Якутские буквы:

Якутский → Якутский

куллуруһуу

куллурус диэнтэн хай
аата. Үҥкүү үлүскэнэ Үтүөрбүтүн кэннэ …… Хоробуот куллуруһуута буолан, Холобура суох ходьостулар. Өксөкүлээх Өлөксөй

куллурус

туохт. Тутуспутунан элбэх буолан бииргэ сырыт, куотуспакка, хаалсыспакка. Держаться вместе, не отставая, не опережая друг друга
Уйаларын үрэйтэрбит Кутуйахтар муҥнаахтар Уһун синньигэс ороҕунан Куллуруһа усталлар. Күннүк Уурастыырап
Көр бөҕөнү түһэрэн, Дьиэрэҥкэй тэбэн, Битиини мэччитэн, Холуоккалыы тутуһан, Куллуруһа оонньоон …… Ыамы куоттара сыһан Ыксаан-бөхтөөн Ыгылыйа сырса турдулар. С. Зверев
Кулун куллурус — саха оонньуута: оонньооччулар илии-илиилэриттэн тутуһан тураллар, икки уһукка турааччы оҕолор сиэттиспит илиилэрин өрө уунан аан оҥороллор уонна күөрэччи «күө-күө-күө» дииллэр, атыттар кыраларыттан саҕалаан ол аанынан субуруһан тахсаллар. Якутская игра: все берутся за руки, а двое крайних (самые большие), подняв руки вверх, изображают ворота; на их крик «күө-күө-күө!» все, начиная с маленьких, проходят друг за другом через эти ворота
Кырдал үрдүгэр уолаттар-кыргыттар дьиэрэҥкэйинэн тэбэн, атах тэпсэн, кулун куллуруһан, чохчоохойдуучохчоохойдуу эйээрэллэрэ олус да үчүгэй буолара. П. Ойуунускай. «Ааттаһабын, аҕастаар, балыстаар, — Айманна Куһаҕан Хоодьугур, — Куттанымаҥ, убайым кэлиэ ыраах, Кулун куллуруһа оонньуоҕуҥ!» М. Ефимов


Еще переводы:

кэрэкиит

кэрэкиит (Якутский → Якутский)

мохсуо диэн курдук
Умнуллан сүтэн эрэр национальнай көрдөөх оонньуулары кулун куллуруһууну, дьиэрэҥкэйи, …… кэрэкиит бырахсыытын …… киэҥник норуоту хабан тэри-йии наадалаах. АВФ ЫХТС
Кэрчик мастары быраҕаттаан сурааһын таһыгар таһаарар оонньуу, кэрэккии. СГФ СКТ
ср. русск. городки

баайсыы

баайсыы (Якутский → Якутский)

аат. Соруйан була сатаан онно суоҕунан күтүрээһин, сылтаҕырыы. Беспочвенное, придирчивое подозрение, обвинение
Оҕолордуун мөккүөргэ Отой иннин бэриммэт: Балыйсыыга, баайсыыга Маастар киэнэ бастыҥа, Оччугуйу да күүрдэн, Оччо-бачча оҥорор. Күннүк Уурастыырап
[Көкөт Көстөкүүн:] Баайсыы буолбатах, тойонуом! Барыта кырдьык суол. Эрилик Эристиин
Буолар буолбат баайсыынан муҥнаамаҥ даа киһини! Л. Попов
Иэс баайсыы – оҕо оонньуута: анал чэрчи иһигэр кыратык таарыйан баран куоппут киһини ситэн ылан эмиэ таарыйан охсон иэһи ситиһии. Игра в пятнашки. Талба-нуурал киэһэлэрдээх үтүө сайын эргийэн кэллэҕинэ, чэгиэн салгыҥҥа оонньууруҥ арааһа өссө дэлэйэр: кыыртаах кус, иэс баайсыы, сасыһа оонньооһун, атах тэпсии, хайах хостоһуу, кулун куллуруһуута уо. д. а. ЧМА ЭТНББ

тэпсии

тэпсии (Якутский → Якутский)

