быыралдьый диэнтэн дьаһ
туһ. Ким кылыйан кыыралдьытта. Ким ыстаҥалаан быыралдьытта. С. Васильев
Кылгас лыксыгыр моойдоох, үрдүк дуодаллыбыт атахтардаах туртас сүүрэн быыралдьыттаҕына, ыарҕаны үрдүнэн көтөн иһэр буолар. И. Федосеев

илгиэлээ диэнтэн холб. туһ. Бу остуол ньуурун курдук көнө кырдалга кылыйан кыыралдьытар, тустан туурута илгиэлэһэр, сырсан бөтөҥкөлөһөр үчүгэй да этэ. А. Бэрияк

дэгэй 1 диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Кытыгырас үтүө кылыыһыттарбыт Кырдал хонууну үрдүнэн Кылыйсан кыыралдьытан Чэбдик ыраас сүһүөхтэрэ Чэпчэкитик дэгэҥнээтэ. С. Васильев
Утуйа сытааччылары уйгуурдумаары, сэрэнэн, атаҕын тумсунан үктэнэн дэгэҥниир быһыылаах. «ХС»

туохт. Кими-тугу эмэ кытта бииргэ эбэтэр элбэх буолан булумахтан. ☉ Барахтаться вместе с другими или делать беспорядочные движения с кем-л.
Эдэр дьоннор кылыйсан кыыралдьыталлара, тустан булумахтаһаллара.И. Федосеев. Олус дьиктиргээтим: тууга уонча моҕотой киирбит. Кинилэр кыайан тахсыбакка өрө булумахтаһа сылдьаллар эбит. И. Никифоров. Уолаттар таҥастарын ньылбы биэрээт, сөтүөлээн булумахтаһаллар.«ББ»

быһый диэнтэн аччат. [Манчаары] Тоҕустуу хаамыынан чүөмчүлээн бырдааттыыр Быыппастар быччыҥнаах Быһыйкаан даҕаны атахтаах дэһэллэр. Амма Аччыгыйа
Быһыйкаан атахтаах, Быччаҕаркаан харахтаах, Кылбаа маҕан куобахчаан Кыһалҕата сүр баһаам. НА ТЧУ. Кырыйдым дуо? Сымыйа — Кылыйан кыыралдьытыам, Куотуһан илин түһэн, Кус быһыйкаан аатырыам. С. Тарасов

туохт. Аҥаар атаххынан ой, ыстан. ☉ Прыгать на одной ноге
Уол оҕо көлүйэ ууга сөтүөлээн баран кылыйбыта хаһан да сүппэт үһү (тааб.: чэрэниилэнэн суруйуу). Уон ордуга түөрпэр түөртүү хаамыыны кылыйар буолтум. Тоҥ Суорун
Аттанар күнүгэр дойдутугар, Кэбээйи хонуутугар, кими да тутуһуннарбакка, кылыйан кыыралдьыппыта. Н. Кондаков
Күүскэ сүүрэн кэлэн чэпчэки баҕайытык кылыйан күөрэлдьитэн киирэн барбыта. БИГ ӨҮөС
ср. тюрк. халы, калы ‘прыгать’

аат., успуорт. Ыстаҥанан дьарыктанар, ыстаҥаҕа күрэхтэһэр киһи. ☉ Человек, занимающийся якутским национальным видом спорта — прыжками ыстанга (ыстаҥа), участник такого состязания. Бастыҥ ыстаҥаһыт
□ Сылбырҕатык ыстанан кыыралдьытыҥ, Кылыыһыттар, ыстаҥаһыттар, Бу үүммүт үөрүүлээх сылгытын Көрсүҥ ситиһии түһүлгэтигэр. И. Эртюков
Күүстэринэн биитэр сымсаҕайдарынан дьону сөхтөрбүт бөҕөстөр, быһыйдар, кылыыһыттар, ыстаҥаһыттар тустарынан кэпсээннэр норуокка киэҥник биллэллэр. ССЛИО

