Якутские буквы:

Якутский → Якутский

куотуһуу

куотус диэнтэн хай
аата. Өйдүүбүн: артыалга собуоттуу Үлэни тэрийэн барбыккын, Кыайыылааххотуулаах куотуһуу Долгунун туруора тарпыккын. Эллэй

куот

туохт.
1. Туохтан эмэ быыһанаары төһө кыалларынан түргэнник тэскилээ. Бежать, убегать, спасаться бегством
Куоттар эрэ хотуой, Кулан алдьархай буолуоҕа. П. Ойуунускай
Дассан таһыгар хобураактар [лаама үөрэҕэр үөрэнээччи], дьон куотан эрэллэрин сэрэйэн, халдьаайыны таҥнары сүүрэн иһэллэрэ көһүннэ. Эрилик Эристиин
2. Ханна эмэ сылдьартан, кими эмэ көрсөртөн тутун, тумун. Сторониться кого-чего-л., уклоняться от кого-чего-л. [Маня:] Хамнас аахсыы саҕана дьоммут [холкуос салалтата] сүгүн кэпсэппэт, куота сылдьар буоллулар. Н. Лугинов
Кытаанах үлэттэн куота сылдьар курдук сананабын. Мин сэнэбилгэ сылдьабын. С. Ефремов
3. Кими эмэ ааһан иннигэр түс. Обогнать и перегнать кого-л. [Сиэҥкэ:] Хотуктаар, куотумаҥ даа, куотумаҥ! Күндэ
Хас да эмээхсин куотан, маһы ааһар курдук, ойоҕоһунан кэлэн сир гынан хаалла. Эрилик Эристиин
4. Уҥуоххунан, уһуҥҥунан кими, тугу эмэ аһар. Превзойти ростом, перегнать в росте кого-что-л. [Ааныка:] Эдьиийгин Сибиэтэни куоппуккун. С. Ефремов
5. көсп. Оргуйан, күүгэннирэн иһити (күөһү) таһынан бар, тоҕун. Закипеть, запениться, вылиться через край (напр., о молоке)
Солуурга эмис куобах Хоргуна куотан эрэр. Күннүк Уурастыырап
«Һуу! Чэй куотта!» — сүүрэн баран үөһээ тардар. Суорун Омоллоон
Хата күөһүм куотара буолбут. В. Васильев
6. Олус ситэн, буһан тохто турар буол (хол., бурдук). Перезреть, осыпаться (напр., о зерне). Бу бурдук куоппут, тохто сылдьар буолбат дуо
Оҕо куоппут (куоттар) — кэмин иннинэ өлбүт оҕо төрөөбүт. Выкидыш
Ойоҕум буоллаҕына, хат дьахтары таһыйбыттара, алта ыйдаах оҕо куотта. Эрилик Эристиин
Биирдэ түөрт ыйдаах сырыттаҕына кырбаан, оҕо куоттаран, өлөрө сыспыта. НС ОК
ср. телеут., чагат. кут ‘бежать’

куотус

көр куоталас
Хотоҕостуу субустулар Аттаахтар, оҕустаахтар, Ыччаттардыын куотустулар Кырдьаҕас холкуостаахтар. Дьуон Дьаҥылы
Урут, күөгэйэр күнүгэр Оргуйар уолусхан уохтааҕа, Холкуос үлэтин күүһүгэр Куотуһар холоонноох дьон суоҕа. Ф. Софронов

Якутский → Русский

куот=

1) убегать, сбегать; уходить; ат туттарбакка куотта конь не дал себя поймать, убежал; 2) избегать кого-чего-л., уклоняться от чего-л.; үлэттэн куотар он уклоняется от работы; 3) уходить вперёд, обгонять, перегонять; 4) превосходить ростом, оказываться выше; уҥуоҕунан куотар он ростом выше # оҕо куоппут произошли преждевременные роды.

куотус=

см. куоталас =.

Якутский → Английский

куот=

v. to run away from, outrun; куотун= v. to evade; куоталаа= v. to outrun, leave behind; куоталас= v. to compete, race with; куоталаһыы n. competition


Еще переводы:

соперничество

соперничество (Русский → Якутский)

с. күрэхтэһии, илин был дьасыһыы, куотуһуу.

