Якутские буквы:

Якутский → Русский

кудук

нареч. неполно, недостаточно (напр. налито).

кудук

колодец.

Якутский → Якутский

кудук

I
даҕ., эргэр. Быһаҕас, толорута суох. ☉ Неполный, недостаточный. Бу мээрэй арыый кудук
II
аат.
1. фольк. Куртах. ☉ Желудок
Хотун Кутуй Куораһыйар кудугуттан, Уорааннаах уораҕайыттан Уоттаах холорук Умса ытыллан түстэ. П. Ойуунускай
Улуу Куктуй хотун Уорааннаах кудугуттан олорбуппут оччо дэтэр омуннаах уот холорук Умса уһуутаан түстэ. П. Ойуунускай
2. көсп. Туох эмэ ис киэҥэ, киэбэкиэлитэ. ☉ Вместилище чего-л.
Үлэһит дьон кини [Бүлүү өрүһүн] дириҥ далай кудугар Үйэҕэ көрбөтөх көһөҥө таастарын куттулар. Эллэй
Хахыйах чаппатын Сааскы халаан уу Күлтэйэр күөл улуу Кудугар таспыта. Эллэй
♦ Кудуга туолбат — туохха да топпот, сөп буолбат. ☉ Не наедаться, никак не насыщаться
[Өһөх Харбыыр] Айаҕынан аччаан …… Луо-бээгэй оҕустарын …… Кута-нуора ынахтарын, Кудуга туолбакка, Хомуйан сиэн, Хойутаатаҕа буолуо. П. Ойуунускай
Кудуга туолбатах, Кулахайа хараабатах, хап гынар хаппардаах, Түп гынар түптүрдээх …… Хотуннаахтар эбит. П. Ойуунускай. Кудугун тоҕор (тарҕатар, таһаарар) — мунньуллубут, тууйуллубут санаатын-оноотун, кыһыытын-абатын таһаарар, тарҕатар (хол., ытаан, ыллаан, этэн-тыынан, күүлэйдээн). ☉ Рассеять грусть, печаль (напр., плачем, песней, рассказом); вволю выплакаться, облегчить душу плачем
Кини, дьиэтигэр тиийэн уордайбыта уҕараан баран, Акимовы булан кудугун тохто. Р. Баҕатаайыскай
Тэһийэн-тулуйан олорботох хоноһолор ханна эрэ, атын сиргэ баран, «көрүлээн» кудуктарын тоҕон баран, түүн төннөллөр. Д. Таас
Кудуккун таһааран, аны санааҥ көннө ини, тукаам! Билигин дьэ оҕускун миин уонна көрдөөх-нардаах тойугу тардан кэбис. С. Сарыг-оол (тылб.). Тэҥн. таҕылгын тарҕат
◊ Аар Кудук Мас — Аал Луук Мас диэн курдук (көр аал III)
Аҕыс иилээх-саҕалаах Атааннаах-мөҥүөннээх Аан ийэ дойдуларын Хаба ортотугар Аҕыс Салаалаах Аар Кудук Мас үүммүт эбит. Ньургун Боотур
Аҕыс салаалаах Аар Кудук Маспыт Айгырыы чэлгийэ үүнүөхтүн. С. Зверев
ср. МНТ худух ‘благословение; святой, священный’

Еще переводы:

дабайааччы

дабайааччы (Якутский → Якутский)

дабай диэнтэн х-ччы аата
[Хайыһарынан] үрдүк хайаны бачырҕаччы анньынан кудук-хадык да дабайааччылар бааллар. «Кыым»

куораһый

куораһый (Якутский → Якутский)

туохт. Ньиргиэрдээхтик, дорҕоонноохтук тыаһаа. ☉ Звучать громко, гулко
Хотун Кухтуй Куораһыйар кудугуттан, Уорааннаах уораҕайыттан Уоттаах холорук Умса ытыллан түстэ. П. Ойуунускай

кулахай

кулахай (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Албаһырыы, кубулҕатырыы, үөннүрүү. ☉ Ухищрение, лукавство, обман
Кудуга туолбатах, Кулахайа хараабатах. П. Ойуунускай
Бу кулахайын көрүҥ. Аны, аһыннараары, сирэйин саптан икки хараҕын уутунан суунна дии. И. Федосеев
ср. монг. хулахай ‘кража, воровство’

айгырыы

айгырыы (Якутский → Якутский)