тэбис диэнтэн хай
аата. Бардам Баайга үүрүүгэ сылдьар үлэһитэ, тэпсиигэ сылдьар нэктэл кулута хамначчыт уол баар үһү. Софр. Данилов
Килиэби атах иһэҕэр тэпсии — Киһи сиэрин-майгытын кэһии! И. Федосеев
Сүөһү тэпсиититтэн ходуһа кырса бытарыйар, чиҥиир, түргэнник куурар-хатар, тууһурар. ПАЕ ОС
Атах тэпсиитэ — 1) саха төрүт оонньуута: утарыта турар уоллаах кыыс санныларыттан тутуһан, хаҥас атахтарын бокутан, уҥа тилэхтэрин сиртэн араарбакка, тыастаахтык бэйэ-бэйэлэрин атахтарын тэпсэллэр. Ким хаҥас атаҕын көннөрөн, уҥа тилэҕин сиртэн арааран тэпсибит ол туоруур. Быраабыланы тутуһан уһуннук тэпсибит оонньооччу кыайар. Якутская национальная игра — наступание на ноги: девушка и парень, стоя лицом к лицу и положив руки на плечи друг другу, подгибая левую ногу, пытаются наступить правой на ногу партнёра. Игрок, выпрямивший левую ногу или оторвавший правую пятку от земли, проигрывает. Тот, кто продержится дольше всех, не нарушая правил игры, выигрывает. Сайын эргийэн кэллэҕинэ, чэгиэн салгыҥҥа оонньууҥ арааһа өссө дэлэйэр: кыыртаах кус, иэс баайсыы, сасыһа оонньооһун, атах тэпсии, хайах хостоһуу, кулун куллуруһуута уо. д. а. ЧМА ЭТНББ; 2) саха төрүт үҥкүүтүн биир хамсаныыта: утарыта турааччылар ойуоккалаан атахтарын хардарыта холбуу туталлар. Элемент якутского национального танца — попеременно приставлять ногу к ноге партнёра, стоящего напротив (правую к правой, левую к левой) с подпрыгиваниями. Бүгүҥҥү үҥкүү дьарыгар атах тэпсиитин үөрэттибит

кулун

кулун (Якутский → Русский)

жеребёнок; кулун тириитэ тэллэх подстилка из шкуры жеребёнка; кулун этэ жеребятина # кулун босхо (сырыт =) (гулять) свободно, беззаботно; ала кулуну төрөт см. ала ; кулун куллуруһуута якутский национальный игровой танец; кулун кутуруга бот. лисий хвост (вид мятлика); кулун тайаҕа бот. калужница болотная; кулун тутар март.

үрэйтэр

үрэйтэр (Якутский → Якутский)

үрэй диэнтэн дьаһ
туһ. Уйаларын үрэйтэрбит Кутуйахтар муҥнаахтар Уһун синньигэс ороҕунан Куллуруһа куоталлар. Күннүк Уурастыырап
Холкуос тойотторун иирдэҥҥин холкуоһу үрэйтэрэргэр тиийбит үһүгүн. А. Фёдоров

хостос

хостос (Якутский → Якутский)

хостоо диэнтэн холб. туһ. Оттон оҕолор дуоһуйуохпутугар диэри хайах хостоһон, кулун куллуруһан оонньообуппут. П. Колесов
Хоһохто хостос көр хоһох
Мандаарабы кытта хаһан эмэ аахсар, сөптөөх иэһин төлөһөр, кэмэ-кэрдиитэ кэллэҕинэ, хоһох хостоһор хос санаалааҕа. В. Протодьяконов

иэс

иэс (Якутский → Якутский)

