Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тайаар

туохт.
1. Кынаты быластаан, оргууй салгыҥҥа уйдаран бытааннык көт. Медленно лететь, парить, распластав крылья
Сотору тыаны үрдүнэн аҕай, тоноҕосчут курдук, көтөр аал тайааран иһэрэ көһүннэ. Айталын
Алааспар дьиэрэҥкэй эйээрэр, Үрдүбүнэн кыталыктар тайаараллар. И. Мигалкин
Тапталым күүһүттэн Тайаара көттөрбүөн. М. Хара
2. Түргэнник, чэпчэкитик, нарыннык хамсан (үксүгэр эдэр дьахтары этэргэ). Двигаться, ходить легко, плавно, изящно (обычно о молодых женщинах)
Үүйэ — мончуукка түһээри кынаттарын ыһыктыбыт кус курдук, икки илиитин даллаччы туттаат эргичийэн тайаарар, бэйэтэ бэйэтигэр күлэр. Л. Попов
Олохтон хаалбакка Олус үчүгэйдик таҥнан, Тайааран хааман иһэрин Таҥара табатыгар холууллар. Р. Баҕатаайыскай
Киэҥ ходуһаҕа үүнэн долгуйбут ача оту балыс массыына — нарын косилка кэлэн охсон тайаарыа буоллаҕа! Амма Аччыгыйа

өйүө-тайаа

аат. Уһун айаҥҥа, хоно сылдьан уһуннук үлэлииргэ илдьэ барар ас-үөл. Провизия (для дальней дороги, длительной работы на отдалённых участках)
Өйүөнү-тайааны, аһы-үөлү бүтүннүүтүн кини тутан, бас билбитэ. Күннүк Уурастыырап
Кириһээннээх оҕонньор өйүө-тайаа ылынан, икки ыҥыыр атынан Кириһээн дойдутун диэки салаллыбыттара. Д. Таас
Бэлэм турбут сааны-сэби, өйүөнү-тайааны иһирдьэ тамнаат, айаннааһын буолла. В. Титов

тайаа

I
туохт.
1. Киэҥ сири сабардаан, тэнийэ сыт; уһаан, салҕанан бара тур. Простираться, раскинуться; тянуться, уходить вдаль
Тоҕой Сэлэ сыһыыта харах ылбатынан, көстөөх сиринэн тайаан сытар. Л. Попов
Мин нэһилиэгим сүүрбэттэн тахса көһүнэн тайаан олорор киэҥ нэһилиэк этэ. И. Никифоров
Киэҥ туундара кубарыйа тэнийэр урсуна ырыых-ыраах тайыыр. А. Сыромятникова
2. Киэҥ сиринэн, ырааҕынан тэлэһийэ сырыт. Ездить, ходить, покрывая большие расстояния; доходить до отдалённых мест. Тоҕус уоммун тоҥхоччу туоламмын, Тайҕаны баһынан тайаан сылдьаммын Истибитим, көрбүтүм бэрт элбэх. Суорун Омоллоон
Тоҕо, киһи оҕото эрээри, …… киэҥ халлаан кэтит өрөһөтүттэн кэдэрги тайаан кэллиҥ? Эрилик Эристиин
[Артыыстар] оннооҕор Бодойбонон тайыыр сурахтаахтара. ДФС КК
3. көсп. Киэҥ эйгэни хабан күүскэ дьай, күүстээх киэҥ сабыдыаллаах буол. Покрывая обширное расстояние, иметь сильное влияние на население (напр., о радиовещании)
Быыпсай илиитэ-атаҕа ырааҕынан тайаан сытарын Кыыс Хотун дьэ билэн эрэр. А. Сыромятникова
Араадьыйа улахан күүстээх, хаһыаттааҕар төһө эмэ ордук киэҥник тайыыр. ДФС КК
Майгы-сигили нуормалаһа тайыыр сирдэрэ аһара киэҥ. ДИМ
II
туохт. Тирэн, тайан. Опираться обо что-л. Илиигин остуолга тайаама! ПЭК СЯЯ
Сахам сирэ — Россия уһуга: Илин-хоту эҥээринэн тайаата. Л. Попов
Дьиэлэр турбаларыттан тахсар маҥан халлааҥҥа буруолар тайаан, остуолба курдук хороспуттара. «ХС»
Иһинэн тайыыр муннук геом. — эргимтэ иһигэр оҥоһуллубут муннук. Вписанный угол
Иһинэн тайыыр муннук тирэнэр дугатын аҥаарынан кэмнэнэр. КАП Г
ср. др.-тюрк. тайа ‘прислонять, ставить опору’