көр айгыраччы
Аҕыс салаалаах Аар кудук маспыт Айгырыы чэлгийэ үүнүөхтүн! С. Зверев
Тыаларым айгырыы көҕөрөн Тыыннаах күөх күннэргэ тыллыаҕа. Унаарар халлаантан күн көрөн, Уоттарын миэхэҕэ ыытыаҕа. Күннүк Уурастыырап
Аан дойдум, айылҕа ийэм, Айгырыы хамсыы айманарын курдук, Аан дойдуну сатаратар Айхал бөҕөнү айдаардахпыт буоллун! С. Данилов

дьуххалан

дьуххалан (Якутский → Якутский)

  1. дьуххалаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Балаҕан өтөхсүйбүт: сыбаҕа дьуххаланан түспүт, түннүктэрэ аһаҕастар. Н. Якутскай
    Аҕыс салаалаах Аал Кудук мастара Алын силиһэ адаарыйбыт, …… Хатырыктыын дьуххаламмыт. С. Васильев
  2. Таҥаскын уһул, сыгынньахтан, сыбыдахтан. ☉ Сбрасывать с себя одежду, оголяться
    Мин аргыһым, былҕайбыт кугас атыыһыт, симии эбэтэр тимир оһох иннигэр киирэн олорон, дьуххаламмытынан барар, ордук таҥаһын устуталаан кэбиһэр. В. Короленко (тылб.)
сүүдүрүүннэн

сүүдүрүүннэн (Якутский → Якутский)

туохт., поэт. Олус элбэх, дэлэгэй буолан бараммакка куруук алла тур (хол., үрүҥ аһынан). ☉ Иметься в изобилии (обычно о молочных продуктах)
Онон, олох им-ньим устан испитэ. Сайын улуу тунах ыһыаҕа сүөгэйинэн сүүдүрүүннэнэн, Арыынан асхарыйан саҕаланан баарта. М. Доҕордуурап
Эбэ хотун эргийэр киинигэр, Араҕас илгэнэн Алла, таммалыы турар Аҕыс салаалаах, Сөҥ Сүөгэйинэн Сүүдүрүүннэнэн сүүрүгүрдэ сытар Аал Кудук мас Айгыстан үүммүт эбит. С. Васильев

кыппаайка

кыппаайка (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Сыпсырдык, көнө ньалҕархай ньуурдаах (саҥа түспүт кырпай хаар курдук). ☉ Светлый, яркий, ровный, гладкий (как первый мелкий снег)
Сытыы кылыһы Өрүтэ туппут курдук Ытылла турар Таас кыппаайка хонуулаах эбит. Д. Говоров
Кыппаайка маҥан кырдалым Кырыыланар дьирбиитигэр Аан ийэ дойду барахсан Аар баҕаҕа буолан анньыллыбыт Аҕыс салаалаах Аал Кудук мас …… Айылланүөскээн турар эбит. П. Ядрихинскай
Сонно күп-күөх оттор таас кыппаайка хонууттан бытыгыраан таҕыстылар. Д. Апросимов

ньалаҕай

ньалаҕай (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Инчэҕэй, сыстаҥнас; чараас (үксүгэр нор. айымнь. тут-лар). ☉ Влажный, липкий; тонкий (обычно употр. в произведениях нар
    тв.). Аал Кудук Мас Арыы ньалаҕай хатырыга Хачыгырыы-бычыгырыы тыаһаан, Хамнаан наскылдьыйарга дылы гынна. П. Ядрихинскай
    Уолах тиит быһаҕаһын саҕа уот моҕой тыллаах, хаардаах харыйа саҕа күөх ньалаҕай тыллаах. Н. Якутскай
    2
    аат суолт. көр ньалҕай II. Отчуттар кулун кутуруга, ньалаҕай, локуора былаастаах оттор ыга аспыт сирдэрин охсон дьүккүһэ тураллар. Н. Заболоцкай
    ср. монг. нилайи ‘липкий, навязчивый’
тох