аат.
1. Кэлин төннөрөр, төлүүр мэктиэҕэ тугу эмэ (үксүн харчыны) кимтэн эмэ ылыы эбэтэр кимиэхэ эмэ биэрии. То, что взято у кого-л. или дано кому-л. взаймы, в долг
Сорохтон иэс ылан сиир, сороххо иэс биэрэн салгыыр, иһэ-таһа биллибэт, ойох-уруу диэн суох киһитэ. А. Софронов
[Кулуба:] Ол төһөнү иэс көрдүүгүн? Хаһан төлүүргэ? Н. Неустроев
[Быыпсай:] Иэс буолан баран төлөммөт иэс баар буолуо дуо? Сарсын бараҥҥын ойоҕун аатыгар хабалата суруттаран хааллараар. П. Ойуунускай
Эһиннэххэ иэс ылсан, Эйэлэһэн, кыыһырсан, Уопсай дьиэҕэ сыл ахсын Олоробут син тапсан. Дьуон Дьаҥылы
2. Булгуччу, хайаан да толоруллуохтаах эбээһинэс. Обязанность, обязательство, долг
Олох олоруу - Ийэ дойдуга иэһи толоруу (өс хоһ.). «[Оҕолору] эн ииттэҕиҥ дии үөрэхтээх, учуутал киһи, - диэн Нина миэхэ хатылла кэлэрэ. - Оҕону иитии иккиэммит да иэһэ ини». Далан
Дьон олоҕун чэпчэтии, уйгуну дэлэтии биһиги, учуонайдар, биир сорукпут, ытык иэспит буолар. Г. Угаров
Аҕа дойдуну көмүскээһин хас биирдии гражданин ытык иэһинэн буолар. ССРС К
Иэс ааҕыс - өскүн ситис, урут атаҕастаабытын ситис. Мстить кому-л. за обиду, оскорбление и т. п. (соотв. сводить счеты с кем-л.)
Өһүөннээх өстөөҕү кытта иэс аахсар суостаах чааспыт үүннэ. «ХС». Иэс баай - туох эмэ куһаҕаны оҥорон кими эмэ бэйэҕэр өстүйэргэ тиэрт, күһэй. Причинить кому-л. зло, нанести оскорбление, провоцируя подобную же ответную реакцию. Баайдары-тойоттору саанар кырыктаах тыллар салгыҥҥа көтөллөр: - «Иэстэһиэхпит! Умнуллубат иэһи баайдылар!» М. Доҕордуурап
«Дьэ, тукаам, сөптөөх соҕус киһиэхэ иэс баайдаҕыҥ буолуо [сирэйгэ охсон]. Иэскин, лоп курдук, дабыйыамнаан төлүөм, быһычча баара!» - дии-дии быдьар тылынан үөхсэ хаалла. Р. Кулаковскай
Дьарҕаа Хочуону аттыгар ыҥыран ылан: «Тукаам, ити аата Ыт Тииһигэр улахан иэһи баайдыҥ». «ХС». Иэс бороос (бороосто) кэпс. - иэс төлөннө. Квиты, в расчете
Түөрт хоҥору өлөрөн кэлбитэ уонна Валерийга биир хааһы илдьэ киирэн, эппитэ: «Валя, дьэ иэс бороосто буоллум. Үөрэхпэр үһү ылбытым, булка - түөрдү. Түөрт хааһы өлөрдүм». Н. Габышев
«Кэбис. Миэхэ бу үйэбэр быт үөскээбэтэҕэ. Баай дьон эһиги үөскэтиҥ. Хата били, икки үтүлүгү төннөрүҥ, иэс бороосто», - диэн баран Кууһума, халҕаны хайа быраҕан, тахсан баран хаалла. Н. Павлов
Хоннохтоох охсооччу Хоһуун кыыс Хобороос. Хабыас кыайбыта олоччу Хата бүгүн иэс бороос. С. Тимофеев. Иэс иэскэ - урут туох, төһө иэстээх этэй да оннугунан төлөөтүм диэн этии. Мы в расчете, рассчитались
Иэс иэскэ, мин дьыала оҥортообутум, барытын көрбүттэр, тус бэйэм киэнин эмиэ, онон син ааҕыстым, ситистим. А. Сыромятникова
Аны кырдьаҕас дирижер ырыатын иһиттэҕиҥ. Иэс иэскэ. И. Данилов. Иэскэ хаалыма - эйиэхэ хайдах гыммыттарай да, оннук эппиэттээ. соотв. не остаться в долгу у кого-л. «Хата бэйэҥ болточчу уойан хаалбыккын
Эйигин ньуосканан наһаа үлэлэппиттэр дуу?» - Сережа иэскэ хаалбата. Н. Лугинов
Чэйиҥ, кыратык оһуокайдаан ылыаҕыҥ. Чэ, Дьөгүөр, тур, таһаар. Биһиги да иэскэ хаалыахпыт суоҕа. «ХС»
«Һэ, хайдах гыныамый?! Баттаан буоллаҕа дии», - пилот эмиэ кэпсэтинньэгинэн иэскэ хаалбат киһи эбит. «ХС»
