идти напрямик, идти кратчайшим путём.

I
аат.
1. Туох эмэ (хол., суол, өрүс) токуруйан өҕүллүүтэ. ☉ Изгиб, излучина, извилина (дороги или реки, озера с заливом)
Аттаах киһи суол тоҕойун эмискэччи быһа астаран, сиэллэрэн таҥкычахтата турда. Амма Аччыгыйа
Сотору соҕус буолаат, тоҕой кэтэҕиттэн уматык тиэммит танкер көһүннэ. «ХС»
△ Оннук өҕүллүүгэ тумустаан турар сир, тыа. ☉ Полуостров, мыс
Үрэх тоҕойугар киирэн геологтар көстүбэт буоллулар. В. Протодьяконов
2. эргэр. Туспа түөлбэ, учаастак. ☉ Тогой (самая мелкая административная единица в северных районах Якутии в первые годы Советской власти)
Мин бу тоҕой киһитэбин. ПЭК СЯЯ
Төрөөбүт тоҕойбут өтөхсүйэн турар. Сэмээр Баһылай
Дьонноох тоҕойтон ыраах Муора түллэр кытылыгар Олорбуттара үһү. А. Бэрияк
3. түөлбэ. Үрэх, сээн эргиирин быһа түһүү. ☉ Кратчайший путь между берегами реки в её излучине.
II
аат., эргэр. Кулун сэлэтин тиэрбэһэ. ☉ Кольца на натянутой верёвке, к которым привязывали жеребят перед дойкой кобылиц.
◊ Тоҕой сэлэ көр сэлэ
Дьоллоох тоҕой сэлэни туругурдуҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Иилээх-саҕалаах күрүөм Тоҕой сэлэтин Торум түптэтин Тойоно буолбут Хатан Дьаралык! П. Ойуунускай
Үс былас уһуннаах Тоҕой ситии сэлэни Тоҕуоруччу тарпыттар. С. Зверев
ср. уйг. токай ‘лесные заросли’, бур. тохой ‘бухта, залив; извилина, изгиб, лука (реки, дороги)’

сов. 1. кого илт, тириэрт; провести кратчайшим путём саамай быһа суолунан илт; 2. чем по чему суруйа сот, сотон ыл; провести щёткой по платью былааччыйаны суокканан сотон ыл; 3. что (обозначить линией) ыыт, тарт, сурааһынна ыыт; провести границу кыраныыссата ыыт; 4. что (проложить, построить и т. п.) ыыт, киллэр, оҥор; провести водопровод водопроводта киллэр; провести железную дорогу тимир суолла ыыт; 5. что (добиться принятия) ыллар, аһар; провести постановление уураахта ыллар; 6. что (выполнить, произвести) ыыт, оҥор; провести посевную кампанию ыпыы хампаанньатын ыыт; 7. что (пробыть) аһар, атаар; провести отпуск уоппускаҕын атаар; 8. что (оформить) ыыт, оҥор; провести счёт по кассе ахсааны хаассанан ыыт; 9. кого, разг. (обмануть) албыннаа, холуоһаҕа олорт; # провести в жизнь олоххо киллэр.

