Якутские буквы:

Якутский → Якутский

аарыктаах

даҕ.
1. Аарыгынан киэргэтиллибит. ☉ Украшенный побрякушками, погремушками (напр., узда, бубен, занавеска)
Аарыктаах ат баһын быатын тыаһа Айаарда-куйаарда, Айгырастаах кымньыы тыаһа Кыһыгыраата-куһугураата. Күннүк Уурастыырап
[Ньургун Боотур] аарыктаах халҕаннарын аһа баттаан, тахсан ойдо. Ньургун Боотур
Кырааскалаах, аарыктаах дугалаах, өйөнөрдөөх доруобуна сыарҕалаах, икки бэрт аттар түһэн иһэллэр эбит. Эрилик Эристиин
2. Ыраахха дуораһыйар, дорҕоонноох (хол., албан аат, аат-сурах). ☉ Широко, далеко известный (напр., о славе)
Аарыктаах чуораан Албаннаах ааппын Арҕара сураан, Аан маҥнай миигин Ааттаан биэр — диэтиҥ. Эллэй
Фронтовиктар диэн аарыктаах ааттаах [дьиэбитигэр] иһэрбит. «ХС»
△ Сүдү, улуу, дьоһун (дорҕоону, муусуканы, айылҕа көстүүлэрин этэргэ). ☉ Величественный (обычно о звуках, музыке, явлениях природы)
Тулаайах таас уонна бөлөх тиит аарыктаах наҕыл үөрүүтүн үргүтэн кэбиһиэхпит диэн сэрэммит курдук биһиги ол очуос төбөтүн саҥата суох одуулаһан турдубут. В. Короленко (тылб.)
Бытааннык утуусубуу, салгын долгуннарын долгулдьутан аарыктаах дорҕооннор ньиргистилэр. Л. Толстой (тылб.)
◊ Аарыктаах айан суола эргэр. — былыр буостаны таһар улахан айан суола; унньуктаах, эндирдээх уһун суол. ☉ Старинный почтовый тракт; большая, дальняя, трудная дорога
Ньургун — дохсун эр бэрдэ киһи, аарыктаах айан суолун чуо кини арыйа баттаан, манна тиийэн кэлэргэ дылы гыммыттара баара. Амма Аччыгыйа
Тыалы, буурҕаны сырсан бурҕачытаммын, Аарыктаах айан суолун эбии тэлэйэммин бара турдарбыан. Н. Босиков. Тэҥн. хоболоох суол

Еще переводы:

дьиксиммэхтээ

дьиксиммэхтээ (Якутский → Якутский)

дьиксин диэнтэн төхт
көрүҥ. Чыпчылыйыах бэтэрээ, Чылыгырыыр аарыктаах Дьиэтин аһа баттаан Дьиксиммэхтии киирбитэ: Дьиэтин хара бараана Дьиппинийэн турара. И. Чаҕылҕан

аарыктаахтык

аарыктаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Улуутук, дьоһуннаахтык. ☉ Величественно, помпезно
Илиилэригэр уоттаах чүмэчилэри туппут духовнай дьоннор кириэһилэни өҥөйөн тураннар, аргыыйдык аарыктаахтык сулууспалаан эрэллэр. Л. Толстой (тылб.)

ньаймыҥнат

ньаймыҥнат (Якутский → Якутский)

ньаймыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Аҕыс киһи кыайан аспат аарыктаах халҕаннарын ньаймыҥнаттылар. ПЭК СЯЯ
Ньыыраайы маһы, чиргэл тиити Ньаймыҥнатан силиһин чинчилээбит. Р. Баҕатаайыскай

чалыгырыар

чалыгырыар (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Сахсыйдахха чалыгырыыр тыастаах киэргэл, аарык. ☉ Побрякушки, погремушки
Көрдөһөбүн, көмөлөһүҥ: сарсын бары араас аарыктаах, чалыгырыардаах оонньуурда, куукалката, эмсэхтэ аҕалан бэлэхтээҥ. Л. Габышев

дэгдэли

дэгдэли (Якутский → Якутский)

даҕ. Дэгдэйэн көстөр, көннөрүтээҕэр халыҥаан көстөр. ☉ Возвышающийся над плоскостью; имеющий значительную толщину, увеличенный в объеме
[Айыы Умсуур] Алтан айгыр аарыктаах Куладыйар күөх элэмэс, Түөлбэ күөл саҕа Түөрт кырыылаах Түрбэ күөх дэгдэли [дүҥүрдээх]. П. Ойуунускай

өйөнөрдөөх

өйөнөрдөөх (Якутский → Якутский)