«Оҥордоргут биһиги иэскэ хаалыахпыт суоҕа», - диэтэ Быканов көрдөһөр куолаһынан. «ХС»
Иэс төлөс көр иэс ааҕыс. Олохтоохтор, «көр биһиги даҕаны туруулаһан, утары көрөр, иэс төлөһөр киһилээх эбиппит» диэбиттии, чэпчээн үөһэ тыыннылар, сирэйдэрэ-харахтара сырдыы түстэ. Күннүк Уурастыырап
Аадаҥ Туоллума бүтэйин уоттаспыта, ходуһатын тэбистэрэрэ. Ол иһин Лэгиэн иэс төлөһөр санааны ылыммыта. «ХС». Иэскин ситис - урут куһаҕаны оҥорбутун өһүөмньүлээн, хардатын эмиэ куһаҕаны оҥор; куһаҕаны куһаҕанынан төлөө. соотв. сводить счеты с кем-л.; платить той же монетой
Иэс ситиһэр кыахтааҕым. Онтон өлүүм даҕаны. Н. Габышев
Устукатуур Кравец, кинини атаҕастаабытын маляр Смирновтан иэһин ситиһээри, кини үлэлии сылдьар ыйанан турар люлькатыгар тутууттан хаалбыт бөхтөөх биэдэрэни быраҕан, кинини бааһырдыбыт. СГПТ
Бэйи, дьэ бэркэ кинтэҥнэһэн эриҥ, сотору сөпкүтүн көрдөрүөхпүт, иэспитин ситиһиэхпит диэн, разведчиктар истэригэр санаабыттара, хатааннаах харахтарын ньиэмэстэр диэки бырахпыттара. «ХС». <Киһи> куоппат иэһэ - киһи анала, дьылҕата. Неминуемая участь, судьба человека
Өлүү - киһи куоппат иэһэ (өс ном.). Оо, өлөөхтөөбүтэ дуу? Хайыай, дьэ ол да куоппат иэһэ буолаахтаатаҕа эбээт. А. Сыромятникова
Иэс баайсыы - оҕо оонньуута: биир оҕо атын оҕону илиитинэн таарыйан баран: «Иэс», - диэт куотар. Таарыйтарбыт оҕо эккирэтэн кинини ситиэхтээх, илиитинэн таарыйыахтаах уонна: «Иэс боруос!» - диэхтээх. Детская игра, салки, пятнашки: один из участников касается рукой любого другого и убегает, тот должен догнать его и коснуться рукой. Талба нуурал киэһэлэрдээх үтүө сайын эргийэн кэллэҕинэ, чэгиэн салгыҥҥа оонньууҥ арааһа өссө дэлэйэр. Кыыртаах кус, иэс баайсыы, сасыһа оонньооһун, атах тэпсии, хайах хостоһуу, кулун куллуруһуута уо. д. а. ЧМА ЭТНББ. Иэс баайсыс - иэс баайсыыга киирэн оонньоо. Играть в пятнашки
Мин оҕолор иэс баайсалларын көрө олорон, ону-маны эргитэ санаабытым. Далан
Бэл, көннөрү сасыһа, иэс баайса оонньооһун, былаах былдьаһыыта эҥин бары оҕо дууһатыгар, сүрэҕэр хорсун, сылбырҕа, булугас өйдөөх буолууну кытта кыайыы-хотуу өрөгөйүгэр өрө күүрдэллэр. П. Аввакумов
Иэс баайсан оскуола тула сырсан элэстэннилэр. НЕ ТАО. Иэскэ киир (бар) - иэс ыл, төлүүр иэстэн. Задолжать кому-л., влезать в долги
[Дьаакып:] Аныгы үйэҕэ дьадаҥы киһи орто байыан кэриэтэ баайдарга баһыгар дылы иэскэ барар буолбат дуо. А. Софронов
Үнүрүүн, маҥнайгы мунньахха, сүүрбэ аҕыс күннээххин диэбиттэрэ, онтон кэнники мунньахха кэлэн: «Ньукулай Түмэппиэйэп, бу сайын боппууда бурдугу ордук сиэбиккин» - диэбиттэрэ. Онон, дохуоттан туһаныахтааҕар, өссө иэскэ киирбит үһүбүн. Амма Аччыгыйа
Үгүстэрэ ыраахтааҕы суолун төлөбүрүгэр иэскэ киирбит бааһынайдар хаатыргаҕа барар оннугар Саха сиригэр кэлбиттэрэ. Д. Очинскай
Иэскэ тэптэр көр иэскэ киир (бар). Саҥа иэскэ тэптэрии, хабалаҕа хаптарыы, бырыһыаҥҥа быстарыы хайа онтон тахсаарай?! Күннүк Уурастыырап
Эһэ-эбэ саҕаттан иэскэ тэптэрбит, бырыһыаҥҥа быстарбыт, Силтэһин Күндүлү көһөрүүгэ эмиэ үлэлэһэ сылдьар. «ХС»

