Якутские буквы:

Якутский → Русский

кугастыҥы

рыжеватый.

кугас

рыжий; красно-бурый (обычно о масти животного, цвете волос); кугас ынах красно-бурая корова; кугас баттах рыжие волосы.

Якутский → Якутский

кугастыҥы

даҕ. Кугас соҕус, кугаска маарынныыр. Рыжеватый
[А.И. Софронов] кубаҕайдыҥы ньолоҕор сирэйигэр субуруйбут уһун муннун аннынан кугастыҥы бытыктаах, сайгыччы көрбүт сырдык харахтаах. Амма Аччыгыйа
[Кыыс] самыытыгар тиийэ түспүт хойуу кугастыҥы суһуоҕа хардыытын ахсын икки биилигэр эйэҥэлии охсулунна. Л. Попов
Күрэҥсийэн эрэр кугастыҥы бытыга кырыаран хаалбыт. Н. Якутскай

кугас

даҕ. Кытархайдыҥы саһархай дьүһүннээх. Рыжий, красновато-желтый; красно-бурый (преим. об окрасе животных)
Тыа иһиттэн кугас борооску ойон таҕыста. Амма Аччыгыйа
Валерий Иванович өрө тарааммыт кугас баттаҕа чанчыгын диэкинэн кырыарбыт. Л. Попов
Айаҥҥа сылайаннар, Аара сынньаммыттар, Кугас куоска үтэни икки гына үллэрбит. Т. Сметанин
Бүтэй кугас — сиэллиин, кутуруктуун бүтүннүү кугас дьүһүннээх (сылгы, ынах, сүөһү өҥүн туһунан). Полностью, сплошь рыжий (в том числе грива и хвост — о масти лошади)
Бүтэй кугас сылгы. — Бүтэй кугас диэн сүүһүгэр туоһахтата, ураанньыга, атахтара чулкута суох, түөрт туйахтара олорчу хара буоллахтарына ааттанар. КДьА
Дүҥүргэ анаан тириини таҥастыырга …… икки саастаах тыһы бүтэй кугас сүөһү тириитин самыы өттө ылыллар. ЧАИ СБМИ. Кугас ала — ойоҕосторо маҥан эбэтэр курдуу маҥан өҥнөөх, атына кугас (сылгы өҥүн туһунан). Рыжий, белобокий (о масти лошади)
Кугас ала биэ. ПЭК СЯЯ. Кугас ала чыычаах түөлбэ. — кытарымтыйан көстөр түөстээх, кыра бороҥ чыычаах. Снегирь-жулан. Кугас баттах түөлбэ. — тыйаах. Свиязь. Кугас маҥаас — маҥан сирэйдээх, онтон атына кугас (үксүгэр ынах сүөһү). Рыжий с белой мордой (обычно о масти крупного рогатого скота)
Кугас маҥаас ат оҕус. — Тэйиччи хатырык өрүттээх титиик оҕотугар кугас маҥаас ынаҕын Олесь Дудар туос ыаҕайаҕа ыан бирилэтэ олорор. Л. Попов
Кэрэххэ сүрэх-быар ыарыытыгар кугас маҥаас, эбэтэр кытарар кугас сүөһү …… туттуллар. ФГЕ СТС. Кугас саадьаҕай — сиһин устунан лаппа биллэр үрүҥнээх, атына кугас дьүһүннээх (ынах сүөһү туһунан). Рыжеватого цвета с белой полосой вдоль хребта, красно-пестрый (о масти крупного рогатого скота)
Дьонум кугас саадьаҕай ынахтаах этилэр. — Ыанньыйбыт кугас саадьаҕай Эрдэ кэлэн маҥырыыр. Баал Хабырыыс. Кугас тураҕас — сиэлэ, кутуруга, уорҕата харааран, ойоҕосторо кытаран көстөр дьүһүннээх (сылгы өҥүн туһунан). Гнедой (о масти лошади)
Ньалака сиэлинэн оонньуу, Түөрт туйаҕынан охсуолуу, Кугас тураҕас «Сардама» Хончоһуйан таҕыста. С. Данилов
Кугас улаан көр улаан. Ол анараа өттүттэн …… Огдуобалыыр дьахталлар Кугас улаан аттары Кудулуччу хаамтаран, Кутурук көтөҕөн иһэллэр. С. Зверев. Кугас элэмэс — кугас эриэн дьүһүннээх (сылгы-сүөһү). Пегий, пестрый, с рыжими пятнами (о масти лошади)
Бөлөнүүскэй уола «Сындыыс» диэн кугас элэмэс сүүрүк аттааҕа үһү. Н. Павлов
Ааны аспыттара: ыйдаҥатааҕы тиит күлүгүн саҕа баҕайылар, кугас элэмэс аттарын баайталаан, тиэргэҥҥэ дыабаҥнаһан эрэллэрэ үһү. Н. Павлов
Кугас элэмэс — кугас дьүһүн олоччу уонна тураҕас дьүһүн киирэллэр. ОМГ ЭСС. Кугас эриэн — кугаһы кытта атын өҥ булкаастаах (ынах сүөһү, ыт дьүһүнүн туһунан). Желто-пестрый (о масти животных)
