кирилээ диэнтэн дьаһ
туһ. [Косилка] Өнньүөс, уолба Үүнүүлээх отугар Үлүһүйэн киир, кирилэт. К. Туйаарыскай

көлүй диэнтэн хай
аата. Аты тутуу, сойутуу, уулатыы, көлүйүү уонна ат косилкатынан оту оҕустарыы, ат кыраабылынан оту мустарыы …… ити барыта оҕолорго сонун үлэлэр. «Кыым»

кэҕиҥнээ диэнтэн холб. туһ. Аттыбытыгар косилканан от оҕустарар Хабырылла аттара бүгүйэхтээн кэҕиҥнэһэллэр. И. Сосин
Хайдаҕын да иһин, биһиги көрсүһэн баран, кэҕиҥнэһэн эрэ ааһыспатыбыт, тохтоон илии тутуһан дорооболостубут. «ХС»

сыһ. Дьиксиммиттии, сэрэммиттии (көр, тутун). ☉ Настороженно, осторожно, осмотрительно (смотреть, держаться)
Чөрөлдьүһэр кулгаахтарын Чөрбөлдьүччү туттаннар, Түөрэм үктэл туйахтарын Төгүрүччү уураннар, …… Хотуулаахтык хаамсаллар Косилка соһор аттар. В. Башарин

тыаһы үт. туохт. Туох эмэ кытаанах ыарахан (хол., суоруна, косилка) туох эрэ бытархайы (бурдугу, оту) кытта аалсыһан быыстала суох быһар, мэлийэр бүтэй тыаһын таһаар. ☉ Производить непрерывный глухой скрипучий звук (напр., о жернове, косилке)
Косилка от охсон кирилиир. — Суоруна тыаһа кирилээн, …… Бурдук аһын түһэрбит. С. Васильев

көр босторуоҥка
Ойоҕос ат, бостуруоҥката босхо баран, тардыспакка гынан көрө-көрө, сүүрүүтүн эбэн истэ. Эрилик Эристиин
Ат косилкатыгар …… быһар аппараат симилиннэҕинэ, аттар бостуруоҥкаларын төлөрүтэн эрэ баран ыраастаныахтаах. ОҮМ
Икки эттээх ат, бостуруоҥкаларын кирис курдук чиккэтэн, ыарахан тэлиэгэни арыычча соһон испиттэрэ. М. Шолохов (тылб.)

сыһ. Иҥнигэһэ суохтук, чэпчэкитик (хамсаа). ☉ Свободно, легко, не застревая (двигаться)
Молния сунууру парафинынан соттоххо иҥнигэһэ суохтук, ылыбыраччы сүүрэр буолар. ХОДЬ. Косилканы үлэҕэ киллэриэх иннинэ быһаҕа хайдах турарын, ылыбыраччы хамсыырын үчүгэйдик бэрэбиэркэлэниэхтээх. СОТ
Аанньа оҕунуохтамматаҕына массыынам кыайан ылыбыраччы сүүрбэт, тигэргэ ыарахан. ДьБ

туохт.
1. Тугу эмэ атыны кытта тэҥнээ, маарыннат (иһиллиитинэн, тас көрүҥүнэн, быһыытынан-майгытынан о. д. а. көстүүлэринэн). ☉ Сравнивать что-л. с кем-чем-л., уподоблять кому-чему-л. (по звучанию, внешнему виду, характеру и др.)
Талан, тылы дьүөрэлиир Тардыылааҕын баҕаһын, Үлүһүйэн үлэлиир Үчүгэйэ алыһын! Күннүк Уурастыырап
Сайын саһыл сыһыыларыгар Самоходка косилкаҕын Салайаргын көрдөхпүнэ Сандал күҥҥэ дьүөрэлиибин. П. Тобуруокап
Поэт саҥа олоҕу саас кэлиитигэр, сайыҥҥы күөххэ үктэниигэ дьүөрэлээн хоһуйар. «ХС»
2. Тугу эмэ туохха эмэ холбуу тут, сөп түбэһиннэр. ☉ Сочетать, совмещать что-л. с чем-л.
Кыһыл Аармыйа соһуччу маневры уонна артиллерияны таба дьүөрэлээн туттан, өстөөххө саба түһэр саҥа тактиканы олохтообута. НМВ ССРСИ
Ыччаттар сынньанар кэмнэрин үлэни кытта таба дьүөрэлииллэр. «ЭК»

I
куугунаа диэнтэн холб. туһ. Тиит маһым тэҥкэтэ, уһуктаах чыпчаалынан үрдүк күөх халлаан ньуурун аала турбатах абаккабыт баар эбит диэх курдук, куугунаһа, курулаһа иҥиэттэ-иэдэйэ турдахтара үһү. Н. Неустроев
Таһырдьа тыал улам күүһүрдэ, бөһүөлэк тулатынааҕы тиит, хатыҥ мастар хамнаан, тыаһаан-ууһаан куугунастылар. В. Протодьяконов
II
даҕ. Биир күрүс чуолкайа суох үксүн ыраахтан иһиллэр тыастаах. ☉ Издающий однообразный невнятный звук в некотором отдалении
Күһүҥҥү чысхаан өссө кимиэллэммит, тыа баһа куугунас. Болот Боотур
Бэйэтэ хаамар косилкалар, сиилэс отун кырбыыр массыыналар биир кэм куугунас тыастарынан аргыстанан үлэ күннэрэ ааһаллар, ааһаллар. Л. Попов

туохт.
1. Кынаты быластаан, оргууй салгыҥҥа уйдаран бытааннык көт. ☉ Медленно лететь, парить, распластав крылья
Сотору тыаны үрдүнэн аҕай, тоноҕосчут курдук, көтөр аал тайааран иһэрэ көһүннэ. Айталын
Алааспар дьиэрэҥкэй эйээрэр, Үрдүбүнэн кыталыктар тайаараллар. И. Мигалкин
Тапталым күүһүттэн Тайаара көттөрбүөн. М. Хара
2. Түргэнник, чэпчэкитик, нарыннык хамсан (үксүгэр эдэр дьахтары этэргэ). ☉ Двигаться, ходить легко, плавно, изящно (обычно о молодых женщинах)
Үүйэ — мончуукка түһээри кынаттарын ыһыктыбыт кус курдук, икки илиитин даллаччы туттаат эргичийэн тайаарар, бэйэтэ бэйэтигэр күлэр. Л. Попов
Олохтон хаалбакка Олус үчүгэйдик таҥнан, Тайааран хааман иһэрин Таҥара табатыгар холууллар. Р. Баҕатаайыскай
Киэҥ ходуһаҕа үүнэн долгуйбут ача оту балыс массыына — нарын косилка кэлэн охсон тайаарыа буоллаҕа! Амма Аччыгыйа