побуд. от кыһыгыраа =.

совм.-взаимн. от кыһыгыраа =.

кыырат диэнтэн холб. туһ. Кыыратыспыт таастара Кыһыгырыы көтөн иһэн Салгыҥҥа харсыһаллар Саҕыллан умайа түһэллэр. С. Дадаскинов
Онтон өрүтэ кыбдьыгыраһа-кыбдьыгыраһа кыыратыспытынан бардылар. А-ИМН ОЫЭБЫ

кыһыгыраа диэнтэн дьаһ
туһ. — Илдьиҥ! — диэбитэ хайалара эрэ уонна иһиирэн кыһыгыраппыта. А. Федоров. Кыыс хотун …… бөрүөтүн кыһыгыратан, түргэнник суруйбахтаата. А. Сыромятникова
Нуучча быыстала суох үһүүрэн кыһыгыратакыһыгырата сыгынньах саабыланы килэбэчиттэ. Эрилик Эристиин

туохт. Буруону, паары хойуутук таһаар; хаары, буору өрүкүт. ☉ Обильно выпускать табачный дым; поднять массу снега, пыли
Болугур оҕонньор хамсатыгар табах уурунан тардан бускуйар. Н. Якутскай
Муустаах байҕал мууһунан-хаарынан бускуйар. «ХС»
Үөл титирик Өтүү курдук өрүллэр Тыаллара кыһыгыраабыттар, Буурҕалара бускуйбуттар. П. Тобуруокап

I
кыһыгыраа диэнтэн холб. туһ. Үрдүбүнэн ыстаал буулдьалар кыһыгырастылар. «ХС»
II
даҕ. Сытыытык иһиирэр тыастаах. ☉ Резкий, свистящий (о звуке)
Кыһыгырас кынаттар, Кылаан сытыы тыҥырахтар Убай-быраат курдуктар. Күннүк Уурастыырап
Кыһыгырас тыалы быһа Ыраах, ыраах барбытым. И. Гоголев
Кып-кыракый кыһыгырас тыас өрүү баара. С. Дадаскинов

даҕ. Салаалардаах, сарадахтыы быһыылаах. ☉ Имеющий ответвления, разветвлённый
Үс сарадахтаах быа кымньыы Салгыҥҥа кыһыгырыыр. Эллэй
[Күн] Сарсыарда аайы Саха киһи Санаан-өйдөөн тахсар Сарпалаах сарадахтаах Сатыы чарай маҥан халлаанын Акылаатын алын кырыытыгар …… Алаарыччы ойон тахсыбыт. Күннүк Уурастыырап
[Муора сулуһа] киин диискэлээх уонна онтон салааланан тахсар биэс сарадахтаах. ББЕ З

чугдаар диэн курдук
Манна, бу күн анныгар — Мин төрөөбүт дойдубар, — Дьолу ыллыыр чыычаахтар Чугдаарыйа туойаллар. И. Эртюков
Кынат тыаһа кыһыгырыыр, Кусчут доруоба дуораһыйар, Ыраах ынахсыт кыыс ыллыыр, Бөтүүк хаһыытаан чугдаарыйар. БАИ Х
[Оҕонньордоох эмээхсин] кэпсээн-ипсээн чугдаарыйбыт элэккэй баҕайы тыа кыысчаанын сөбүлээбиттэрэ. «Чолбон»

даҕ.
1. Аарыгынан киэргэтиллибит. ☉ Украшенный побрякушками, погремушками (напр., узда, бубен, занавеска)
Аарыктаах ат баһын быатын тыаһа Айаарда-куйаарда, Айгырастаах кымньыы тыаһа Кыһыгыраата-куһугураата. Күннүк Уурастыырап
[Ньургун Боотур] аарыктаах халҕаннарын аһа баттаан, тахсан ойдо. Ньургун Боотур
Кырааскалаах, аарыктаах дугалаах, өйөнөрдөөх доруобуна сыарҕалаах, икки бэрт аттар түһэн иһэллэр эбит. Эрилик Эристиин
2. Ыраахха дуораһыйар, дорҕоонноох (хол., албан аат, аат-сурах). ☉ Широко, далеко известный (напр., о славе)
Аарыктаах чуораан Албаннаах ааппын Арҕара сураан, Аан маҥнай миигин Ааттаан биэр — диэтиҥ. Эллэй
Фронтовиктар диэн аарыктаах ааттаах [дьиэбитигэр] иһэрбит. «ХС»
△ Сүдү, улуу, дьоһун (дорҕоону, муусуканы, айылҕа көстүүлэрин этэргэ). ☉ Величественный (обычно о звуках, музыке, явлениях природы)
Тулаайах таас уонна бөлөх тиит аарыктаах наҕыл үөрүүтүн үргүтэн кэбиһиэхпит диэн сэрэммит курдук биһиги ол очуос төбөтүн саҥата суох одуулаһан турдубут. В. Короленко (тылб.)
Бытааннык утуусубуу, салгын долгуннарын долгулдьутан аарыктаах дорҕооннор ньиргистилэр. Л. Толстой (тылб.)
◊ Аарыктаах айан суола эргэр. — былыр буостаны таһар улахан айан суола; унньуктаах, эндирдээх уһун суол. ☉ Старинный почтовый тракт; большая, дальняя, трудная дорога
Ньургун — дохсун эр бэрдэ киһи, аарыктаах айан суолун чуо кини арыйа баттаан, манна тиийэн кэлэргэ дылы гыммыттара баара. Амма Аччыгыйа
Тыалы, буурҕаны сырсан бурҕачытаммын, Аарыктаах айан суолун эбии тэлэйэммин бара турдарбыан. Н. Босиков. Тэҥн. хоболоох суол