Мэхээлэ оҕуһун кымньыынан куус гына сырбаппыта, кугас эриэн оҕуһа, …… ат курдук сиэлэн лаһыйбытынан барда. А. Сыромятникова
Үгүс ыт дьүһүнэ бороҥ эриэн, хара эриэн, кугас эриэн буолар. АФС БЫ. Симментальскай сүөһү дьүһүнэ сүнньүнэн сырдык күрэҥ, кугас эриэн буолар. Ыанньыксыт с. Куочай кугас — ханан да атын булкааһа суох бүтүннүү кугас, бүтэй кугас (сүөһү, кыыл өҥүн туһунан). Красновато-рыжий, полностью рыжий (о масти животных). Омоҕой баай кутуруга, муоһа суох куочай кугас ынаҕы, биир татаардаах биэни чаастаан …… Эллэйдээҕи олох арааран кэбиһэр
Саха фольк. Туттар сүөһүлэрэ, саха киэнэ сылгы-ынах буолар, дьүһүнүн аахтахха маннык: куочай кугас, тараах күрдьүгэс, мас күлүгүн курдук бар хара. БСИ ЛНКИСО. Куочай кугас солоҥдо Халдьаайынан сырбайда, Куула тыанан курбайда. «ХС». Моҥул кугас — маҥан сиэллээх, кутуруктаах, атына кугас уонна кыһыл тураҕас икки ардынан хараҥа кугас (сылгы өҥүн туһунан). Темно-рыжий со светлой гривой и хвостом (о масти лошади)
Чыҥыс Хаан чулуу уонна талыы боотурдара тыыннаах сылгы хаанын иһэ сылдьар дьон бары моҥул кугас аттаахтара. КДьА. Өһөх кугас — өһөх өҥнөөх (сүөһү). Меднорыжий (о масти животных). Өһөх кугас сүөһү. Солоҥдо кугас — солоҥдо өҥүн курдук дьүһүннээх (сылгы өҥүн туһунан). Рыжий (о масти лошади). Солоҥдо кугас сылгы. Туос кугас — сырдык араҕас (сылгы дьүһүнүн туһунан). Светло-желтый (о масти лошади)
Туос кугас сылгы. ПЭК СЯЯ
[Байбал түһээтэҕинэ:] …… Туора Тумул өтөҕүттэн Туос кугас, толоос улахан, Адаҕалаах атыыр оҕус, Айаатаан-мөҥүрээн тахсан …… Утары ойон кээспитэ. Күннүк Уурастыырап
Чахчы ураты эбиттэр Латвияҕа сүөһүлэрэ — Тоҕо эрэ сүүс бырыһыан, Туос кугастар дьүһүннэрэ. Күннүк Уурастыырап. Тымтык кугас — сырдык араҕас дьүһүннээх (сылгы өҥүн туһунан). Соловый (о масти лошади). Тымтык кугас сылгы. Уоһах кугас — сымыыт уоһаҕын курдук дьүһүннээх (сылгы өҥүн туһунан). Красновато-желтого цвета (наподобие яичного желтка — о масти лошади)
Соҕуруу илин туһунан, Суо айыыһыттарын суоллара диэн, Уоһах кугас сылгыны Кэрэх туттан ыйаабыт. С. Зверев. Уот кугас — уот өҥүн курдук дьүһүннээх (сүөһү, кыыл, баттах өҥүн туһунан). Огненно-рыжий (о масти животных, волосах человека)
[Лэглээриннэр] «Кугастаайы» диэн, кыһылынан тиэритэ көрүтэлээн кэбиспит, үргүүк умайар уот кугас оҕус-таахтар. Амма Аччыгыйа
[Эһэ] өссө эбиитигэр уот кугас үһү. Кутуруктааҕа эбитэ дуу? Далан
Уот кугас баттахтаах, таракаан муоһунуу адаарыйбыт бытыктаах, байыаннай таҥастаах нуучча киһитэ, …… киирэн кэллэ. Л. Попов. Хоҥор кугас — кутуруга, сиэлэ сырдаан, онтон атына кытарымтыйан көстөр (сылгы өҥүн туһунан). Соловый (о масти лошади)
Баһылайдыыр кулуба Баттамалаах оҕото, хоҥор кугас аттаах Холуода хаарты оонньуурдаах. Саха нар. ыр. II
Аҕатыгар Накыйбахха хоолдьуга гыммыт хоҥор кугас атын миинэн Күндүлгэ тиийбит этэ. Күннүк Уурастыырап. Чүмэчи кугас — сиэллиин, кутуруктуун туох баар өҥө-түүтэ бүтүннүү сырдык саһархай (сылгы өҥүн туһунан). Желтый, как заболонь (о масти лошади)
Былыр Бүлүү сахалара сылгыны дьүһүннүүллэринэн чүмэчи кугас диэн өҥ баара. «ББ»
ср. бур. коа ‘светло-красный с желтыми крапинами (о масти крупного рогатого скота)’