Якутский → Русский

өйөө-тайаа=

осторожно поддерживать; относиться бережно; оҕонньору өйөө-тайаа = поддержать старика.

Якутский → Английский

тайаа=

v. to prop, support, lean


Еще переводы:

тайаарт

тайаарт (Якутский → Якутский)

тайаар диэнтэн дьаһ
туһ. [Туруйалар] Кынаттарын тайаардан Кырылыктаан ылаллар, Арахсыһар бу чаастан Аймаһыйан ыллыыллар. С. Дадаскинов
Күөх муора долгунун хайыттым, Былыты быыһынан тайаартым. С. Данилов

тайаарбахтаа

тайаарбахтаа (Якутский → Якутский)

тайаар диэнтэн төхт
көрүҥ. Дайан эрэр кус оҕотун курдук тайаарбахтаан тиийэн, убайын моонньуттан кууһан ылла уонна иэдэһиттэн уураамахтаата. Л. Попов
Иэйэр-туойар нарын куолас, чараас түү кынаттарынан тайаарбахтаан кэлэн, Джаган сүрэҕин ыгыта кууспаҕалаата. А. Фёдоров
[Тоноҕосчут] үүт-үкчү сөмөлүөт курдук аллара сурулуур, …… өрө көтөн тахсар, тайаарбахтаат, күөрэлдьийбэхтээт, эмиэ суптурута түспэхтиир, сурулаамахтыыр. И. Сосин

тайаарыс

тайаарыс (Якутский → Якутский)

тайаар диэнтэн холб. туһ. [Кыталыктар] Таллан былыт уорҕатынан Тайаарыһан иһэннэр, Лыҥкырдаһа ыллыылларын Быыкаа сылдьан истэрбин Мин билигин да ахтабын. Н. Дьяконов
Балалаайканы хаста да сөхсүтэн биэрдилэр уонна эмиэ биллэр биир дорҕооннор тайаарыһан түһэллэр, онтон ким да салгыбат, өссө, өссө, истиэхтэрин баҕаран иһэллэр. Л. Толстой (тылб.)

планер

планер (Русский → Якутский)

тайаарар, планер (мотуора суох эрээри көтөр, салгыннааҕар ыарахан аппараат. Бастаан самолеккк состорон буксуурдаатахха эрэ көтөр, онтон салгыы элиэ курдук тайааран салгышга уйдарар.)

дарылаа

дарылаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Биир тэҥ уһуннук «дарр-дарр» диэн улахан сатархай тыаһы таһаар. Издавать равномерный дребезжащий звук, громко дребезжать
Ороспуой Гитлер полкалара Орудие уотунан уһууран, Тааҥка тыаһынан дарылаан …… Урусхаллыы туруммуттара. Эллэй
Дьарапалаан сарайан Дарылаан ахан кэлбитэ. С. Тимофеев
Сотору тыаны үрдүнэн аҕай, тоноҕосчут курдук, көтөр аал тайааран иһэрэ көһүннэ. Уталыппакка субу дарылаан кэлэн, дьону үрдүнэн сараадыйан ааспыта. Айталын

киҥкир

киҥкир (Якутский → Якутский)