эйээр

эйээр (Якутский → Якутский)

туохт. Ыраахха диэри эҥээрийэн иһиллэр гына ыллаа. Звонко разливаться вширь, разноситься вдаль (напр., о песне)
Кырдал үрдүгэр уолаттар-кыргыттар дьиэрэҥкэйинэн тэбэн, атах тэпсэн, кулун куллуруһан, ыллаан-туойан эйээрэллэрэ олус да үчүгэй буолара. П. Ойуунускай
Микиитэ ыллаан эйээрбитинэн барда. Амма Аччыгыйа
Онуоха сахалыы оһуохай кылыһахтаах ырыата иһиллэн кэллэ, эҥсэ-иэйэ эйээрдэ. С. Дадаскинов
Эҥээрийэн иһиллэр саҥата таһаар. Производить звонкий заливистый звук, заливаться (напр., плачем)
Ханна эрэ ырыых-ыраах кыра оҕо ытаан эйээрдэ. Амма Аччыгыйа
Оттон арҕаа толоон түгэҕэр ньирэйдэр хойуу үөрдэрэ буралла сырсаллар, мэҥирээн эйээрэллэр. М. Доҕордуурап
Ытаата кыра оҕо, ытаата, Чуумпурбут олбуорга кини эрэ, Уу ньирэй куолаһа эйээрдэ. Н. Дьяконов

кулун

кулун (Якутский → Якутский)