тох (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ сиргэ сүөкээ эбэтэр алҕаска иһиттиин түҥнэр, хаатыттан ыс. ☉ Вываливать, разгружать что-л. куда-л. или случайно рассыпать, пролить что-л., находящееся в ёмкости
[Дьыссаакка] Володя диэн оҕо хааһытын тохпут. Амма Аччыгыйа
Наһаар табаҕын, уҥуоҕа хамсаан, быһаҕаһын тоҕон кэбистэ. Суорун Омоллоон
[Оҕустаах оҕолор] Суон маһы состорон киллэрээт, Биир сиргэ дьаарыстыы тоҕоллор. Эрилик Эристиин
2. көсп. Ханнык эмэ үлэни, тэрээһини кыайбакка, толорума. ☉ Развалить, сорвать какое-л. дело (работу, мероприятие и т. п.)
[Сыҕаайаптаах Суудап] дьиссипилиинэни үрэйэргэ, үөрэҕи тоҕорго үөскээбит дууһалар! Амма Аччыгыйа
Былааммытын ыйтан ый аайы тоҕон иһэбит. В. Протодьяконов
Идэлээх сойуус үлэтин тохпут диэн Аптаанай этэрэ олох алҕас. Д. Таас
♦ Дьолун тох — кими эмэ кэрэгэй кэскиллээ, дьоло суох гын. ☉ Сделать кого-л. несчастным
[Гитлер сэриилэрэ] Дьоллоох дьолун тоҕорго, …… Үтүөкэннээх ийэ дойдубутун Өҥөйөн тиийэн кэллилэр! Саха нар. ыр. III
[Манчаары] Миигин Тоҕус халлаан иччитэ Тобулу кыраатын, Дьолбун тохтун! А. Софронов
Ааныска үөрэҕин быраҕан, уһун дьолун тоҕон, кэтит кэскилин сарбыйан эргэ тахсан барда. Н. Түгүнүүрэп
<Ийэ-хара> көлөһүнэ саба тоҕунна көр ийэ. Баайдарга үлэлээн хара көлөһүнүн тохпот. Амма Аччыгыйа
Эрбантей икки киһи сүгэһэрин сүгэн, ийэ-хара көлөһүнэ тохтон, баар күүһүнэн айаннаан, тиийэн кэллэ. Эрилик Эристиин
Күүстээх үлэҕэ көлөһүммүт тохтубута. Т. Сметанин
Кудугун тоҕор көр кудук II. Ытаан-соҥоон кудугун тохпута. Үүтүн тохпут оҕо курдук көр оҕо. Костя син биир үүтүн тохпут оҕо курдук. Н. Габышев. Хаанын тох — кими эмэ өлөр-өһөр; сэриилэһэн өл, бааһыр. ☉ Проливать чью-л. кровь
Харчыны, таҥаһы, аһы халаары, төһө киһи хаанын тохпута, тыынын быспыта буолуой! Н. Якутскай
Сэрии, силлиэ күнүгэр …… Кыһыл хааммын тохпутум. С. Васильев
Үгүс хааммытын тоҕоммут, Өстөөҕү үлтү сыспыппыт. Баал Хабырыыс. Хараҕын уута тоҕунна — дэлби айманна, ытаата-соҥоото. ☉ соотв. лить слёзы; пускать слезу
Бэйэлэрэ өлбүт-алдьаммыт эрэйдээхтэр харахтарын уутун тоҕон да диэн. М. Доҕордуурап
[Спиридон:] Элбэх харах уута тохтубут …… ол дойдуга. С. Ефремов
Эмэһэтиттэн (кэнниттэн) кумах тохтор көр кумах. Аҕата Күөнчэ эмиэ кэнниттэн кумах тохто сылдьар киһитэ этэ. Күннүк Уурастыырап

атааннаах- мөҥүөннээх

атааннаах- мөҥүөннээх (Якутский → Якутский)

фольк. Охсуһуулаах, түрбүөннээх, иирээннээх, аймалҕаннаах (олоҥхоҕо аан дойдуну бөлөһүөктүү анаарар хоһоон көһөр олугуттан). ☉ Беспокойный, тревожный, полный раздоров, борьбы (из формулы олонхо, философски живописующей древнюю эпическую страну, вселенную, мир)
Ону ааһа көрдөҕүнэ — аҕыс иилээх-саҕалаах, атааннаах-мөҥүөннээх аан ийэ дойдуларын хаба ортотугар аҕыс салаалаах Аар Кудук Мас үүммүт эбит. Ньургун Боотур
Аҕыс иилээх-саҕалаах Атааннаах-мөҥүөннээх Айгыр-силик Аан ийэ дайдыбытыгар Ат таппатынан Аньыы баҕадьы Ааҥнаабыт эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕыс иилээх-саҕалаах, атааннаах-мөҥүөннээх Аан Ийэ дойдуга уол оҕо барахсан эрэй бөҕөнү эрэйинэн тэлэргэ, муҥ бөҕөнү муннунан тыырарга ананан айыллар буоллаҕа эбээт. Далан