даҕ. Көхсүлээх (хол., сыарҕа). ☉ Имеющий спинку, со спинкой (напр., о санях)
Арҕаа диэки көрө түспүтэ: кырааскалаах аарыктаах дугалаах, өйөнөрдөөх доруобуна сыарҕалаах икки бэрт аттар түһэн иһэллэр эбит. Эрилик Эристиин
[Андриан оҕонньор] өйөнөрдөөх олоппоско иттэннэри соҕус түһэн кэбистэ. М. Доҕордуурап
Остуол ыксатыгар, эркини сырса, өйөнөрдөөх ыскамыайка, остуол биир туорайыгар уонна бэтэрээ ойоҕоһугар олоппостор. «ХС»

хааҥсаар

хааҥсаар (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Сүөһү, кыыл-сүөл таныыта. ☉ Ноздри (у животного)
Атыыр сылгы Хааҥсаарын уҥуоҕун курдук Алта алтан аарыктаах. П. Ойуунускай
Сааны ииттэрэр бокуойу биэрбэккэ, утары ыстаммыт эһэни тайаҕынан иккитэ хааҥсаарга биэрэн кууһуннарбыта. Болот Боотур
Алталаах аллаах ат Харытын туруору туппут курдук Хааҥсаардаах муруннаах. Суорун Омоллоон
ср. уйг. каҥшар, алт. коҥжор, п.-монг. хоҥшийар ‘переносица’

лиһигир гын

лиһигир гын (Якутский → Якутский)

биирдэм тыас туохт. Ыарахан, кытаанах, туох эмэ кытаанах үрдүгэр т үһэн, охсуллан хамсаан ыларын курдук тыаһаа (хол., улахан туох эмэ муостаҕа түһэринии). ☉ Упав на что-л. твёрдое, произвести грохот (о ком-чём-л. тяжёлом и твёрдом)
[Бухатыыр] Аарыктаах лип хаан халҕанын Арыйа баттаан …… дьиэтин ортотугар Ли һ и г и р гына тура түстэ. П. Ядрихинскай
Иһирдьэ модьу тимир олуур лиһигир гынна, кытаанах аан арыый сэгэйдэ. М. Шолохов (тылб.). Тэҥн. лиһир гын

үүннээ

үүннээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Акка үүнүн кэтэрт. ☉ Надевать узду, взнуздывать коня
[Маҥан аттарын] Көмүс ыҥыырынан ыҥыырдаабыттар, көмүс үүнүнэн үүннээбиттэр, көмүс суларынан сулардаабыттар. Саха фольк. Сарсын-сарсын сарсыарда Аллаах аппын аҕалыныам, Аарыктааҕай үүннүөҕүм, Чаппарааҕын ууруоҕум. Саха нар. ыр. I
Аппын түргэнник үүннээтим, холунун чиҥэттим уонна, эмиэ итирик дьону ортотунан ааһымаары, эргийэ көтүтэн, ойуурга тэптэрдим. А. Куприн (тылб.)
2. көсп. Туох эмэ күүһүн мөлтөтөн бэйэн илиигэр, хонтуруолгар ыл. ☉ Успокаивать, умерять силу проявления чего-л., брать под контроль
Быһыт быһан үрэхпитин үүннээн Манна гидростанция туттубут. А. Абаҕыыныскай

батыгыраа

батыгыраа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт.
1. Чаастатык хатыланан, бүтэй биир тэҥ тибийэн, либийэн эрэр курдук тыаһаа (хол., ат туйаҕын тыаһа). ☉ Производить ровный, равномерный, дробный звук (напр., стук копыт)
Уол иһиллээн көрбүтэ, кэннигэр ыраах эккирэтэн иһэр аттар туйахтарын тыаһа батыгыраата. Н. Габышев
Ат туйаҕын тыаһа хаппыт буор суолга батыгыраан иһиллибитэ. Н. Түгүнүүрэп
Аарыктаах ат баһын быатын тыаһа Айдаарда-куйдаарда, Айгырастаах кымньыы тыаһа куһугураата, Аллаах ат сылгы Атаҕын тыаһа батыгыраата. Күннүк Уурастыырап
2. Иһиллэр иһиллибэттик бэйэҥ бэйэҕэр элбэҕи саҥар, кэпсэт. ☉ Говорить, бормотать про себя быстро, тихо и невнятно
Тимабыт мэкчиргэ курдук батыгыраа да батыгыраа. И. Гоголев
Эмээхсин бэйэтин кытта бэйэтэ кэпсэтэн батыгырыы турда. Айталын. Тэҥн. ботугураа