сущ
атах суута, куллука

туохт. Атах таҥаһын куллуканы кытта кэт. ☉ Надевать меховые носки или заворачивать ноги в портянки
Давыдов ойон турда, куллукалаан саппыкытын кэттэ. М. Шолохов (тылб.)

аат., түөлбэ. Этэрбэс иһинэн хос кэтэр сотото суох ичигэс таҥас, куллука. ☉ Портянки или меховые носки, которые носят с торбасами. Эһэбит ханнык да баайыы наскытааҕар бэйэтин хаптанньатын ордорор этэ

аат., түөлбэ. Куллука. ☉ Портянка
[Эдэр дьон] саппыкыларын устан, сөрөкөлөрүн куурдунан …… сыттылар, сынньаннылар. Н. Якутскай
Чараас сөрөкөлөөх ынах этэрбэһэ икки көстөөх сир уутун-хаарын кэһэн, түүн тоҥон, атаҕын хам ылбыт. П. Аввакумов

аат. Ырбаахы таһынан кэтиллэр саҕата уонна сиэҕэ суох хаттык таҥас. ☉ Жилет
[Ийэ суруга:] Ыыттым итии сэлиэччик Уонна куобах куллука. И. Гоголев. Андаатара өрөҕөтүттэн сирийиллибит сэнэх соҕус сэлиэччиктээҕин саппыйаан курунан ыга тардыммыт. Тумат
русск. жилетчик

сбиваться, съезжать; куллукам былчырыстыбыт у меня сбились портянки.

сыһ. Ибили имиллиэр, тэрэпиискэ буолуор диэри (хол., инчэҕэй тугу эмэ тэбис, ыстаа эҥин). ☉ До лохмотьев, в лепёшку (напр., истоптать что-л. мокрое или изжевать что-л.)
Сытыйан хаалбыт куллукатын ньалбыччы үктээн, холумтан таһыгар хараҕаламмыттыы турар. А. Сыромятникова
Эргэ тирии үтүлүгү тииһэ суох миилэтинэн дэлби ньалбыччы ыстаан мүлүктээбит этэ. М. Шолохов (тылб.)

I
көр кирээдэ
2
Дьиэлээх Бадиевскай сиргэ бырахпыт куллукатын ылан, уот үрдүгэр баар кыраадаҕа ыйаата. Болот Боотур
Уокка арыы, кыл быраҕыллар, Кыаһаан, дүҥүр куурдулланнар Кыраадаттан ылыллаллар. Дьуон Дьаҥылы
Саллааттартан биирдэстэрэ кыраадаҕа кыстанан турар тыырыллыбыт тымтыктартан харбаан ылан умата охсон баран, …… Баһылайга биэрдэ. «ХС»
II
аат. Сүөһү өртүгэ, хааччах. ☉ Загон для скота, ограда
[Көстөкүүн:] Дьиэ тулатынааҕы Мөлөгөр кулуба кыбыыта, кыраадата бары сопхуос кыбыыта, кыраадата буолар. Күндэ
Дьиэтин уҥа өттүнээҕи уһун синньигэс кыраадаҕа киирэн, ойуур быыһыгар баар көлүкэ кытыытыгар дүлүҥ үөһэ олордо. Н. Түгүнүүрэп
Муус устар ыйтан уулаах биэлэри төрөтөр кыраадаларга мунньан отунан аһатыллар. ПНИ ИС

