сущ
кырыаччы

ж. кырыаччы.

көр кырыаччы
Сүөһү тириитин ыраастыыр суокканы, кырыатыыры, иһэхтиири, буутайы эҥини итии формалин кыраһыыннаах эмульсиятыгар отут мүнүүтэ устата уган дезинфекцияланар. СЫаКЫ

үллэрэҥнээ диэнтэн дьаһ
туһ. Бэрт толуу көрүҥнээх хотун дьахтар …… өрүкүйэ үүммүт өлгөм баттаҕын ат кырыаччытын курдук бөдөҥ тарааҕынан эһитэ тардыммахтаан, үллэрэҥнэтэ турар эбит. Амма Аччыгыйа

туохт. Сылгы түүтүн мууһурбут кырыатын кырыаччынан тараан ыраастаа. ☉ Счищать скребницей смерзшиеся сосульки с шерсти лошади
Дьэргэ киэһэ тахсан ампаарын муннугар бааллан турар атын сыгынньахтаата, кырыаччылаата, самыытын баттыалаан, саалын тутуталаан көрдө. Болот Боотур
Арыт хара күһүҥҥүттэн тыаллаах, тибиилээх сыл буолан убаһалар көхсүлэрэ көмнөҕүрүмтүө, онон утары кырыаччылаан испэтэххэ, сорох убаһалар улаханнык ыраллар. АГГ АҮЭЭЭ

туохт.
1. Кырыаны кыһый, сот (хол., былыр муус түннүктэн). ☉ Счищать иней, лед с чего-л. (напр., в старину с ледяного окна)
Балаҕанын сиппийэн, Түннүктэри кырыатаан, Баар үлэтин үмүрүтэн, Түбүгүрэн бүтэн баран, Сылаабаһыт сылдьыа диэн, Сылабаарын туруорбута. Күннүк Уурастыырап
Түннүктэрин барытын кырыатаан, чэгиэн муустарыгар тириэрдэ дьэҥкэрдэн кэбиспит. Н. Заболоцкай
Түннүгү кырыатыы иликтэр, онон Лыахчаана куттанар. В. Иванов
2. Кыһын сылгы кырыатын кырыаччынан тарбаан ыраастаа. ☉ Счищать скребницей иней с шерсти лошади
Хаста да кичэйэн кырыатаабыта да, ат барахсан ис-иһиттэн итийбитэ-кутуйбута бэрдиттэн буолуо, сотору эмиэ кырыаран туртайан кэлэрэ. Н. Лугинов
Дмитрий атын уулатан аҕалаат, мууска сытар чохордону ылан иһэҕин тоҕута сыста, тиистээх кымньыынан кыһанан-мүһэнэн кырыатаата. Н. Апросимов
Афанасий сыарҕаттан Үрүҥ көмүс тиистээх кымньыыны ылан аты кырыатаата. М. Доҕордуурап
Бастаан тиҥэһэни, тимир кырыаччынан кырыатыыллар. «Кыым»

несов. 1. что и без доп. кыһый, тарбыалаа, хачыгырат; мыши скребут кутуйах-тар тарбыалаан хачыгыраталлар; 2. кого-что кырыатаа, тараа; скрести лошадь скребницей аты кырыаччынан кырыатаа; 3. перен. (тревожить, мучить) а ал; у него скребло на сердце кини сүрэҕин аалларара.

аат.
1. Туох эмэ муус кыаһаана, муус чопчу буолбута. ☉ Обледеневшая при стоке жидкость, сосулька
Хоруобуйа уулбут хаара - уһун муус дьаҥхалар ааһан иһэр киһи үрдүгэр түһүөхчэ тротуардар үрдүлэринэн ыйаммыттара. Далан
Онуоха аргыһым дьэгдьийэн Кырыатын, дьаҥхатын сотунна, Туундара киһитин сиэринэн Табаҕын наҕыллык уурунна. С. Данилов
Тордох иһэ эргиччи чэҥинэн көрбүт, буруо тахсар хайаҕаһын тула таҥнары саккыраабыт муус дьаҥха морж аһыыларын санатар. С. Курилов (тылб.)
△ Сылгы көлөһүннэммит түүтүгэр хаар сыстан кэлимсэлэһэ тоҥмута. ☉ Ледяные комки, образовавшиеся из налипшего к шерсти лошади снега
Муус дьаҥха буола көлөһүннэммит ыҥыырдаах аттар, туманынан тыынан кэбиһэ-кэбиһэ, муҥ кыраайдарынан айаннаан истилэр. Уустаах Избеков
[Аты] сибилигин тахсан кырыаччынан кырыатаан биэриэххэ. Дьаҥхата түстэҕинэ салгыҥҥа түүтэ бэйэтэ да сотору куураа ини. В. Миронов
2. поэт. Киһиэхэ ыар баттык буолар, куһаҕаннык дьайар туох эмэ (хол., санаа-оноо). ☉ Что-л. действующее на человека подавляюще (напр., плохое настроение, тяжелые думы)
Дьаҥха-муҥ дьылтан Таҕыстахпыт диэн, Санаабыт көммүтэ. Саха фольк. Мин таспар салыбыраан Дьаакыр буолбут Дьаҥха мууспун Таҥнары саккыратан, Таммалатан баратыым. А. Софронов
Үүт тураан уйаҕыт Үргүөрү билбэтин, Ньулдьаҕай санныгыт Дьаҥханы сүкпэтин. Суорун Омоллоон