аат. Төрүөҕүттэн алта-сэттэ ыйын туолуор диэри (хаар түһэн, халлаан лаппа тымныйыар диэри) сылгы оҕото. Жеребенок (с рождения и до шести-семи месяцев)
Соҕотох хара кулун, кутуругун тойтоҥното-тойтоҥното, кистии турар. Суорун Омоллоон. Кулун төрөөбүт күнүттэн алта-сэттэ ыйын туолуор диэри кулун диэн ааттанар. Сылгыһыт с.
Кулун атаҕа киирбит — сааһырбытын кэннэ эдэр эрдэҕинээҕи тэтимэ, кыаҕа эргийбит. Наступила вторая молодость (о приливе новых сил в пожилом возрасте)
Илбиһирэн кулун атаҕа Иккистээн киирбит бадаҕа — Таабырын ырыа табыталланан Дайан таҕыста Таллан! «ХС». Кулун босхо сылдьар (барар) — туох да дьарыга, үлэтэ суох, туос иллэҥ сылдьар. Быть совершенно свободным от дел
Мантан чугас Кумах Хаппытыан кинээс Куччугуй кыыһа Кулун Босхо сылдьар. А. Софронов
Уһун сайын устата куорат оҕото букатын кулун босхо барар диэтэххэ сымыйа буолуо суоҕа. «Кыым»
Кулун куллурус көр куллурус. Оҕолор …… арыт түмсэ түһэн дьиэрэҥкэй тэбэн дэгэрэҥнэһэллэр, арыт кулун куллуруһаллар. Софр. Данилов. Кулун кэбиһэр (кулун кээспит) — итэҕэс, сиппэтэх эбэтэр өлбүт кулуну төрөт (биэ туһунан). Недонашивать, выкидывать жеребенка (о кобыле)
Кыһын хаар халыҥ буоллаҕына, сылгытыгар үчүгэй дьыл буолар, чараас буоллаҕына, сылгы ырар, биэ кулун кэбиһэр. Л. Габышев
Биэлэр ырыган буоланнар, аҥаардарыттан ордуктара кытарыыра эбэтэр кулун кэбиһэрэ. НД ДК. Кулуннаах биэ курдук куодарыһаллар — наһаа бэртиилэр, хаһан да арахсыбат, куруук бииргэ сылдьар табаарыстыылар. Очень дружить, ходить всегда вместе (букв. они ходят вместе, словно кобыла с жеребенком)
Куонааннаах Сэмэн, кулуннаах биэ курдук куодарыһар дьон: «Эмиэ звено буолабыт, хайа алааска, хас гектары, хас туоннаны оттуурга сорудах биэрэҕит?» — дэспиттэрэ. В. Протодьяконов. Кулуннуу уурдар (кулун уурдарда) — туос бөтөрөҥүнэн барда. Ехать галопом
Били икки саллаат аттарын үрдүгэр түһэн эмиэ кэннилэриттэн кулуннуу уурдаран истилэр. Н. Түгүнүүрэп
Кулун кутуруга бот. — киистэ курдук хойуу куоластаах синньигэс умнастаах, уһун синньигэс сэбирдэхтээх хонуу ото. Лисохвост
Манна араас өҥнөөх сибэккилэр кулун кутуругун кытта булкуһа үүннүлэр. А. Бэрияк
Кинилэр кулун кутуруга, ньалаҕай, локуора былаастаах оттор ыга аспыт сирдэрин …… охсон дьүккүһэ тураллар. Н. Заболоцкай. Кулун кымыһа (ыһыаҕа) — бэс ыйын бастакы аҥаарыгар чугас аймахтары кытта маҥнайгы кымыһы иһии (амсайыы). Питье раннего кумыса в узком кругу ближайших родственников (обычно в первой половине июня)
Былыр бурдук ыһар, сир табыйар иннинэ көр-нар үксэ эбитэ үһү. Сылгылаах ыаллар кулун кымыһын бэлэмнээн эрэллэр. М. Доҕордуурап. Кулун (сылгы) туйаҕа бот. — холбоҕор төгүрүк сэбирдэхтээх, араҕас сибэккилээх сааскы уу хонор сиригэр үүнэр от. Калужница болотная
Кулун туйаҕа (калужница болотная) бааска туттуллар. Сир үрдүнээҕи чааһа ыам ыйыгар хомуйуллар. МАА ССКОЭҮү
Үгүс эмтээх үүнээйилэр: киис тиҥилэҕэ, кулун туйаҕа, …… кулааһай ото диэн ааттаахтар. «ХС». Кулун тутар (ый) — календарнай сыл үһүс ыйа. Март
Кулун тутар ый. Улаҕата көстүбэт, остуол ньуурун курдук ыраас, киэҥ хонууларга сааскы көмүөл уута тэлгэммит. Амма Аччыгыйа
Кулун тутар алта күнүгэр дьыбардаах тымныы сарсыарда этэрээт Төхтүртэн тиһэх айаҥҥа хоҥнубута. С. Никифоров. Эмньик кулун — түөрт ыйыттан биир сааһыгар дылы ийэтин эмэ сылдьар кулун. Жеребенок-сосун (от четырех до двенадцати месяцев)
Элбэх хаһаа аайытын эмньик кулун элбээбит. Боруода сүөһү Муҥутаан хойдубут. Саха нар. ыр. III
Эн, Микиитэ, эмньик кулун курдук, олус бырдааттаама эбээт. Амма Аччыгыйа
тюрк. кулун

