Якутские буквы:

Якутский → Русский

таракаан

таракан || тараканий.

Якутский → Якутский

таракаан

аат. Кугастыҥы эбэтэр харатыҥы килбэлдьигэс дьүһүннээх, уһун хамсыы сылдьар муостардаах дьиэҕэ үөскүүр үөн-көйүүр. ☉ Таракан
«Тоҕус былас ураа лаҥкыр муостаах улуу дойду оҕуһабын» диэччи таайыллыыта — таракаан буолан хаалар. Амма Аччыгыйа
Таракаан муоһун курдук өрө кыырайбыт куп-кугас уорсунун икки уһугун имэрийтэлээн кэбистэ. Л. Попов. Таракааны суох гыныы сүнньүнэн дьиэни, ордук куукунаны уонна остолобуойу куруук ыраастык тутуунан ситиһиллэр. РВА ДьЫКВ

Еще переводы:

таракан

таракан (Русский → Якутский)

сущ.
таракаан

таракан

таракан (Русский → Якутский)

м. таракаан.

таайыллыы

таайыллыы (Якутский → Якутский)

таайылын диэнтэн хай
аата. «Тоҕус былас ураалаҥкыр муостаах улуу дойду оҕуһабын» диэччи таайыллыыта таракаан буолан хаалар. Амма Аччыгыйа
Бу хата былыргыны сирийэн көрдөргүт бары таабырын таайыллыыта онно көстүөх этэ. М. Горькай (тылб.)

натравить

натравить (Русский → Якутский)

сов., натравливать несов. 1. кого киксэр, ыыт; натравить собак на зайца ыттары куобахха ыыт; 2. кого на кого, перен. разг. (подстрекнуть) киксэр, кик; 3. что, кого-чего (уничтожить) дьаатынан эс, дьаатынан өлөртөө; натравить тараканов таракаан-нары дьаатынан өлөртөө; 4. что (вытравить) сиэт, сиэтэн оҥор.

сарапачый

сарапачый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Илиилэргин харса суох өрүтэ сараҥнатасараҥната сүүрэлээ, тиэтэллик хаамп; бокуойа суох сапсынан туора-маары көт. ☉ Бежать, идти торопливо, суетливо взмахивая руками; летать сбивчиво, усиленно махая крыльями. Үстээх Аанчык сүүрэн сарапачыйар
□ Саахарымсах Сахсырҕа Сааҕынаан саҥаран, Сарапачыйан иһэн, …… Таракаан үөн Табаарыһын көрөн, Күтүр үлүгэрдик Күргүйдээн барда. Күн Дьирибинэ

ураа лаҥкыр

ураа лаҥкыр (Якутский → Якутский)

ураа лаҥкыр муостаах — олус улахан адаарыйбыт муостаах. ☉ Имеющий большие раскидистые рога
«Тоҕус былас ураа лаҥкыр муостаах улуу дойду оҕуһабын» диэччи таайыллыыта — таракаан буолан хаалар. Амма Аччыгыйа
Муустаах муораттан халлааҥҥа тиийэр икки ураа лаҥкыр муостаах улуу дьыл оҕуһа обургу аас-аччык аргыстанан, ыарыы-сүтүү ындыыланан тахсан кэлэр. Н. Заболоцкай

кытарыҥнас

кытарыҥнас (Якутский → Якутский)

I
кытарыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Биирдэ өйдөммүтэ кини үрдүгэр дьоннор сирэйдэрэ кытарыҥнаһара, куттаммыт саҥалара аймалаһара. И. Гоголев
Оҕонньор саппыт отун быыһынан тыыларын түгэҕэр эмис, улахан соболор кытарыҥнаһаллар. Далан
II
даҕ. Кытаран, кытарымтыйан көстөр (туох эмэ үөмэхтэс кыһыл өҥнөөҕү этэргэ). ☉ Бросающийся в глаза своей подвижной массой красного цвета, мелькающий красным цветом (о ком-л.); копошащийся, шевелящийся, отливая красным (о ком-л. в огромном количестве)
Остуолун үрдэ сүрдээх: Таракаана кытарыҥнас, Иһитэ төрүт сууйуллубат. С. Тарасов
Олбуордар эркиннэригэр ыйаастыбыт дьоннор, оҕолор-дьахталлар сирэйдэрэ кытарыҥнас буолла. «ББ»