туохт.
1. Таҥаһы бүрүнэ быраҕан баран суулан, суулана тутун. ☉ Кутаться, завернуться во что-л. Дьиэ хара аанынан үрүҥ саал былаакка сөрөммүт мааны таҥастаах дьахтар сүүрэн тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
Күн көхсүн сылытыыта, сөрөнөн олорор саҕынньаҕын эҥээрин арыый ыһыктан, төбөтүн хоҥкутан, сыыйа нуктаан барбыта. Далан
Мин саҕынньахпар сөрөнөөт, каюр көхсүгэр сыста субурхай наартаҕа олордум. Н. Габышев
△ Атаххын куллуканан суулаа, суулуу эрий. ☉ Обмотать ноги портянками
Бэрт тиэтэлинэн сөрөнөн, саппыкытын кэттэ. Н. Якутскай
Саппыкытын устан куллукатын хат сөрөнөн кэттэ. Тумарча
[Хамандыырбыт] уолаттар куллукаларын хайдах сөрөнөллөрүн хонтуруоллуура. И. Сосин
2. Туохха эмэ хатылла эрилин, иилиһин. ☉ Путаться, запутаться
[Уол] сүүрэн тиийэн, муоһугар сөрөммүт дөрөтүн сүөрээт, бокуойа суох оҕус үрдүгэр түөһүнэн саба түстэ. П. Тобуруокап
Сөрөнөн хаалбыт хоппуруон быаны суумкатыгар бүк тутан укта. Н. Габышев
[Семён] эдэр ыт быатыгар сөрөммүтүн көннөрөөрү төҥкөйдө. Л. Толстой (тылб.)
△ Кыайан арахсыбат гына иҥин, иилилин (хол., балык илимҥэ). ☉ Зацепиться, запутаться (напр., о рыбе в сетях)
Икки харыстаах собо баҕадьы кынатыгар сөрөнөн таҕыста. М. Доҕордуурап
Балбаара …… илим харахтарыгар сөрөммүт муус маҥан балыктары араартыыр. Е. Неймохов
Илимигэр сөрөммүт киһини икки хонон баран булбуттара. В. Титов
3. Куотан, саһан ким, туох эмэ кэннигэр түс, тугунан эмэ хаххалан. ☉ Прятаться, укрываться за кем-чем-л.
Хабырылла талахха, болбуктаҕа сөрөнөн куота сатыыр, онтон таас кэтэҕэр түһэн биэрэр. Н. Заболоцкай
Ньиэмэстэр тииттэн тииккэ сөрөнө-сөрөнө мин диэки иһэллэр. Т. Сметанин
Алдьаммыт тааҥкалар күлүктэригэр сөрөнө-сөрөнө ытыалаһыы, кыранаатанан тамнаһыы. С. Васильев
Хомуут быатын кытаатыннарбыта буолан, ат нөҥүө өттүгэр сөрөнөр. У. Нуолур
△ Кимиэхэ эмэ сыста түс, кими эмэ тугуттан эмэ харбаан ыл. ☉ Прильнуть к кому-л., схватить кого-л. за что-л. Сөдүөччүйэ ыстанан тиийэн оҕонньор илиитигэр сөрөнө түстэ. Амма Аччыгыйа
[Аҕабыт] таһыйаары гыннаҕына ийэбитигэр сөрөнүөхпүт. Ийэбит көмүскүөҕэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Петя кини [Николай] атаҕар сөрөннө. Л. Толстой (тылб.)
4. көсп. Ким, туох эмэ сабыдыалыгар киирэн кинилэрдиин куодарыс, куомуннас (үксүгэр куһаҕаҥҥа). ☉ Попасть под чьё-л. дурное влияние, примкнуть к комучему-л. (напр., к плохой компании)
[Сэмэн] киһи үктэтиитинэн, алҕаһаан [бандьыыттарга] сөрөммүт. Р. Кулаковскай
«Итирэ-итирэ сырыттаххына, туохха эмэ түбэһиэҥ, сөрөнүөҥ», — диэн хаста-хаста эппиттэрэ буолла. М. Попов
Аһа-таҥаһа тиийбэт буолан ити күтүрдэргэ сөрөннө дуо? А. Сыромятникова
Бэйэм да билбэккэ, буорту буолуохпун, араас үөйбэтэх-ахтыбатах кирдээх быһыыга киириэхпин, сөрөнүөхпүн сөптөөҕө. Г. Колесов
△ Кимҥэ, туохха эмэ кыттыс, холбос. ☉ Присоединяться к кому-чему-л., вливаться куда-л., приставать, пристраиваться к чему-л. [Баллайах:] Билигин икки аҕа ууһа арахсан, тус-туспа холкуос буолуохтара, холкуоска бэйэтигэр сөрөнүөххэ наада. Амма Аччыгыйа
Сорох өрөбөлүүссүйэлэр холоруктарыгар сөрөнөн, хоодуоттук сылдьан, төннөн кэлбитэ. Н. Габышев
Оҕонньор күүһүнэн этэрээккэ сөрөнөн, Дьокуускайтан барса турар. «ХС»
♦ Кутуругар сөрөн — ким эмэ саарбах уккуйуутугар киирин. ☉ Попасть под чьё-л. дурное влияние
Дьон бары баай кутуругар сөрөнөн баран иһэр. Күндэ
Быралгы Былатыан диэн киһи кутуругар сөрөнөммүн, кыһыл көмүс ухханыгар ыллараммын, уоран-саһан, …… кыра үрэххэ тиийбиппит. С. Никифоров
Былатыан Ньукуус уола Тимэппий кутуругар сөрөнөн барда. Дьэ, сүгүн олорпотторугар тиийдилэр. «ХС»

I
уктаа I диэнтэн холб. туһ. Аҕабар кыраабыл уктастым
II
туохт. Кимтэн эмэ сири түүлэс. ☉ Арендовать землю у кого-л.
Бөҕө күөлүнээҕи сирдэрин хас да сыллааҕыта Хаҥханта быһа уктаһан ылбыта. А. Фёдоров
III
аат., түөлбэ.
1. Куллука. ☉ Подвёртки под обувь, портянки
Уктастарын, хаатыҥкаларын куурда ыйаан баран, саллаат сүрдээхтик кыһаллан-мүһэллэн маһы кыстаан кэбиспитэ. Е. Неймохов
Онтон Тамара Ильинична дьаһалынан ким халтаҥ сонун, кууркатын, сорох хос ыстаанын, уктастарын аҥаардаан биэрэн, киһилэрин кураанах таҥаһынан таҥыннардылар. П. Егоров
2. түөлбэ. Кылгас остоох таба кээнчэ. ☉ Носки из оленьей шкуры шерстью внутрь (под зимнюю обувь), чижи. Таба тириитэ уктас
□ Бэҕэһээ киэһэ тимир оһоххо куурда уурбут уктаһым оһох суоһуттан бүүрэ тарпыт, атахпын ыга тутар. Н. Габышев
◊ Хайыһар уктаһа көр хайыһар. Эбэм эһэбэр булка кэтэригэр хайыһар уктаһа тиктэ
ср. др.-тюрк. оҕух ‘род обуви’, тюрк. ук ‘войлочный чулок’