ж. в разн. знач. биил, курбуһах; девушка с тонкой талией нарын бииллээх кыыс; платье с отрезной талией салҕааһын бииллээх былааччыйа.

аат. Өттүк, хоҥхочох уонна курбуһах уҥуохтарын иһинээҕи көҥдөй. ☉ Тазовое отверстие
Көҥүрэй сыата. — Киһи хабаҕа көҥүрэйин иһигэр баар. СГФ СКТ
ср. тув. көҥгүрээ ‘тазовая полость (напр., у коровы)’

даҕ., кэпс. Намыһах, лаппаҕар. ☉ Низкий, но широкий и толстый
Халҕаһа тимир Хара лээгэй бэргэһэтин Харса суох хайыта сынньан, …… Тоҕус сиринэн курбуулаах Тоҥ болгуо куйаҕын Тохтоло суох тоҕута охсон Хопчоллубут курбуһаҕар иҥиннэрдэ. П. Ядрихинскай

туохт. Оҕустаах буол, оҕуста ыл. ☉ Запрягать быка
Сарсыныгар түөрт уон оҕустанан, бары дьонун бахсылары мунньан, Курбуһах алааһыгар Дэбилиттэҕэ барар. Саха фольк. Ананий от тиэйэ оҕустанан, түөрэҥ тэлиэгэнэн барда. М. Доҕордуурап

I
сыһ. Кулуһун курдук, кутаа уот курдук. ☉ Подобно огню, костру
Аһаабыкка ааҕынан Арай эһэ туруутугар Кулгаахтара кыһыйар, Кулуһуннуу умайар. Т. Сметанин
II
сыһ. Кулуһун (от) курдук. ☉ Подобно камышу
Сибэккилии тырымнаспыт кыргыттар уонна кулуһуннуу курбуһах уолаттар эрдэ баҕайы дэлби соноон, бытааран, ыараан, баттахтара маҥхайан …… хаалаллар. ПБН КСКТ

1. аат. Кумааһынай таҥас көрүҥэ. ☉ Коленкор
   Манчаары күөх даба ырбаахылаах, сарыы ыстааннаах, түнэ этэрбэстээх эбит, сирэйэ ойуулаах көлүҥкүөрүнэн сабыллыбыт. ИОВ МБ
   Күн ахсын кэтит хаптаһыннарга көлүҥкүөрү саайар, онно чертежтэри сыһыарар. М. Горькай (тылб.)
2. даҕ. суолт. Көлүҥкүөртэн тигиллибит. ☉ Сшитый из коленкора
   Куурбат курбуһах, сарыы таҥалай, Ньаалбаан туоһахта, Көлөппүнэ баттах, Көлүҥкүөр ырбаахы, Күлүгүрэс иэччэх, Күлүк дьүһүннээх Күтүр бэйэлээх Көһүүлээх көҥүдэй хотун! Саха фольк. Бороҥ көлүҥкүөр баартыктаах, дьэбир көрүҥнээх …… сааһыран эрэр лакей киирдэ. Л. Толстой (тылб.)

аат., фольк. Ыйана сылдьар курдук эбии тутуур, эбиилик, сыһыарыы. ☉ Что-л. в виде дополнения, придатка, довеска к кому-чему-л. (напр., мелкая поклажа), кто-л. в качестве сопровождения кого-л. (напр., девушки при шамане)
Кэчигирэс ойуулаах Кэриэн айаҕы Сэттэ сиринэн сиэллээх Сэнньэлгэ кыргыттарбытыгар Кэриччи туттаран туран, тунал ыһыах түһүлгэтигэр Тула түмсэн тураммыт, Дьоллоох олох туһугар Тускута туойуоҕуҥ. Н. Степанов
Санныгар кэппит Тимир сэнньэлгэ таҥаһын Суор уйатын курдук Санньыччы сынньан кэбистэ. П. Ядрихинскай
Сиһин уҥуоҕа Сэнньэлгэ ньэлбиир симэхтээх, Сэттэ сиринэн Силбээһиннээх, Тоҕус сиринэн курбуулаах, Тоҥ болгуо куйаҕын Тохтоло суох тоҕута охсон Хопчоллубут курбуһаҕар иҥиннэрдэ. П. Ядрихинскай

аат. Дьахтар былаачыйатын тэллэҕэр иҥээһиннии тигиллибит лиэнтэлии таҥас, куруһуба. ☉ Оборка (напр., кружевная) на подоле женского платья
Соҕурууттан кэлбит кыыс ырбаахыта байбара да байбара үһү (тааб.: хаппыыста). «Бэрт дьахтар кыыскын ырбаахыҥ байбаратын анныгар саба баттаан олорор инигин», – диэн оҕонньор [Харатаайап кулуба] Ылдьаанаҕа кыыһыран сирбиэтэнэ турара. Н. Якутскай
Дьахталлар наардаан олороннор, Халадаай, байбара, судааска Хайдаҕа бэрдин, ким бу чааска Хас хос ырбаахыны кэппитин Кытары арыйсан тахсаллар. Дьуон Дьаҥылы
Быыстала суох экипаж сыарҕалар кэлитэлээн истилэр, сибэккилээх дьахталлар сиринэн соһуллар байбараларын өндөтүнэн таҥара дьиэтигэр кииртэлээн истилэр. Л. Толстой (тылб.). Тэҥн. иҥээһин
ср. русск. устар. фалбора´ ‘бористая оборка (у кровати, по подолу платья)’
◊ Байбара маҥан – үрүҥ өҥү ойуулуур халбаҥнаабат эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет, описывающий белизну чего-л. (напр., березы)
Кыламана бараммыт кырдьаҕас киһи байбара маҥан хатыҥы имэрийэ турар. М. Доҕордуурап
[Айыыһыт] Сабыйа Баай Хотуну Бабыа көмүс ытыһынан Байбара маҥан курбуһаҕын Алҕаабытынан арыйа баттаата. П. Ойуунускай
Хоолдьуктаах төбөбүн хоҥкутабын Алтан хатырыктаах аарыма бэстэргэ, Адаархай лабаалаах чаллах тииттэргэ, Байбара маҥан хатыҥнарга. П. Тулааһынап