туохт. Туохтан эмэ олус кыыһыр-абар, ороһуй, уордай. ☉ Быть в гневе, приходить в ярость, сердиться
Миигиттэн халдьайа сылдьар. ПЭК СЯЯ
Халдьайбыт санааҥ тарҕаатын. ПЭК ОНЛЯ II

сыһ. Кыыһырбыт-абарбыт курдук. ☉ Зло, раздраженно
Куударалаах хойуу баттаҕа саба түспүтүн кыйахаммыттыы кэҕис гынан кэбиһитэлээтэ. М. Доҕордуурап
«Оттон сүөһүнү куччатартан атын суол баарын көрбөппүн», — Яков кыйахаммыттыы эһэ охсон эттэ. «ХС»

аат., эргэр. Ойуун кыырар таҥаһа. ☉ Ритуальная одежда шамана, надеваемая при камлании
[Ойуун] кутуруксутугар көмөлөһүннэрэн, кумутун кылыгыраппытынан кэттэ. И. Гоголев. Ойуун матаҕатыттан кумутун уонна дүҥүрүн хостоото. Тулхадыйбат д. «Хайа икки ардыгар ити кумутун кэтэ охсубутай?» — дии санаабыта Ыкилах улам-улам кыыһыран-абаран иһэн. В. Санги (тылб.)
ср. казах. күмү ‘кафтан, подбитый овчиной’, эвенк. куми ‘шаманский плащ’

туохт. Олус күүскэ кыыһыран-абаран, тииһиҥ быыһынан саҥата таһаар. ☉ Выдавливать нечленораздельные звуки сквозь зубы
Микиитэ барыны умнан кэбистэ, кыбдьырыммытынан өрө көтө түстэ да, Бааса күлэн өрө мырдыстыбыт кылгас муннун хаба ортотунан туһаайан, охсон саайда. Амма Аччыгыйа
«Эн тускунан кэлин анаан кэпсэтиэхпит буола-буола!» — дии санаан кыбдьырынна Тыллыырап. Софр. Данилов
«Тохтоо!» — Коля суостаахтык кыбдьырынна. И. Федосеев

туохт. Улаханнык кыйаханан кыыһыр-абар. ☉ Быть в сильном раздражении, сердиться, гневаться
Кыһыҥҥы киһи кылыҥкыдыйбытынан (өс хоһ.). Дьырыбына Дьырылыатта Кыыс бухатыыр обургу Кыыһыран кылыҥкыдыйда, Уордайан урбачыйда, Аһары абатыйда. П. Ядрихинскай
[Атыыр көҕүллээх тыһытын өлөртөрөн баран] кылгастык эргийэ көтөн кэлэн, миэхэҕэ өссө чугаһаан түһэн сырылаан кэбистэ уонна кылыҥкыдыйа соҕус, эмиэ да сүөлэҥэдийэн, кыланарга маарыннаахтык …… саҥарда. «ХС»
ср. хак. хылыхтан ‘сердиться, злиться, упрямиться’

сыһ. Ким эмэ кыыһырбытын, абарбытын уоскутардыы, ааттаһар, уҕарытар курдук (эт, саҥар). ☉ Успокаивающе, умиротворяюще, мирно, усмиряюще (говорить, просить). Киирбит киһи төһө да бардамсыйдар, ону сэрэйдэ быһыылаах, о л и һи н у о лч ааны намыратардыы с а ҥа р ан ы л ла. Н. З аболоцкай

атаххын оллооннуу уур (кэбис) — оллоон кэбис диэн курдук (көр оллоон)
Оҕонньор, дьоһуннаан кэпсэтэр быһыынан, атаҕын оллооннуу уурунна, туос холтуунун таһааран, ойоҕоһун тыгыалаата. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор атаҕын оллооннуу ууран, тобугуттан тардыстан олорон, кыыһырбыт-абарбыт дьахтар ойууннуу тартарыылаах куолаһынан бу курдук ыллаан барда. Эрилик Эристиин
Чэ, буоллун даҕаны — оҕонньор кэпсиирдии оҥостон, атаҕын оллооннуу ууруммута. И. Федосеев

саҥа алл. сыһыан холб. Кыыһыран-абаран туран аккаастааһыны, тугу эмэ наадата суоҕунан ааҕыыны көрдөрөр. ☉ Выражает возмущённый отказ от чего-л., отвергание чего-л. говорящим (к чёрту, чёрт его побери)
Хаартылыыр этим, аны хаартыны илиибэр ылыам суоҕа, ыт сиэтин! П. Ойуунускай
[Өрүүскэ:] Эн көмөҕүн ыт сиэтин, хата, таҥнары өттүнэн көмөлөһөр инигин. Күндэ
Чэ, кэбис, ыт сиэтин, уурайыах, сатаан үлэлиэ суохпут. Болот Боотур

с. 1. (по гл. озлобить) (киһҥ) киҥин холуннарыы; 2. (по гл. озлобиться) киҥ холлуута; вызвать у * *кого-л. озлобление киҥин холуннар; 3. (злость) кыыһырыы--абарыы; **сказать с озлоблением кыыһыран--абаран туран эт.

туохт. Кыыһыран-абаран айаххын киэҥник аппакка, тииһиҥ быыһынан саҥар, саҥата таһаар. ☉ Цедить (звуки) сквозь зубы от злости, издавать сдавленный звук сквозь стиснутые зубы
«Уу-ыы!» — Павло абатыгар кыбдьыгыраабыта. Онтуката аһыҥастаах кыыл ырдьыгыныырыгар маарыннаабыта. Софр. Данилов
«Дьэ, оттон абаккам, хайаан да син биир баскын хатаран тэйиэм!» — дии-дии кыйытта-кыйытта кыбдьыгырыыр саҥата уолга быһыта-урута иһиллимэхтээтэ. Уустаах Избеков
Кинээс кыайан туттуммата, кыбдьыгырыы түһэн баран, Александры сирэйгэ биэрдэ. М. Доҕордуурап