Якутские буквы:

Якутский → Русский

куомуннаһыы

и. д. от куомуннас =.

куомуннас=

неодобр, состоять в заговоре, быть в сговоре, соучаствовать (в каком-л. неблаговидном деле).

Якутский → Якутский

куомуннаһыы

куомуннас диэнтэн хай
аата. Бииктэр диэн үөрэхтээх, үөн өйдөөх киһи буоллаҕа дии. Ама, дьонун кытта биллибэтинэн-көстүбэтинэн сибээстэһии, куомуннаһыы бөҕө буолуо ээ. Л. Попов
Ыраахтааҕы администрацията уонна саха тойотторо биир куомуннаһыылара үлэлээн иитиллэр дьоҥҥо ханнык да үчүгэйи аҕалбатаҕа. БИГ ӨҮөС

куомуннас

туохт., сөбүлээб. Саагыбарга кыттыс, туох эмэ бэрдэ суох дьыалаҕа кыттыктаах буол. ☉ Состоять в заговоре, быть в сговоре с кем-л., соучаствовать (в каком-л. неблаговидном деле)
Өссө кэлин билбитим, Гоша Юркалыын куомуннаһан, институттарыгар туораттан бэйэлэрин дьоннорун мунньубуттар. Н. Лугинов
Кыра ычалаах дьоннор куттаҕастар, ол иһин группалаһаллар, бөлөхтөһөллөр, куомуннаһаллар. ПБН КДьСО

Еще переводы:

сообщничество

сообщничество (Русский → Якутский)

с. кыттыһыы, куомуннаһыы (куһаҕаны, буруйу оҥорууга).

киксии

киксии (Якутский → Якутский)

  1. кигис диэнтэн хай. аата. Биһиги ханнык баҕарар хоноһо туох дьикти сэһэннээҕин истэн тэйэр үгэстээхпит. Онон бу да сырыыга Уһаарба Уйбааны кэпсэтэргэ киксии улахан. И. Федосеев
    Биһиги, киксиибит быһыытынан, таһы малыйбыт курдук, суол ааныттан ыла суланан киириэхтээхпит. «ХС»
  2. Кими-тугу эмэ утары тэриллибит куомуннаһыы. ☉ Заговор против кого-чего-л.
    Кистэлэҥ сүбэнэн Кэмэ суох элбэх Киксиилэр тэриллибиттэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Мэркииттэр өрө туруулара, Найманнар арыыччаттан тохтотуллубут киксиилэрэ …… барыта биири этэр. Н. Лугинов
саайкалас

саайкалас (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Туохха эмэ кигис, куомуннас (хас да эбэтэр үгүс киһини этэргэ). ☉ Сбиваться в шайку. Саайкалаһа-саайкалаһа дьону кырбыыгыт

тоспороҥноо

тоспороҥноо (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Дьоһумсуйа-киэбирэ тутун. ☉ Вести себя высокомерно, важничать
Үптээх дьон буоланнар, киин сир бэртэрин кытта куомуннаһан куодарыһаллар, тойон буолан тоспороҥноһоллор. БВВ ӨУоӨ

буолуо-буолуо

буолуо-буолуо (Якутский → Якутский)

туттул. сыһыан холб. Кэпсэтээччи этиитин кытта сөбүлэһэн, туох эмэ буолуон сөптөөҕүн эрэмньилээхтик сэрэйиини көрдөрөр. ☉ Выражает предположение о возможности высказанной собеседником мысли с оттенком согласия (возможно, вполне возможно). Буолуо-буолуо, кини оннук киһи. Буолуо-буолуо, куомуннаһалларын быраап оҥостон, олус үүнэ-тэһиинэ суох баран олороллор
□ Буолуо-буолуо
Массыанньык диэтэҕиҥ. В. Ойуурускай

хабааннаахтык

хабааннаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Туохха эмэ сөп түбэһиннэрэн, сөп түбэһэр майгыннаахтык. ☉ Соответственно чему-л., похоже на что-л., примерно как
Батурин билигин кэпсэтиини ньымааттаһар хабааннаахтык ыытар баҕалаах. В. Яковлев
Кэлин хардарсарга турунан эрэр быһыылаах, оннук хабааннаахтык миэхэ этэн аһарбыттаах. Р. Баҕатаайыскай
Кини ол курдук сибигинэйэн, куомуннаһар хабааннаахтык кичэйэн эттэ. М. Тимофеев

бөлөхтөс

бөлөхтөс (Якутский → Якутский)

туохт. Биир бөлөххө холбос, бииргэ түмүс. ☉ Объединяться в группу, собираться вместе
Краснодоҥҥа тутуу-хабыы саҕаламмыта. Ол бириэмэҕэ Кошевой, бөлөхтөспөккө, фронт линиятын биир-биир туоруохха диэн тиһэх бирикээһин биэрбитэ. «Кыым»
Оскуола томторо кууран, бар дьон таһырдьа, бөлөхтөһөн олорон, кэлэр сайыннааҕы кэскиллэрин кэпсэтэллэр. Амма Аччыгыйа
Бүрү-бүттүүн мунньустан Бөлөхтөһөн, тардыһан, Үөрүүлэрдээх үбүлүөй Үҥкүүтүнэн күөрэһиҥ. Нор. ырыаһ.
△ Кэлэктиип интэриэһиттэн туораан, бэйэ эрэ интэриэһин көмүскүүр бөлөххө холбос, бөлөхтө тэрин. ☉ Объединяться в отдельные группы, преследующие свои групповые интересы в ущерб коллективным, практиковать групповщину
Кыра ычалаах дьоннор куттаҕастар, ол иһин бөлөхтөһөллөр, куомуннаһаллар. ПБН КДьСО. Тэҥн. чөмөхтөс