дьиэрэҥкэй

дьиэрэҥкэй (Якутский → Якутский)

  1. аат. Хардарытаары аҥаардыы атаҕынан иккилиитэ өрө тэйэн, ол кэмҥэ атынын иннигэр өрө бокутан эбэтэр илин-кэлин эйэҥнэтэн хамнаныы (сахалыы үҥкүү көрүҥэ). Танцевальное движение, используемое в якутском национальном танце (танцор подскакивает на одной ноге, а другую приподнимает, сгибая в колене, одновременно выдвигая ее вперед или вперед и назад); вид якутского национального танца
    Кырдал үрдүгэр уолаттар-кыргыттар дьиэрэҥкэйинэн атах тэпсэн, кулун-куллуруһан, чохчоохойдуу-чохчоохойдуу эйээрэллэрэ олус да үчүгэй буолара. П. Ойуунускай
    Дьиэрэҥкэй аҥаардаах сүүрүүнэн Ол атах сыгынньах кыыс иһэр. Ол нарын бэйэлээх киһини Аатырбыт ыанньыксыт дэһэллэр. С. Данилов
    Тэҥҥэ үктээ, Дьиэрэҥкэй, Дэгэйбэхтээ, Дьиэрэҥкэй, Мээчик тэҥэ, Сиртэн тэйэ Күүскэ күөрэй, Дьиэрэҥкэй. Үөһээ ойор Дьиэрэҥкэй, Өрө көтөр Дьиэрэҥкэй, Атах, битий, Иэдэс, итий Тоҕо бэрдэй Дьиэрэҥкэй! П. Дмитриев
  2. даҕ. суолт., көсп., фольк. Эргичийбит-урбачыйбыт хамсаммыт-имсэммит. Вертлявый, проворный, подвижный
    Тоҕус халлааҥҥа уһуутуу сүүрэр уһун ньургун саалаах, аҕыс халлааҥҥа хаһыытыы сүүрэр хап дьиэрэҥкэй оноҕостоох эбит. Саха фольк. Онуоха абааһы бухатыыра Аһара охсон биэрдэ, Хантан да ылбытын көрбөтө Хааннаах хара дьиэрэҥкэй батаһы сулбу тардан ылла, охсон кууһуннарда. Ньургун Боотур
    Уһун суолун доҕоро буолбут Уһуктаах уот дьиэрэҥкэй үҥүүтүн Хара сымара тааска Харыстан ордук дириҥник Хараҕалыы анньан кэбиспит. Күннүк Уурастыырап
    Дьиэрэҥкэй тэп - туһалааҕы оҥорбокко, көрү-нары батыһа сырыт. Вести праздный образ жизни, тратить время попусту
    Кини сайыны быһа дьиэрэҥкэй тэбэ сылдьыбыта, тугу да хаһаамматаҕа. И. Федосеев
    Дьиэрэҥкэй (дьиэрэҥкэйдээн) тэп - 1) көр дьиэрэҥкэйдээ 1,
    2
    Уоллаах кыыс киэһэ аайы Илиилэриттэн сиэттиһэннэр Дьүкээбил уота буолан Дьиэрэҥкэйдээн тэбэллэр. И. Гоголев
    Арамаанныын, Ааныскалыын, Киргиэлэйдиин, Кэтириистиин Дьиэрэҥкэйдээн тэптибит, Дьэргэлдьиһэ тэйдибит. А. Абаҕыыныскай
    Көр бөҕөнү түһэрэн, Дьиэрэҥкэй тэбэн Ыамы куоттара сыһан, Ыксаан бөхтөн Ыгылыйа сырса турдулар. С. Зверев; 2) көр дьиэрэҥкэйдээ
    3
    Салгын сиэн хараарпыт бу уон тарбаҕа Имигэстик дьиэрэҥкэй тэбэллэр, Түөрт эмиийи төгүрүйэ сүүрэллэр. Л. Попов
    Көрөбүн эн саҥа Этээстээх дьиэлэргин, Ол онно сардаҥа Дьиэрэҥкэй тэбэрин. П. Тулааһынап
    бур. жиреҥхей