кыбдьырын диэнтэн тиэт
көрүҥ. «Туох буолбут дэриэтинньигий доҕор! Эҥин буолан сөрүөҥнээбиккин, хата!» — диэн кыбдьырыммахтаан баран оронугар тиийэн сытта. Амма Аччыгыйа

көр кэбэл
«Эй, үрүмэ, кэбэлгэт!» — Дабыыт Бүөтүччэни ситэ саҥарпакка кыбдьырынан кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
Дьэ, бэйиккэй, кэбэлгэт, билигин да илиим сэниэтэ син баар! «Чолбон»

туохт. Кырыктаахтык кыһый, кыбдьырынан, кыйаханан өһүөннээ. ☉ Гневно возмущаться, негодовать, иметь мстительную злобу против кого-л.
Иван Николаевич кэллэ кэлээт, кини бастыҥ дьиэтин былдьаан ылбытыттан Соппуруон баай олус абаккарар, учууталга таала кырыыланар, өстүйэр. Н. Якутскай
«Дьэ ситиспэтэхпинэ мин буолуом!» — иккиһин абаккарбыт саҥа иһиллибитэ. И. Федосеев

аат., эргэр. Биир төрүттээх, удьуор дьон. ☉ Сородич (человек одного с кем-л. рода, племени)
Бу хайа дьуортугун билбэтим? Суорун Омоллоон
«Ким диэн дьуортугунуй? Аман өскүн амалый!» - Дагдаҕар [Баатыр] суостаахтык күргүйдээбитэ. Далан
«Хайа үөдэн, наар мин иннибин быһа түһэн хаалбыт дьуортуларый бу?!»- диэн кыбдьырыммыта Миитэрээс. П. Аввакумов
п.-монг. дьиҕарту

аат сыһыан т.
1. Этиллэр предмет бэлиэтин сөҕөн-махтайан хайҕааһыны, күүрдэн-күүһүрдэн этиини көрдөрөр. ☉ Выражает восхищение говорящего, его высокую оценку, эмоциональное усиление признака предмета речи (что за)
Туохтаах кэрэ, туохтаах баай айылҕалаах дойдунуй биһиги дойдубут! «Кыым»
2. Этиллэр предмет бэлиэтиттэн абарыыны-сатарыыны, абаккатыйыыны көрдөрөр. ☉ Выражает возмущение, негодование говорящего тем или иным признаком предмета речи. Туохтаах киһиргэс киһиний!
□ «Туохтаах куһаҕан ынахтарай!» — уол иһигэр кыбдьырынна. «ХС»

туохт.
1. Сытыйан-ымыйан үөннээх (чиэрбэлээх) буол. ☉ Быть, становиться червивым, червиветь (напр., о мясе). Эт үөннэммит
2. көсп. Араас дьээбэни, дьиибэни оҥор. ☉ Кривляться, паясничать, валять дурака
«Хара ыт, соруйан үөннэнэриҥ буолуо!» — Былаас кыбдьырына түстэ да, Лооһойу кулгаах тааска кибилиннэрдэ. Е. Неймохов
«Чэ, оччоҕо бииргэ киириэх», — Поля үөннэнэн, Диманы хонноҕун анныттан ылла. Н. Борисов
«Үөннэнэ олорума, тур, бардыбыт», — диэтэ Бэргэн. Н. Босиков

чорой диэнтэн көстө түһүү. Саары этэрбэстээх киһи чорос гыммыт, кыһыл көмүс харчы кыҥкыр гыммыт, ымыйалаах кымыс быччас гыммыт (тааб.: анньыы, муус, сүүрт, ойбон)
«Чэ, манна иһэллэр, хайыам буолла», — дии саныы, кыһыйа-кыбдьырына олордоҕуна, Чүөчээски бу чорос гына түспүтэ. Суорун Омоллоон
[Хохлов] кэмниэ-кэнэҕэс төбөтө, дьэ чорос гынна. Д. Кустуров

I
аат. Уотунан эстэр сэрии сэбин уоһун кэлин өттүн бүөлүүр уонна иитиитин эһэр аналлаах оҥоһук. ☉ Замок (у оружия)
Лука кыбдьырына-кыбдьырына ботуруона харбыт бэрдээн сомуогун кытта астаһа турар эбит. Амма Аччыгыйа
Биирдэ кини [хамандыыр] харахтарын хара таҥаһынан саба баайан, илиилэрин иминэн бүлүмүөт сомуогун өһүлүүгэ уонна хомуйууга куоталаһыннартаабыта. Н. Якутскай
[Аптамаатын] сомуогун тардыалаата, кураанаҕынан түһэрэн чаллырҕатта. Айталын
△ кэпс. Урукку бүлгү тутуу саа куруога. ☉ Курок ружья
Амыр Бааската …… икки уостаах булгу тутуу доруобун сомуоктарын туруортаан кэбистэ. Эрилик Эристиин
Сааны көрбүтүм — сомуога туллан хаалбыт. Т. Сметанин
Саатын икки сомуогун төлүтэ тардан кэбистэ. Н. Заболоцкай
II
кэпс. Тиһиликтэри тиһэн холбуу хатыыр тардыы тимэх. ☉ Молния (застёжка)
[Вадим:] Чаҕылҕан диэн арааһынай буолар баҕайыта. Эн бу кэтэн турар бэйбириэтиҥ сомуога эмиэ «чаҕылҕан». Л. Габышев
Кини …… сарыыттан тигиллибит сомуок тимэхтээх кылгас соннооҕо. ДФС КК

туттул. сыһыан холб. Сэмэлээн-сиилээн этэри көрдөрөр. ☉ Выражает осуждение говорящего (надо же, и тоже мне, ну и ну)
Уонна, булан-булан, холобур да оҥорбут киһиҥ баар ээ! А. Сыромятникова
Эчи, булан-булан, ордугурҕаабыт да дьонуҥ баар ээ. Софр. Данилов
Аата, булан-булан, бэйэтиттэн төһө эмэ аҕа, огдообо киһиэхэ бараахтаатаҕа. Күннүк Уурастыырап
△ Кыыһырыы-кыбдьырыныы дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок негодования, возмущения
Туох санааттан, булан-булан, мин сааппыттан уордугут? Эрилик Эристиин. Булан-булан, саамай кыһыылааҕын таһааран иһэр ээ! И. Семенов

туохт.
1. Аргыыйдык муннуҥ анныгар саҥар; ыллаа. ☉ Бормотать, бубнить; негромко петь в нос
Миитэрэй муннунан соҕус дириҥник киҥинэйэн кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
Ким эрэ бүтүр-батыр киҥинэйбитэ. С. Руфов
Сүөдэр муннун иһигэр аргыый киҥинэйдэ. В. Сыромятников
Мачча уолчаан …… эбээннии ырыаны муннунан киҥинэйэр. Н. Габышев
2. Сөбүлээбэккэ, кыбдьырынан, кыыһыран көхсүҥ иһигэр саҥар; көхсүгүн тыаһат. ☉ Сердито ворчать, бурчать под нос (о гнусавом человеке); издавать глухой утробный рык (о звере)
Тохороон дьиппиэнник киҥинэйэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Эһэ көхсүн иһигэр киҥинэйдэ. Н. Якутскай
Ыт ырдьыгыныырын курдук киҥинэйэр саҥа иһиллэр. Күндэ