аат. Буулдьанан ытар уһун уостаах сэп. ☉ Ружьё. Икки уостаах саа. Буулдьа саа
□ Саалаахтан самныма, охтоохтон охтума (алгыс.)
Сэмэнчик …… күөл кытыытыгар кустар түспүттэрин көрөн, саатын ылан ытаары үөмэн киирдэ. Н. Неустроев
Ойуур иһигэр саалар тыаһыыллар. Т. Сметанин
♦ Саа да тэбиитэ (тэбэр сиригэр) чугаһатыма кэпс. — ким эмэ көрдөһүүтүн, баҕатын ылыныма, олох чугаһатыма. ☉ Не подпускать кого-л. к чему-л., держать кого-л. на расстоянии, не подпускать кого-л. на выстрел
Нэһилиэнньэни өҥөнөн хааччыйыыга дьиэнэн көмөлөһүҥ диэтэххэ, сопхуостар дириэктэрдэрэ саа тэбэр да сиригэр чугаһаппаттар. «Кыым». Саанан ыппыт курдук кэпс. — олус көнө, быһа (суол). ☉ Прямой, кратчайший (о пути, дороге)
Манан букатын быһа, саанан ыппыт курдук. А. Фёдоров. Саата тут — өстөөҕү кытта сэптэнэн-сэбиргэллэнэн охсус, сэриилэс. ☉ Сражаться с врагом с оружием в руках
Алайскай лааҕырга биир ыйдаах Аптамаат үөрэҕин бүтэрбит Бу эдэр сэбиэскэй саллааттар Саа тутан, фроҥҥа бардылар. Күннүк Уурастыырап. Саа уоһугар тур — ытыллар буруйга түбэс, ытылларга дьүүллэн. ☉ Быть приговорённым к расстрелу
[Михаил:] Сибилигин саа да уоһугар турдарбын, мин санаам күүстээх, мин итэҕэлим кытаанах! С. Ефремов
◊ Биинтэ саа көр биинтэ II
Ол дьыл сайыныгар дуу, күһүнүгэр дуу, Хаамардар ампаардара умайан хаалбыта. Бадаҕа, ол ампаар иһигэр Ыстапаан кубаны өлөрбүт биинтэ саатын ыйаан турбута үһү. Г. Угаров
Бинтиэпкэ саа көр бинтиэпкэ. Бинтиэпкэ саанан сайынын бултааччыбын. А. Софронов
Бэрдээн саа көр бэрдээҥки. Сэбиэттэн былааһы былдьаһа, Бэрдээн саа чээрэтин сүкпэтэх. Күннүк Уурастыырап
Доруоп саа көр доруоп I. Сэриилэһэр сэптэрэ эргэ булт бэрдээҥкитэ, доруоп саалар этилэр. Н. Якутскай
Муннукка аҕыйах соҕус доруоп саалар өйөнөн тураллар. Эрилик Эристиин
Кураахтаах саа көр кураах. Дагдаҕар Баатыр кураахтаах саатын кулгаах тааһыгар диэри иэмэх курдук төгүрүччү тардан баран ыһыктан кэбиспитэ. Далан. Кус саата кэпс. — доруобунньугунан иитиллэр булт саата. ☉ Гладкоствольное охотничье ружьё, дробовик
[Үрүҥнэр] сэптэрэ буоллаҕына үксэ кус саата. Бэрт аҕыйах бэрдээн, бинчиэстэр баар. Ф. Захаров
Ох саа көр ох. Былыр манна ох саанан Ытыаласпыттар өбүгэлэр, Муос оноҕос турар сааллан Кырдьаҕас тиит түөһүгэр. И. Гоголев. Саа маһа — саа тимирэ олорор маһа, саа мас өттө. ☉ Деревянная часть ружья, ложа. Ньургун саатын маһа алдьаммыт. Саа сэ- бэ — ботуруон (саа) иитиитэ буолар маллар: доруобунньук, буорах, бөстүөн. ☉ Ружейный заряд: дробь, порох, пистон
Саа сэбин, атын туох эмэ наадалааҕы кистээн, наһааттан наһаа сыанаҕа биэрэллэр. Болот Боотур. Саа тэбиитэ — саа ылар, буулдьата тиийэр сирэ. ☉ Расстояние ружейного выстрела
Бэҕэһээ кэлбит оҕолор дурдалара миигиттэн биэс-алта саа тэбиитэ күөл арҕаа кытыытыгар бааллара. «ХС». Саха саата — ох саа диэн курдук (көр ох). Нууччалар тойонноро саамай үчүгэй дьиэтин чуолҕанынан көрөн турбут. Бу киһи ыппыт саха саатынан, бу тойону икки хараҕын икки ардыгар таппыт — нуучча өлөн хаалбыт. Саха фольк. Тэргэн саа эргэр. — улахан сэрии сэбэ, бууска. ☉ Артиллерийское орудие, пушка. Тэргэн да саа тэбиитэ Тэҥнэһиэ суох быһыылаах, Чуор да саа буулдьата Чугаһыа суох быһыылаах, Үлүскэннээх айан диэн Манна буолар эбит. Саха фольк. Үрэр саа эргэр. — буораҕынан эстэр саа, доруоп саа. ☉ Ружьё
Чаачар саа — 1) ох саа диэн курдук (көр ох). Бу оттору Манчаары, күүстээх чаачар саа оҥостон баран, оноҕоһун төбөтүгэр уоттаах кыаны кыбыта-кыбыта ытыалыыр. МНН; 2) оҕо оонньуур чаачардаах мас саата. ☉ Детский игрушечный лук (обычно из тальника с верёвочной тетивой)
Уончалаах эр оҕо элбэрээктээх чаачар саа оҥостон хадьыктаһар. Болот Боотур. Чокуур саа — чокуурунан эстэр саа. ☉ Старинное кремневое ружьё
Биир байтаһын биэни Туллай чокуур саанан бүөргэ ытан түһэрдэ, ол ыккардыгар Кууһума, …… уот оттон тигинэтэн кэбистэ. Н. Павлов. Чуор саа — үрэр саа диэн курдук
ср. др.-тюрк. йа, тув. чаа, алт. дьаа, каракалп. ок '-жай ‘лук для стрельбы стрелами’