даҕ. Кумах булкаастаах, кумах курдук. ☉ Сыпучий, похожий на песок
Кыһыл уонна хара хаптаҕас чэпчэки, бэл кумахтыҥы буордаах сиргэ ордук табыллан үүнэллэр. ЧМА МУХСҮү
Өрүс арыыларын почвата кумахтыҥы, кырса алдьанна да суураллан барар, аҥхалааттар үөскүүллэр. «Кыым»

1. аат.
2. Өрүс эбэтэр үрэх кытыытынан үөскүүр таас кырылас бытархай кыырпахтара. ☉ Песок
   Кырылас кумах. Өрүс кумаҕа. — Кумах араас кэриҥнээх: сороҕо арыый бөдөҥ, сороҕо кыра кыырпахтартан турар эбит. КЗА АҮө
   Хас почва ахсын туой буор уонна кумах бытархайдара өрүү баар буолаллар. КПЫ
   Кумаҕы кытта сиэмэни эбэтэр оппуоханы булкуйан, кирпииччэ уонна таас дьиэлэри тутууга ыпсарар матырыйаалы оҥороллор. КДМ Х
3. Кумах сир. ☉ Песчаник
   Муустаах муора кытыытыгар, Сахам сирин хотутугар эҥин-араас сирдэр бааллар: Кумахтар, туундаралар. С. Данилов
   △ Өрүскэ муҥхалыырга анаан ыраастаммыт кумахтаах сир. ☉ Специально расчищенный речной песчаник для ловли рыбы неводом
   Мин бу билигин Лена төрдүгэр аатырбыт Хоохучча кумаҕар балыксыттарга кэлэн олордоҕум. «ХС»
4. даҕ. суолт. Бытархай, кырылас таас кыырпахтартан турар. ☉ Песчаный
   Оттон кумах сир, таас үрэх эбитэ буоллар итинник быһыт алдьаныа суох этэ дии саныыбын. М. Доҕордуурап
   Массыыналар кумах тибиилэргэ буксуйа-буксуйа айанныыллар. А. Федоров. Кумах кытылы таҥнары түһэн, чэй таастары кырдырҕаччы үктээн, ууга киирдэ. С. Никифоров
   ♦ Кумах мэйии көр мэйии. Кумах мэйии, тугу да өйдөөбөккүн. Бар мантан. — Кумахтан өтүүнү (быаны, ситиини) хатар (өрөр) — ураты уус тыллаах. ☉ Отличающийся красноречием, краснобай (букв. из песка веревку вьет)
   Кумахтан өтүүнү хатар Кураанах тыл маастардара, Кумааҕынан ыһыахтанар Бүрүкүрээт ааттаахтара. Күннүк Уурастыырап
   Устар ууну сомоҕолуур, били этэргэ дылы, кумахтан быа хатар уус тыллаах киһи. В. Протодьяконов
   Устар ууну сомоҕолуур, кумахтан өтүүнү өрөр уус тыллаах дьахтар …… тырыбыынаҕа тахсыбытыттан дьон соһуйан хааллылар. Г. Нынныров. Тэҥн. устар ууну сомоҕолуур. Эмэһэтиттэн (кэнниттэн) кумах тохтор — кыраны да оҥорбутун дэбдэтэн киһиргиир. ☉ Преувеличивать свои достоинства, хвастаться, бахвалиться
   Аҕата Күөнчэ эмиэ, кэнниттэн кумах тохто сылдьар киһитэ этэ. Күннүк Уурастыырап
   ◊ Кумах саахар көр саахар
   Аһылыктара диэн икки киилэ кумах саахар, киилэ аҥаара сымыыт бороһуога, түөрт бааҥка эт кэнсиэрбэтэ, биир бааҥка үүт. П. Егоров
   Испиискэ хаатыгар кутуллубут дуу, туох эрэ кумааҕы сыыһыгар сууламмыт дуу кумах саахары аҕалаллар. Г. Борисов
   Быһыы килиэби арыылаан баран, үрдүнэн кумах саахары кутта. ДФС КК
   Кумах куйаар көр куйаар IV. Кумах куйаар саамай сүрүн уратыта кураана уонна күнүн уота элбэҕэ буолар. КЗА АҮө
   Кумах куйаар үүнээйитэ хобдох. Абына-табына биирдиилээн, эбэтэр чөмөх-чөмөх үүнэллэр. КЗА АҮө
   Тропикка самыыр олус аҕыйахтык түһэр сирдэрэ бааллар. Ити кумах куйаардар. АВ СҮү
   ср. тюрк. кум ‘песок’

песок || песчаный; кумах сир песчаное место; кумах куйаар пустыня; баайга биэрэр кумахха ууну кутар кэриэтэ погов. отдавать богачу всё равно, что лить воду в песок; кураанах тыльшан кумахтан өтүүнү өрөр погов. пустыми словами из песка верёвки вьёт (говорится о краснобае).

n. sand