1. кынтай диэнтэн холб. туһ. Күн курдук күлүмүрдэспит Кынтаспыт кыыс дьахталлар. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Чубукулар сэргэх муҥутааннар, адьырҕа иһэрин эрдэттэн билэ охсон, хайаны өрө сырсан кынтастылар. Н. Лугинов
   Биэс моонньоҕон кынтаһыахтарынан кынтаһан, үөс мончууктар тастарыгар адьас хамсаабакка олороллор. «ХС»
2. көсп. Көнө, синньигэс, дьулугур уҥуохтаах буол. ☉ Быть стройным, высоким, статным
   Кынтаспыт уҥуохтаах, Кытыгырас атахтаах Кылыыһыт дьон Кылыйсан кыыралдьытан Кытыан-билэ дьону Кыама суох саататтылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Ол тайҕа үрдүнэн Көтөҕөр кырааннар Халлааҥҥа быластаан Кынтаһан тураллар. М. Ефимов
   Дьороһон, кынтаһан түһэҥҥит, Бу манна Москва анныгар, Хатыҥнар, көнө да эбиккит, Ханыыгыт бу дойду кыыһыгар. Н. Босиков

бырах диэнтэн холб. туһ. Оҕо сааһым барахсан Онно миэнэ хаалбыта
— Туорааҕынан бырахсан, Тустан ыллаан ааспыта. Күннүк Уурастыырап
Кылыйан кыыралдьыттылар, куобахтаан түһүөлээтилэр, буурдаан ыстаннылар, быһыйдар сырсан илин түһүстүлэр, бөҕөстөр хапсаҕайдаһан быраҕыстылар. В. Протодьяконов
Хатыҥ чараҥ кэтэҕэр олоҥхо бухатыырдара куустуһан, ыга ылсан, бырахсан буугуначчы тыыналларын курдук, икки тыраахтар, ах бара-бара кыыгынаһаллар. Н. Габышев
♦ Тылла быраҕыс көр тыл
Биһиги өртөн билсибит, биир өлүүгэ түбэһэ сыспыт, номнуо доҕордоспут дьон быһыытынан, аа-дьуо тыл бырахсан кэпсэттибит. Н. Заболоцкай
Мин ити миигин кытта саастыы, олус дьоҕурдаах, сылайбат сындааһыннаах үлэһити кытта аҕыйах көрдөөх тылы бырахсан ааһыахпын баҕаран кэлбитим. Н. Габышев
Батальон хамандыыра сэрии уота сэллээбит кэмигэр түүн окуопалары кэрийэн, саллааттарын кытары аҕыйах тылы бырахсан, кэпсэтэн, санааларын көтөҕөн ааһар үгэстээҕэ. «Кыым». Уҥа-хаҥас быраҕыс — сордонон-муҥнанан ыарахан балаһыанньаттан таҕыс. ☉ С трудом выйти из тяжелого положения
Аһыҥа турбатаҕа буоллар, үрэҕинэн-тыанан оттоон, хомуһунан-былаҕынан эбинэн син уҥа-хаҥас бырахсарбыт хаалла. Болот Боотур

кыама суох — муҥура суох, муҥура биллибэт, холооно суох. ☉ Неизмеримый, несметный, неисчислимый
Кылыыһыт дьон Кылыйсан кыыралдьытан Кытыан-билэ дьону Кыама суох саататтылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кырбыах да курдук Кыама суох кыйаханнылар. А. Софронов
Эһэ иҥсэ кырдьаҕас Эмэх маһы ыста — Кыама суох кымырдаҕас Кыынньан аҕай таҕыста. Е. Васильев
♦ Кыам үктээ — кими да өрө көрдөрбөккө саба баттыы сырыт. ☉ Притеснять, угнетать, несправедливо ограничивать кого-л. в правах и действиях
Кыралары наар күргүйдүүр, Кыайан-хотон кыам үктүүр, «Топпут» диэччилэр итинник Тосту тойомсук киһини. Күннүк Уурастыырап
[Буордаахап] эр ылан, көмүскэтэн, өссө кыыла туран, хараҕа уоттанан, барыларын кыам үктээри салгыы этэн-тыынан, кутан-симэн эрдэҕинэ нэһиилэ тохтоттулар. В. Ойуурускай
Кэлин уһугар …… кыам үктээбиттэр, кытара уойбуттар уодьуганнара тардыллан, тыыннара дьэ быһынна. Д. Апросимов