Якутский → Английский

кугас

a. brown, chestnut, ruddy, red


Еще переводы:

кучар

кучар (Якутский → Якутский)

туохт. Кугастыҥы дьүһүннээх буол, кытарымтыйан көһүн (баттах туһунан). Быть рыжеватым, иметь рыжеватый цвет (о волосах)
Бүөтүр баттаҕа кучарар. — Эписиэр утары кучаран олорор. А. Сыромятникова

үрэллигэс

үрэллигэс (Якутский → Якутский)

даҕ. Ыһыллан, үрэллэн хаалар. Рассыпающийся, взлохмачивающийся, растрёпывающийся
Үөскүлэҥник дэлэттибит Үрүҥ-хара түүлээҕи, Үөрдэринэн диэлиттибит Үрэллигэс сиэллээҕи. А. Абаҕыыныскай
Анфиса, үрэллигэс кугастыҥы-араҕас баттаҕа сахсайбытын имэриннэ. Н. Павлов

харатыҥы

харатыҥы (Якутский → Якутский)

даҕ. Хара соҕус. Черноватый, темноватый
Ити кэмҥэ билиҥҥи кырынаас алаас чаалай харатыҥы кугас өҥнөөх дьүһүннээҕэ. Саха фольк. Хайа сир харатыҥы өҥнөөх бөдөҥ отонноро лоһугураһан сыталлар. Амма Аччыгыйа. Түүтүн төрдө харатыҥы, оттон кылаана кугастыҥы араҕас буоллаҕына, күрэҥ сылгы дэнэр. Сылгыһыт с.

кучархай

кучархай (Якутский → Якутский)

даҕ. Кугастыҥы, кытарымтыйан көстөр баттахтаах. Рыжеватый (о волосах)
Галим Давлетов убаҕас кучархай баттаҕын өрүтэ анньыныаҕа, тохтоон ылбакка, сүһүөҕэ суох түргэнник кэпсии туруоҕа. С. Тарасов
Дуня, остуолга турар сиэркилэ иннигэр туран, кучархай баттаҕын көннөрүнэ оҕуста. Н. Апросимов

чачар

чачар (Якутский → Якутский)