I
көр киҥкил
Киҥкир ойуур көхсүгэр кэҕэ этэн чоргуйда. С. Васильев
[Кубалар] Талаһаллар киҥкир халлаан Таһаатыгар көҥүл-босхо …… Тайаара көтүөхтэрин. И. Федосеев
Киҥкир хара тыаларбыт Кылбаҥ куобах сонунан Кылбаарыччы таҥыннылар. П. Дмитриев
II
даҕ. Бүтэҥи, быһыттаҕас (саҥа). Глухая, отрывистая (о речи)
Оҕо ытыырын ортотугар, куһаҕан, киҥкир саҥа иһилиннэ. Н. Неустроев

хачыал

хачыал (Якутский → Якутский)

аат. Хачайданан оонньуурга аналлаах туорайга уһун быанан ыйанар хаптаһын олохтоох оҥоһук. Устройство для качания — сиденье, подвешенное на длинной верёвке к столбам или перекладине, качели
Тайаара оонньообут мас хачыалым Соҕотохсуйан, тулаайахсыйан, Тыалга хамсыы турдаҕа... Болот Боотур
Ээй, чэ күүскэ, Өссө күүскэ! Хачыалым күөрэҥниир, Күн миэхэ мичээрдиир! ДГИ КК
Света …… балаакка аттыгар быанан оҥоһуллубут хачыалга хачайданан оонньуура. «ББ»

буурка

буурка (Якутский → Якутский)

аат. Кавказ норуоттарын козел түүтүттэн оҥоһуллар чараас боолдьох плащтара. Бурка (род плаща или накидки на Кавказе)
Буурҕалаах сис былыт сөҥ тыабар Бууркатын тэнитэн тайаарар. Чаҕылҕан этиҥэ өҥ тыабар Чачыгыр охсуллан айаарар. Р. Баҕатаайыскай
Кавказ! Мин хонорум эн пещераларгар. Эн көһөҥө таастаргын сыттыктанан; Истэрим эн сэһэннэргин кутаа аттыгар, Түүн сабара хара бууркатынан. К. Кулиев (тылб.)
Половцев аҥаар тобугар сөһүргэстээн туран, буурканы ыга эрийбит, үрүҥ сэрэмээт хатыстары сымсатык сүөрдэ. М. Шолохов (тылб.)

туйаар

туйаар (Якутский → Якутский)

туохт., поэз.
1. Ыллаан дьурулат (күөрэгэй туһунан). Петь с переливами, щебетать, заливаться (о жаворонке)
Күөрэгэй чыычаах күн диэки күөрэйэ көтөн тахсан туйаара дьырылаатаҕа көҥүлүн, үрдүгүн!.. Суорун Омоллоон
«Дьири-дьир» дьирилээн Күөрэгэй туйаарда. Болот Боотур
Салгыҥҥа уйдаран, Күөрэгэй туйааран, Биир сиргэ битийдэ, Дьирилии ыллаата. С. Васильев
2. Олус үөһээнэн көҥүллүк көт. Легко и свободно летать, парить высоко в небе
Киэҥ куйаар халлаан …… далайыгар туйаара көтө сылдьар эйэ маҥан холуубун ким истибэтэҕэ, билбэтэҕэ баар буолуой?! П. Тобуруокап
[Сөмөлүөт] Күдэн былыты көхсүнэн, Күөх халлааны кырсынан, Тус арҕаа айаннаан Туйааран истэ. Н. Степанов
3
тайаар 1 диэн курдук. Баҕарабын: кинилэр [хоһооннор] Киэҥ саҕахха туйааран, Дьон сүрэҕин үөртүннэр Наар үчүгэй санаанан. Р. Баҕатаайыскай
Туналы маҥан күн төрөөбүт дойдубут үрдүнэн, кыһыл көмүс туоһахталыы, туйаара уһунна. М. Доҕордуурап
Туох кэрэ баарын мөҥүөн сүрэхпэр — Ону бүгүн биэрэбин бу туйаарар истиэппэр: Мин олохпун күндээрпит соҕотох эн эбиккин. «ХС»
ср. осм. тойҕар, туйҕар ‘жаворонок’

простереться

простереться (Русский → Якутский)

сов. тайаа; быластыы тутун, уун.