көр кырыктан. Эн, Кыталык кыыл курдук, Кынтаҕар бэйэҕин Кыырыктана санаан Кыыһырдыам суоҕа… А. Софронов
Эмээхсин кыргыттарга кыырыктаммыта ыраатта. «ХС»

кынчыатаа диэн курдук
Онтон тохтоон тыын ылла, Кырыктанна, кынчыатанна, Абарбыттыы, уордайбыттыы Салҕаан эттэ дьоһуннаахтык. С. Данилов
Кыыһыран кынчыатаммат, Кыраҕа соччо кыһаммат, Ыксаабакка үлэлиир, Ылар-биэрэр, мээрэйдиир. С. Тимофеев

кырбастаа 3 диэнтэн холб. туһ. Кырбастаһан да туран, дьахтары ылар киһибин. ПЭК СЯЯ
Кырыктанан, уордаах боотур, Фашист кыылы кырбастас. Л. Попов
Кыргыһар күн үүннэҕинэ кырбастаһартан да кыһаллыам суоҕа! ДАЛ УуУоО

даҕ. Көнө уҥуохтаах, төбөтүн чоноччу тутта сылдьар. ☉ Стройный, с высоко поднятой головой
Кыталык кыыл курдук Кынтаҕар бэйэҕин Кырыктана санаан Кыыһырдыам суоҕа. А. Софронов
Кылбаарар үөһэнэн сырыылаах, Кыҥкынас-лыҥкынас ырыалаах, Кыыс курдук кынтаҕар быһыылаах Кыталык сураҕын иһиттиэҥ? Күннүк Уурастыырап
Таҥара табатын курдук Чаҕылхай бэйэлээх, Кыыл таба курдук Кынтаҕар уҥуохтаах Ыйдааҕар сырдык Ыраас ньуурдаах Кыыс дьахтар Кылбайан таҕыста. С. Васильев

м. 1. тиис; передние зубы илин тиистэр; молочные зубы тииһиир тиистэр; зуб мудрости билир; 2. (зубец) тиис; зубья бороны боромньу тиистэрэ; # иметь зуб против кого-л., на кого-л. кимиэхэ эмэ өһүр, кырыктан; не по зубам тиис хоппот; говорить сквозь зубы уо-һуҥ иһигэр саҥар, аанньа иһиллибэт курдук саҥар; точить зубы на кого-л. кимиэхэ эмэ тиискин сытыылаа; держать язык за зубами саҥата суох сырыт; заговаривать кому-л. зубы кими эмэ аралдьыт; вооружённый до зубов баһыттан атаҕар диэри сэбилэммит.

даҕ.
1. Мэлдьи бииргэ сылдьар. ☉ Неразлучный, неотлучный
Икки көҕөччөр сэлиик хаарынан тибэ иһэр сыарҕатыгар Анатоль арахсыбат табаарыһа Макаринныын элэс гынан аастылар. Л. Толстой (тылб.)
2. сөбүлээб. Араҕан биэрбэт, сыста сылдьар. ☉ Прилипчивый, привязчивый
Суох, арахсыбат дьон буолбуттар быһыылаах, «гражданин» дииллэрэ кырыктанна, тардыалыыллара кытаатта. Амма Аччыгыйа
Миша кыыһыран да хайыай, Сеня, сымалаттан итэҕэһэ суох сыстан баран, арахсыбат киһи. Н. Лугинов
△ Быстыспат. ☉ Неотделимый
Хамсааһын — материя арахсыбат аргыһа, ис свойствота, атрибута. ДИМ