конкуренция

конкуренция (Русский → Якутский)

ж. конкуренция (1. капиталистар бэйэ-бэйэлэрин кытта улахан барыс иһин охсупу улара; 2.туохха эмэ ордук түмүгү ситиһэр иһин куотуһуу, күрэстэһии); # вне конкуренции тэҥнээҕэ суох (уһулуччу үчүгэй).

саастыы

саастыы (Якутский → Якутский)

даҕ. Кими эмэ кытта биир саастаах. Являющийся ровесником кому-л., имеющий одинаковый возраст с кем-л.
Кини саастыыта отчуттар манна тобус-толорулар. Р. Баҕатаайыскай
Ол дьоллоох дойдуга Сири, халлааны кытта саастыы Аал Луук Мас үүнэн турар. И. Гоголев
Савва биһиги саастыыбыт. М. Доҕордуурап
Эт саастыы — кими эмэ кытта туох да куотуһуута суох саастыы. Ровесник, сверстник, одногодок
Ньургуһун Лоокууттуун эт саастыы этилэр. Дьүөгэ Ааныстыырап

конкурировать

конкурировать (Русский → Якутский)

несов. с кем-чем, в чём конку-ренциялас (хатыс, куотус).

соперничать

соперничать (Русский → Якутский)

несов. 1. (состязаться, добиваясь одной цели) күрэхтэс, илин былдьас, куотус; 2. перен. (быть равного достоинства) куотус, тэҥнэс.

холлоох

холлоох (Якутский → Якутский)

I
даҕ.
1. Улахан кыахтаах, кыайыгас. Способный на многое, с большими возможностями, производительный
Урукку орто отчут Ол күнтэн уларыйбыта, Хотуулаах холлоох бастыҥ Охсооччу аатырбыта. И. Гоголев
Дьикти массыына сүүс гектар сири биирдэ эргийэн ылар. «Дьэ, көр бу холлоох массыына...» — диир саҥа иһиллэр. В. Ойуурускай
Холлоох, мындыр кыдамаһыт. Н. Рыкунов
Киэҥ далааһыннаах (үлэ). Имеющий большой размах (напр., о работе)
Холлоох үлэ тэтимин Эбэн биэрэр туһугар, Куотуһууга бастыыр иһин Элбэх киһи турунар. Күннүк Уурастыырап
Чахчы холлоох үлэ ыытыллыбыт даамбата буолан биэрдэ. «Кыым»
Сайын устатынааҕы биир күннээҕи орто көрдөрүүм, орто оҥорон таһаарыым диэтэххэ, дьэ холлоох үлэ буолбаат? «ХС»
2. Туохха эмэ холоонноох, сөптөөх, дьүөрэлээх. Правомерный, резонный, имеющий основание, соответствующий
[Баллайах:] Аҕа уустара арахсан тустуспа бараары, бэйэ-бэйэлэригэр өйөһөн уоттаабыттар диэххэ эмиэ холлоох буолуо этэ. Амма Аччыгыйа
Куомун Силип этиитэ — Холлооҕунан холлоох суол: Хобороонньо тыллаһыыта — Холуобунай аҥаардаах. Күннүк Уурастыырап
Холлоох хоппот — дэбигис кыайтарбат, элбэх үлэни эрэйэр. Требующий много труда, больших усилий
Холлоох хоппот ото үүнэн эрэр үһү. Болот Боотур
Дьадаҥылар иэһи төлөөмүнэ, холлоох хоппот хойуу дьыалата киирдэ. М. Доҕордуурап
II
даҕ. Ыраах баар, сытар. Далёкий, дальний, отдалённый. Холлоох айан
[Рудник начаалынньыга] хотой да буолан, хонноҕор-быттыгар хорҕолдьуну хорҕоппут холлоох ыраах хоту дойдуга кэллэҕэ. С. Федотов. Хотоҕойдоох аймаҕын Холлоох сиргэ хааллараннар Көр ол — диирэ халлааҥҥа Айанныыллар аргыстар. Тува т.

куоттарыс

куоттарыс (Якутский → Якутский)

куоттар диэнтэн холб. туһ. Улахан ат үс көнтөс устатын куотан түспүтэ-түспүтүнэн, куотуспакка да, куоттарыспакка да Тараҕананы иккитэ эргийдилэр. Р. Кулаковскай

убежал

убежал (Русский → Якутский)

гл.
куотта (куот)

уберечься

уберечься (Русский → Якутский)

сов. харыстан, куот.

