и. д. от кырытыннар=.

несов. кого-что кырытыннар; борода его старит бытыга кинини кырытыннарар.

сов. кого-что кырытыннар, сор-сут; горе состарило его санаа кинини кырытын-нарда.

холбураа диэнтэн дьаһ
туһ. Ийэм эрэйдээх! Ыарахан ыарыы күлүгэ эн кэрэ сэбэрэҕин холбураппытын, дьүдьэппитин, кырытыннарбытын көрөн, дууһам тыҥыы аймаммыта. «Кыым»

саҥа алл. Этэр киһи тугу эрэ көннөрөр кыаҕа суоҕуттан олус кыһыйарын, кыйаханарын бэлиэтиир. ☉ Обозначает бессильную досаду говорящего (обычно не имеющего возможности исправить случившееся)
Алыс да эрдэ кырытыннардыҥ! Абам эбит! Абаккам эбит! С. Данилов
«Тууй-сиэ! Абам эбит», — диэн баран сиргэ силлээтэ. Н. Неустроев

1. даҕ. Түөһэйэ барбыт, бүдүгүрэ кырдьыбыт (түөһэйэ да илик буоллаҕына кырытыннаран этэллэр). ☉ Достигший старческого возраста, глубокой старости (слово употр., даже если человек не страдает старческим слабоумием)
   Түөһэкээн оҕонньор, ол-бу түөкүн дьахталлар угаайыларыгар киирэн биэрэ сылдьаҕын. Күрүлгэн
2. аат суолт., сөбүлээб. Түөһэйэр сааһыгар тиийбит кырдьаҕас. ☉ Человек, достигший преклонного возраста, старикашка
   Ити түөһэкээн, өрө-таҥнары мэтэйдэнэ сытыйан, үлэхпин мэлитэрэ буолуо. И. Семёнов

туохт. Кэҕин, бытаар, тохтоо (ким-туох эмэ үүнэрин-сайдарын туһунан). ☉ Замедляться, задерживаться или останавливаться в росте, развитии
Хаһыҥ түһэн үлүтэн кэбистэҕинэ, кураан буолан буомтуйан хааллаҕына — бар-дьон санаалара түһэр: хаарыан көлөһүннэрэ халтайга хаалар. Күннүк Уурастыырап
Мин мөҕөрбүттэн, таһыйарбыттан буомтуйан эрэр оҕолор, хайыаххытый? Эһигини куһаҕан буолуҥ диэбэппин ээ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Эдэр, үүнэр сааһыгар Күлүк Лухалаах хотоннорун ыылаах салгыныгар буомтуйбута, кэхтибитэ кинини эрдэ кырытыннарбыта, эмэҕирдибитэ. Н. Якутскай

I
туохт.
1. Тугу эмэ тугунан эмэ хамсаабат, барбат гын, тохтот. ☉ Препятствовать передвижению, протеканию чего-л.; останавливать. Тымырын бохсон хаанын тохтот
□ Ыл, ити ат атаҕын көнтөһүнэн бохсон кэбис. ПЭК СЯЯ
Модун тымныы бохсон, Боростуой дьон бука-бары Бокуйан сыталлар. А. Софронов
Хаһыҥ хаарыйбат күөх сибэккини, Муус бохсубат устар уулары. С. Данилов
2. көсп. Кимиэхэ, туохха эмэ тугу эмэ гынар кыаҕы биэримэ. ☉ Не давать возможности кому-чему-л. делать что-л. Үчүгэй киһини ыарыы булан эрдэ кырытыннарарыттан, үлэтин-хамнаһын эрдэ бохсоруттан ордук хомолтолоох туох баар үһү. Г. Нынныров. Суппуун таҥас хаамарга киһи илиитин-атаҕын бохсубатынан олус табыгастаах. Я. Семенов. Тэҥн. боп
II
боҕуй диэнтэн холб. туһ. Иннилэригэр кэлэн тобуктаан боҕуһаллар
□ Олохтон таһырахтар, иэрэҥнэр боҕуһаллар. Л. Габышев

туохт.
1. Итэҕэл быһыытынан: ким эмэ тугунан эмэ куһаҕан буолуон биттэнэн, төттөрүтүк сүөргүтүк быһыылан (кыылы-сүөлү этэргэ). ☉ По поверьям якутов: предчувствовать что-л. недоброе, иметь такую способность (о животных)
[Лэгиэн:] Араастаан муҥнана сатаан кэбистибит да, биир да пааспытыгар биир да кырса төрүт киирбэт …… кырытыннарда, түүйдэ быһыылаах. Суорун Омоллоон
«Туох ааттаах буолан күтүр ытыыр, кими түүйэҕин?!» — ынаҕын талах олоппоһунан сабыыр. Баал Хабырыыс
Арҕахха бултаммыт эһэ хаһаайынын түүйдэҕинэ «ыарыыр» диэн кэпсииллэр. ПАК АаТХ
2. кэпс. Туох эмэ туоларын, кыалларын эбэтэр үчүгэй буоларын итэҕэйимэ, эрэнимэ. ☉ Не верить в чью-л. перспективность, в благополучный исход чего-л.
Бииктэр Өлөксүөйэбис бу олоҕу бэркэ түүйэр эбээт. Амма Аччыгыйа
«Ол хомуйсан да диэн төһө өр чэчириир эбит», — диэн Миикэн ойуун Тыгыны түүйэн көнчүө бырахпыта. Далан
Атаас, кэбис, алҕас этэн, Аналбытын түүйүмэ, Аан дойду бары кэрэтэ — Ааһар былыт диэхтээмэ! Эллэй
ср. др.-тюрк., тюрк. туй ‘замечать, чувствовать, догадываться’