куйукта

куйукта (Якутский → Якутский)

аат.
1. Сүөһү тириитин анныгар үөскүүр тигээйи, бүгүлэх ыамата. ☉ Личинка насекомого (обычно овода) под кожей животного
Таанньа ынаҕын куйуктатын ыраастаппытыгар бэлэскитинэн күлсүбүккүт. М. Доҕордуурап
Локуора сахсырҕаны, таракааны, бытыбылахыны, сүөһү куйуктатын өлөрөргө туттуллар. МАА ССКОЭҮү
Ынахха уонна табаҕа тирии куйуктата, сылгыга — куртах-оһоҕос үөнэ [үөскүүр]. СЫаКЫ
Тигээйилэр табалар тириилэрин уйан, ыарыылаах сирдэринэн дьөлө уулаан куйукталарын уураллар. «ХС»
2. Сүөһү тириитигэр тигээйи, бүгүлэх ыамата дьөлбүт хайаҕаһа. ☉ Свищ, червоточина (на шкуре животного). Өөйө ситэ иттибэккэ да, куйукталаах таба тириититтэн тигиллибит кукуулун иһигэр киирэн хаалар. Эвен фольк.
эвенк. куит

кытыгырас

кытыгырас (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Атаҕынан түргэн, сытыы, быһый. ☉ Быстроногий, легконогий, быстрый
Манчаары наһаа күүстээҕин, сүрдээх кытыгыраһын …… сэргэ …… куттанары билбэт хорсун быһыылаах киһи этэ дииллэр. Софр. Данилов. Т. Сметанины сытыытын, кытыгыраһын иһин төрөппүттэрэ таптаан «Быһыйа» диэн ааттаабыттара. КНЗ ТС
Вася оройуоҥҥа кытыгыраһынан аатырара, сүүрүүгэ, кылыыга, ыстаҥаҕа тэҥнээҕин булбатаҕа. «ХС»
△ Түргэн сырыылаах (кыыл туһунан). ☉ Скорый, резвый (о животном)
Таракааннар сыбыгыраһан кытыгырас да кыыллар буолаллар эбит. Н. Заболоцкай
Таас быыһынан чубукулар миэхэ субу уун-утары сүүрэн быыраттан кэллилэр… Эчи кытыгырастарын! А. Кривошапкин (тылб.)
Тугутчааным кытыгыраһа сүрдээх. Хайдах да кыайан сиппэппин. Н. Тарабукин (тылб.)

сыбыгырас

сыбыгырас (Якутский → Якутский)

I
сыбыгыраа I, II диэнтэн холб. туһ. Урут Өймөкөөҥҥө бу харамайдары [таракааннары] харахтыы илигим, дьэ иҥсэлээх, сыбыгыраһан кытыгырас да кыыллар буолаллар эбит. Н. Заболоцкай
Сотору …… хотоол, толоон устун сыккыс уулара, ууллаҕас сибиниэс курдук, сыбыгыраһа сырсыахтара. ПДН ДьХ
Ууну, харалдьыгы булбатах айан көтөрдөрө дьиэлэр турбаларын үрдүнэн сыбыгыраһаллар. «ХС»
II
даҕ.
1. Биир кэм түргэнник хатыланар «сып-сып» гынар тыастаах. ☉ Издающий быстрые лёгкие звуки. Самыыр тыаһа сып-сыбыгырас. Сыбыгырас атах тыаһа иһилиннэ
2. Сыыдам уонна түргэн, чэпчэки (хол., хаамыы, сүүрүү). ☉ Быстрый и проворный, лёгкий (напр., о ходьбе, беге). Сыбыгырас хаамыы
□ Туманнаах да буоллар, Тулааһынап Галимова түргэн сыбыгырас хаамыытын эндэппэккэ билбитэ. Далан