сыһ. Хайдах табылларынан, сатанарынан; хайдах курдук (үчүгэйдик). ☉ В какой степени, насколько
Кыракый уулардаах кытахха Кырыктыы-кырыктыы дьаарбайар Кыччыгый, атах кус чыркымай Кыһынын хайдахтык атаарда? Күннүк Уурастыырап
Биир үйэ чиэппэрин иһигэр Мин Сахам сирин түҥ түгэҕэр Хайдахтык олохпут сайынна? Дьуон Дьаҥылы

б. күрүс тыас туохт. «Кырык-кырык» диэн саҥар (моонньоҕон, чыркымай туһунан). ☉ Крякать (об утке-шилохвосте и чирке)
Кыракый уулардаах кытахха, Кырыктыы-кырыктыы, дьаарбайар кыччыгый, атах кус чыркымай Кыһынын хайдахтык атаарда? Күннүк Уурастыырап
Көҕөттөр кэһиэхтээхтик саҥарсаллар, чыркымайдар кырыктыыллар! И. Сосин
Кубарыйан көстөр күөкэгэр кус — моонньунан оонньуур моонньоҕон — кырыктыы-кырыктыы сылаас уулаах көлүйэ күөлү кырыйа көтүө. «Кыым»

1. даҕ. Кээмэйинэн улахана суох, ортону аннынан кыра, кыччыгый. ☉ Мелкий, мельче среднего
   Хотугу болбукта бытархай, хойуу туорааҕын тииҥ улаханнык биһирээбит аһа. Н. Заболоцкай
   Хата үрэххэ эрдэ уу кэлэн, тимир атах диэн бытархай балык тахсан, ону сиэн тыыннаах ордубуттара. Болот Боотур
   Манна аатырбыт «Мир», «Айхал», «Удачнай» туруупкалар, бытархай алмаастаах сирдэр бааллар. И. Данилов
2. аат суолт.
3. Атыттарга холоотоххо туох эмэ олус аччыгыйа, кырата. ☉ Мелкота, мелочь, осколки, крошки
   Арай кыра кыыс өлүү ыларга кыһаммакка, сарылыы-сарылыы, килиэп, арыы бытархайын харбыы-харбыы, айаҕар симэ олордо. А. Софронов
   Сылдьан, көрөн истэххинэ, кини суруллубатах сокуона бэйэтэ көбөн кэлэр олох бытархайдарыттан бөдөҥөр тиийэ. Н. Заболоцкай
   Хойуу сулустар, алтан бытархайын ыһан кэбиспиттии, чаҕылыҥнаһа тураллара. М. Доҕордуурап
4. Манньыат, харчы. ☉ Мелочь (мелкие монеты)
   «Бытархайгын балыйтарбыккын дии», — диир уонна сөмүйэтинэн атыылааччы диэки ыйан чочоҥнотор. В. Ойуурускай
   ◊ Бытархай боруода — хостонор туһалаах баайдар бытархайдара, кристаллара баар сир араҥата. ☉ Россыпь, россыпи. Саха сирин арҕаа өттүгэр алмаастаах бытархай боруода үгүстүк көстөр. Бытархай харчы — биирдиилээх (биир, икки, үс, түөрт, биэс харчылаах), уоннуулаах (уон, сүүрбэ, биэс уон харчылаах) манньыаттар. ☉ Мелкие (медные и мельхиоровые) монеты
   Ыстапаан биир киһиэхэ этин сүүрбэ биэс сүүһү кытта аҕыйах бытархай харчыга атыылаата. А. Софронов. Бытархай хаһаайыстыба эргэр., истор. — холбоһуктааһын иннинэ бэйэлэрин көрүнэн олорбут биирдиилээн бааһынай хаһаайыстыбалара, билигин бааһынай хаһаайыстыбата. ☉ Мелкие натуральные крестьянские хозяйства (до коллективизации). Бааһынайдар бытархай хаһаайыстыбаны тэринэллэр, ыһыллаҕастар. «Ленин с.»