моонньох

моонньох (Якутский → Якутский)

аат. Ынах сүөһү уонна сорох кыыллар моонньуларын аннынааҕы намылыйа сылдьар тириилэрэ. ☉ Под грудок у рогатого скота и у некоторых животных. Оҕус моонньоҕо. Атыыр таба моонньоҕо
♦ Хос моонньох сөбүлээб. — к имиэ хэ эмэ куомуннаһааччы. ☉ Прислужник, приспешник
Ол миигин сиилии олорор Өн дүрүүс Уйбаан хос моонньоҕо. А. Софронов
Мин бэйэм чааһым батталлаах баайдары, кинилэр хос моонньохторун букатын итэҕэйбэппин. Н. Якутскай
Сор туохап кулуба истиҥ уола, хос моон ньоҕо Сиидэркэ этэ. А. Сыромятникова
◊ Ат моонньоҕо эргэр. — былыргы сүктэр кыыс атын моонньугар кэтэрдиллэр үрүҥ көмүс киэргэлэ. ☉ Серебряное украшение для узды лошади, верхом на которой невеста обычно выезжает на свадьбу.
ср. казах. мойнак, кирг. мойнох ‘шкура шеи; шейная кожа верблюда’, хак. мончах ‘ожерелье из бус’

куолай

куолай (Якутский → Якутский)

аат.
1. Киһи-сүөһү, харамай аһылыгын ыйыстан куртаҕар тириэрдэр уоргана (киһи куолайа хабарҕа улаҕа өттүнэн баар). ☉ Пищевод
Кураанахтаммыт куртаҕа Курулуйа хоргуйда... Куурбут куолайыгар силин Кулук-халык ыйыһынна. Эллэй
Саха сиригэр уонна Орто Азияҕа, Союз атын оройуоннарын кытары тэҥнээтэххэ, куолай рагын ыарыыта ордук киэҥник тарҕаммыт. «Кыым»
2. Бытыылка, атын да иһит синньигэс, кыараҕас айаҕа. ☉ Горлышко (бутылки или др. сосуда)
Биир бытыылка куолайыттан аһаан баран тылласыһар сүрэ бэрт. Софр. Данилов
Бытыылка (эбэтэр атын да иһит, тэрил) синньиир өттүн тоҕо моонньо, айаҕын куолайа дэммитэ киһи өйүгэр түһэр. СТЫМ
♦ Хос куолай кэпс., сөбүлээб. — ким эмэ кими эмэ мөҕөрүгэр, кириитикэлииригэр көмө буолар киһи (туһалаах буолуо диэн санааттан). ☉ Подпевала, подголосок
Сирэй көрбөх оҕонньотторго, баара-суоҕа, кини хос куолайдара, аллара сыҥаахтара эрэ. Эрчимэн
Биһигини буржуазнай хос куолай суруксуттар дуомнара уонна буржуазияттан куттаммыт дьон куомуннаһан буруйдууллар — биһиги атыттары кытта биир тылы булбат үһүбүт. В. Ленин (тылб.)
ср. монг. хоҕолой, бур. хоолой, хоолай ‘горло’

ырычаахтас

ырычаахтас (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс.
1. Сыралаһан тугу эмэ (хол., ыарахан үлэни) оҥор. ☉ Делать что-л., прилагая большие физические усилия
Витя …… куулу ылан санныгар быраҕаары ырычаахтаста. П. Аввакумов
Баайка, маһынан төһүүлээн ырычаахтаһа-ырычаахтаһа, көлөһүн-балаһын аллан туран, үс дүлүҥтэн арыый кыраларын тиэйдэ. Уустаах Избеков
Балачча өр ырычаахтаһан, бастакы ойбонун тэстэ. И. Федосеев
Оҕонньор өлүөр илиитинэн оронун биттэҕиттэн тардыһан, ырычаахтаһан-ырычаахтаһан син турда. Күрүлгэн
2. Тугу эмэ туох бааргынан киирсэн туруорус, туруорса сатаа (үксүгэр төттөрүлэһэн). ☉ Прилагать усилия к тому, чтобы добиться чего-л. или отказаться от чего-л. «Кыайыам суоҕа!» — диэн аккаастанан ырычаахтаһан көрдүм да, үөс-батааска биэрбэтилэр. А. Бэрияк
Дьиэтигэр эбитэ буоллар, аккаастанан ырычаахтаһыах этэ. Сэмээр Баһылай
Арыгыһыттар бары, куомуннаспыт курдук, алыптаах аһыы утахтарын чэпчэки сыанаҕа мүччү туттаран ылан бараары ырычаахтаһаллар. У. Ойуур