туус

туус (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Аска кутуллар аһыы амтаннаах бып-бытархай үрүҥ өҥнөөх тума. Соль. Күөскэр тууста кут
Тууһа суох да аһыы баар үһү (тааб.: табах)
Ынаҕын уоскутаары, бэйэтэ да уоскуйа таарыйа ынаҕар туус ытыһан аҕалан сиэттэ. В. Яковлев
Оччоҕо... Оччоҕо, доҕочуок, Олоххо, үлэҕэ таптал суох. Барыта, барыта болооччу, Тууһа суох ас курдук буолааччы. С. Данилов
2. хим. Кислота водородун оннугар металл холбоспутуттан үөскүүр бэссэстибэ. Вещество, в котором водород кислоты замещён металлом, соль (минеральные соли). Калий тууһа
Металл аатамнарыттан уонна кислота тобохторуттан оҥоһуллубут молекулалардаах уустук бэссэстибэни туус диэн ааттанар. КДМ Х
Сир анныттан уруудалары уонна туустары хостууллар. КЗА АҮө
Аһыыр аска белок, сыа, углевод, битэмииннэр, минеральнай туустар (микроэлеменнэр) ситэри баар буолуохтаахтар. ППА БЭССЭ
Айаҕын абатын (тумсун тууһун) көр айах I
[Алтан Садаҕа:] Айыы-хаан оҕолоро Киһиргэстэрэ диибин диэн Кимнээҕэр ордук, Тумсуларын тууһа Туохтааҕар да ордук, Айахтарын абата Атын үлүгэр... П. Ойуунускай
Бу баранаактар айахтарын абатын, тумсуларын тууһун истиҥ эрэ, киһини арааска балыйардаахтар, баҕастаахтар. Н. Заболоцкай. Харах уутун тууһа калька. — кыһалҕа, ыар санаа баттыга. Горечь слёз
Харах уутун тууһунан тураҥыран Эрбэһин отунан сабыллыбыт, Туруйа түспэт тумарата буолбут Туруу бараан дойдубут Кэмэ биллибэт кэтит таһаатын Кэхтэри билбэт кэскилинэн туруктаатыҥ. А. Абаҕыыныскай
Чуучугуруур туус тумус көр чуучугураа. Чуучугуруур туус тумус Хомпоруун Хотой баай Тойон оҕонньор аҕалаах. Күннүк Уурастыырап
Туус иһитэ — туус кутан остуолга уурар иһит. Небольшой сосуд для соли, подаваемый к столу, солонка. Туус иһитинэ аҕал эрэ. Туус собуота — айылҕа тууһун аһылыкка туттуллар гына оҥорон таһаарар собуот. Завод для переработки соли
Кэмпэндээйитээҕи туус собуота Саха сирин бүтүннүүтүн кэриэтэ тууһунан хааччыйар. И. Данилов
Хаар (куба, муус, туус) маҥан көр маҥан. Туус маҥан таҥастаах дьахтар кэллэ, ити кимий? А. Софронов
Антах, халдьаайы үрдүгэр, үс туус маҥан ураһа көстөр. Суорун Омоллоон
Туус маҥан атынан Манчаары көтүтэр. Уол оҕо охтума, Аккыттан сууллума. Т. Сметанин
др.-тюрк. туз, тюрк. туз, дуз
II
аат., хаарты. Хаарты саамай улахан хараҕа (хаартыга соҕотох хараҕынан бэлиэтэнэр). Старшая в масти игральная карта с одним очком посредине, туз. Чиэрбэ тууһа. Туора тууһа
Туус куоһур буол — туох эмэ мөккүөргэ, куотуһууга ордук сүүйүүлээх күүс буол. Служить наиболее сильным аргументом, козырным тузом в чём-л. (споре, соревновании)
Бырайыакпыт сүрүн уратыта — экэниэмийэлээһин — биһиги туус куоһурбут. Н. Лугинов. (Туус) куоһур тутун — тугунан эмэ өҥнөн, киһиргии тутун. Выставлять что-л. напоказ, хвастаться чем-л., козырять. Соҕуруу баран кэлбитинэн туус куоһур туттар