дьоло суох. ЭБЭДьА
Ким этиэҕэй: Сальери Ымсыы, чиччик киһи этэ диэн? А. Пушкин (тылб.)
2. аат суолт.
1. Тугу эмэ ылан туһанар эрэ туһугар үлүһүйүү; иҥсэ, харам санаа. ☉ Стремление к личной выгоде, наживе, жадность, алчность
Хара суруксут бэрик ыларын таптыырын, үпкэхарчыга ымсыытын бэркэ билэр. И. Гоголев
Ымсыы ытыһа туолбат — Харам хараҕа хаммат. Ахсаана Сонтуой
Булт кэмигэр, ордук үллэстиигэ, сорох дьон иҥсэлэрэ, ымсыылара батарбакка таска тахсааччы. ТМ ДК
2. Атын киһи табылларыттан, этэҥҥэ буоларыттан абаланыы, ордугурҕааһын. ☉ Чувство досады, вызванное благополучием, успехом другого, зависть
Иирсээннэрин төрүөтэ — ымсыы, ордук санаһыы, бэрт былдьаһыы буолбута. Далан
«Ымсыы, күнүү — эҥкилэ да суохха эбир түһэрэр куһаҕан санаалар, — диэтэ Бөртө, сорохтор кистэлэҥ санааларын өтө көрбүт курдук. — Хаһан да онуоха бас бэриммэт буолуҥ». Н. Лугинов
[Балбаара:] Ити сааспытыгар муҥнанан-муҥнанан булбут биир кунаммытын улаатыннардым, ол ымсыытыгар [Быыпсай Сүөдэр] иҥсэрэн үөнэ хамсаан эрэр. Эрилик Эристиин
♦ Ыт курдук иҥсэлээх (ымсыы) көр ыт II. Ыт курдук ымсыы киһи туохха эрэ ымсыыран тугу эрэ тула чэччийдэ
ср. туркм. ымтылмак ‘ждать угощения, жадно смотреть кому-л. в рот; настойчиво желать, добиваться чего-л., стремиться к чему-л.’