туохт. Сырдык кугастыҥы, араҕастыҥы, саһархайдыҥы өҥнөөх буол, оннук өҥнөөх буолан көһүн. Иметь желтоватый, рыжеватый оттенок (напр., о цвете волос)
Бу оруктаах тиит мутугар туох эрэ чачаран көстөр. Суорун Омоллоон
Уһун кугастыҥы баттаҕын икки суһуоҕунан кэннинэн түһэрэн кэбиспитэ кэһиэччигин тэллэҕэр тиийэ түһэн чачаран көстөр. Н. Павлов
Тиит төбөтүгэр санньыйан эрэр күн кытарымтыйбыт уотун сайылык хагдаҥ ньууругар кутар. Бары-барыта чачаран, алтан аалыыта дуйданан көстөр. В. Яковлев
Сэмэн Сэмэнэбис кичэйэн туран чачаран эрэр күрэҥ баттаҕын тараанна. Сиэн Чолбодук. Тэҥн. саһар

күрүҥ

күрүҥ (Якутский → Якутский)

даҕ. Кугас; кугастыҥы бороҥ (үксүгэр сүөһү дьүһүнэ). Рыжий; темно-красный (о масти крупного рогатого скота)
Күрүҥ сүөһү түүтүн курдук, Күлтүччү күрэҥсийэн хаалбыт Көнө хонууларбытын Күн айыы көҥүлэ Күнүһүнэн-түүнүнэн Көҕөрдүтэлээн кэбистэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Арай, Туулар тэйгэгэр истээх күрүҥ ынахтарын Лэглээриннэр бургунастара сиэлийэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
ср. бур. хүрэн, хүрүҥ ‘темно-рыжий’

таракаан

таракаан (Якутский → Якутский)

аат. Кугастыҥы эбэтэр харатыҥы килбэлдьигэс дьүһүннээх, уһун хамсыы сылдьар муостардаах дьиэҕэ үөскүүр үөн-көйүүр. Таракан
«Тоҕус былас ураа лаҥкыр муостаах улуу дойду оҕуһабын» диэччи таайыллыыта — таракаан буолан хаалар. Амма Аччыгыйа
Таракаан муоһун курдук өрө кыырайбыт куп-кугас уорсунун икки уһугун имэрийтэлээн кэбистэ. Л. Попов. Таракааны суох гыныы сүнньүнэн дьиэни, ордук куукунаны уонна остолобуойу куруук ыраастык тутуунан ситиһиллэр. РВА ДьЫКВ

милимиэтир

милимиэтир (Якутский → Якутский)

аат., мат. Миэтэрэ тыһыынча гыммыт биирэ. М и л л иметр
Тииҥ быта үс милимиэтир уһуннаах, синньигэс кугастыҥы өҥнөөх …… бэйэтин кээмэйигэр сүрдээх кытыгырас үөн эбит. И. Семёнов
Саамай чэпчэки металлическай манньыат 1740 сыл саҕана таһаарыллыбыт, икки да икки ми лимиэтир кээмэйдээх непальскай үрүҥ көмүс манньыат этэ. ДьДьДь

томтоҕор

томтоҕор (Якутский → Якутский)

даҕ. Ортотунан томтойбут быһыылаах, үрдээн көстөр. Выпуклый, высокий (напр., о носе); возвышенный (о местности)
Томтоҕор хоҥоруулаах, кугастыҥы хоччорхой бытыктаах киһи саһархай харахтарынан дьалкыччы көрөн одуулаһан олордо. Амма Аччыгыйа
Томтоҕор толуу кырдалга Сэттэ кыталык үҥкүүлүү сылдьара. И. Гоголев
[Уол] Үрдүк томтоҕор сүүстээҕэ, Өтөгөр кэтит түөстээҕэ. Ф. Софронов
Оту томтоҕор сиргэ кэбиһэллэр. ОҮМ

чааппара

чааппара (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Көҕөн арааһа: дьүһүнэ бороҥ, баттаҕа кугастыҥы, чанчыктарынан күөх өҥнөөх, үрүҥ моойторуктаах, кэтэҕэр уһун сиэллээх. Селезень-кряква
Чааппаралар, моонньоҕоннор Чампаланан сууна-сууна, Күөгэлдьиһэ оонньооннор Көрүлүүллэр миигин күлэ. И. Эртюков
Бултарын улахан аҥаара бөдөҥ кустар: аҕыйах көҕөн, моонньоҕон, чааппара. «Чолбон»
ср. эвенк. чаапэраа ‘селезень’