аат., сөбүлээб. Киһи, кыыл аһыыр уорганнара, айаҕа, куолайа, куртаҕа (туохха да туолбат иҥсэлээх киһини, көтөрү-сүүрэри, кыылы этэргэ тут-лар). ☉ Прожорливое брюхо, утроба
[Буҕарҕана туруйаны:] Бастаан тиий бит сиригэр Маҕалайа хайдыар диэ ри Баҕалары хааланыа, Тыына кылгыар диэ ри Тыймыыттары симиниэ. Р. Баҕатаайыскай
♦ Буор маҕалай көр буор
Бу буор м а ҕ а л а й , Бурҕалдьы сото, Босхоҥноон сытан Босхону аһаан Буоратта буолбаат?! Эллэй. Маҕалайа туолбат үөхс. — аска эбэтэр туохха эмэ иҥсэтэ хаммат, сөп буолбат. ☉ Как бездонная бочка, ненасытный, жадный
Маҕалайа туолбат киһи.  Баай баҕата хаммакка, маҕалайа туолбакка, эбии оботуран, ордук кырыктанан испит. Софр. Данилов

1. Наһаа кырыктан, суостан-суодаллан, кыыллый (өстөөҕү этэргэ). ☉ Взбеситься, озвереть (о враге)
   Ньиэмэстэр ыттыйан тураллар, оннооҕор биирдиилээн киһини сөмөлүөтүнэн эккирэтэллэр. И. Никифоров
   Мин үрүҥнэртэн дьиксинэн эрэбин, олус ыттыйбыттар. С. Ефремов
   Фашистар төһө да ыттыйбыттарын иһин, кинилэри дохсун уот сабыта биэртэлээбитэ. БКТЭ
2. кэпс. Тугу да гынаргын кэрэйбэт, саатар сирэйэ суох буол. ☉ Потерять стыд, обнаглеть
   Ыттыйбыт эрэ киһи байар буолтун кэннэ, куһаҕаннык быһыыланабын диэн туттунан турбатах бэйэм ини. Софр. Данилов
   Көҥүл олох кэллэ диэн дьон олус да ыттыйдылар, киһи киһини аһыммат үйэтэ. Т. Находкина
   Киһи ырыынакка аҕыйах күн үлэлээтэ даҕаны, ыттыйар эбит. ЭКС АА

прил. 1. хорсун, сэрииһит; сэриилэһиигэ суудайар; воинственные племена сэрииһит биис уустара; воинственная политика езриигэ суудайар политика; 2. перен. өргөстөммүт, кырыктаммыт; воинственный вид өргөстөммүт көрүҥ.

1. бултаа диэнтэн холб. туһ. Бииргэ бултаһар, үлэлэһэр, «Сибис» гынан сэһэргэһэр Алаас «сэрэх» оҕонньотторо, Ыалым, дьонум сорохторо, Мин эмиэ эһигини кытта Бииргэ сылдьар ардым атта. Дьуон Дьаҥылы
2. Булду бултаа, кыылы, көтөрү сонордоон өлөр. ☉ Охотиться, промышлять (зверей, птиц)
   [Өбүгэлэрбит] тайаҕы, кыыл табаны, кулааһайы, эһэни, бөрөнү, кырсаны, куобаҕы, саһылы, тииҥи уо. д. а. бултаһаллара. БИГ ӨҮөС. Ол оҕонньор, тоҕус уон тоһуур тэриллээх буолан, хабдьылары бултаһар эбит. Эвен фольк.
   △ Тыыннааҕы тутан аһылыктан (кыылы, көтөрү этэргэ). ☉ Ловить кого-л. (о звере, птице)
   Хаастар кинилэр сымыыттарын хомуйан сиир, оҕолорун бултаһар атыыр кырсаларга өстүйэллэр. И. Федосеев
3. көсп. Дьону (киһини) өлөрөөрү сонордоо. ☉ Преследовать, нападать на кого-л. с оружием
   Бандьыыттар …… иһирдьэ киирэн, аһы-таҥаһы халаан бараары икки түннүгүнэн Охонооһойу бултаһаллар. Оһоххо хаххалана сылдьан Охонооһой дьороҕойдук хардарар, түннүккэ чугаһаталаабат. Л. Габышев
   △ Кырыктанан киһини эккирэт (кыылы этэргэ). ☉ Озлобляться и преследовать человека (о хищниках)
   Кыратык таппыккыт буоллар, эһэҕит бэйэҕитин бултаһыах этэ. Эһэ бааһыран баран өлөр эрэ буоллаҕына ойуурга куотааччы. Т. Сметанин