Якутские буквы:

Якутский → Русский

кэлтэгэйдээ=

1) свисать, сваливаться на один бок; ындыы кэлтэгэйдээбит вьюк свисает на один бок; 2) проходить больше половины; суолбутун кэлтэгэйдээтибит мы прошли больше половины пути.

Якутский → Якутский

кэлтэгэйдии

сыһ.
1. Көнөтүк буолбакка туора, халдьы соҕус. ☉ Непрямо, чуть наискосок, чуть криво, кривовато
Мин кэлтэгэйдии, киниэхэ [суоппарга] көхсүнэн соҕус, Николай Спиридоновичка хайыһа олорбутум. Н. Заболоцкай
[Булчуттар] хайыһардарын кэлтэгэйдии үктээн, сыыры дабайдылар. Л. Попов
Киэһээҥи күн килбиэнэ түннүккэ кэлтэгэйдии тыган түһэрэ. А. Фадеев (тылб.)
2. көсп. Толорута суохтук, аҥаар өрүттээхтик, итэҕэстик. ☉ Неполно, узко, ограниченно, односторонне
Боппуруоһу кэлтэгэйдии сырдатыы буолсу. Багдарыын Сүлбэ
Айымньыны ырытарыгар кэлтэгэйдии, аҥаар өттүттэн эрдэ түмүк оҥор[оро] …… ырылыччы көстөн тахсар. «ХС»

кэлтэгэйдээ

туохт.
1. Тэҥэ суох буол, аҥаар өттүгэр аһара түс (туох эмэ икки өттүнэн ыйаммыты этэргэ). ☉ Висеть криво; перевешивать в одну сторону
Кээлээни ындыыта кэлтэгэйдээбитигэр дылы (өс ном.). Токур-макыр тиит ыйааһына хайа диэки кэлтэгэйдээн турарын кэрдээччи быһаарыахтаах. «Чолбон»
2. көсп. Улахан аҥаарын аһар, бүтэр (кэмнэнэр өйдөбүллэри этэргэ). ☉ Перевалить (о пределе во времени)
Арай түүн үөһэ арыый кэлтэгэйдээн эрдэҕинэ, икки …… киһи тугу да билбэккэ аллара күлүгүлдьүһэ турбуттар. Саха ост. I
Күн ортото кэлтэгэйдээн эрэр. Н. Түгүнүүрэп
Муус устардааҕы уһун күн улам кэлтэгэйдээн, бүтэн барбыта. Н. Заболоцкай
3. көсп. Толорута суохтук сыаналаа, аҥаардастыы көр. ☉ Судить, расценивать односторонне, однобоко
Ол гынан баран теоретиктар үксүгэр кэлтэгэйдииллэрин билиммэт буолар эмиэ сатаммат. Л. Толстой (тылб.)
Кинилэр олохтоох омук дьоно этилэр, онон мөккүөргэ өссө ордук кэлтэгэйдииллэр. Л. Толстой (тылб.)

Еще переводы:

кээдьэй

кээдьэй (Якутский → Якутский)

туохт. Кырыыгынан кэлтэгэйдии соҕус кэдэччи туттунан тур, хаамп. ☉ Ходить, стоять, слегка скособочившись и выпятив грудь
Бүгүн баҕас дьиктитик хойутаата, кырасыабай кыыстанан, киинэҕэ кээдьэйдэҕэ диэн үөрүү бөҕөтө. Р. Баҕатаайыскай

кээдьэрий

кээдьэрий (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Кэлтэгэйдии уонна мэтэччи соҕус туттан доҕолоҥноон кыараҕас хардыынан түргэнник хаамп. ☉ Быстро ходить мелкими шажками, раскачиваясь и припадая на одну ногу, слегка выпятив грудь
Ийэбиккэ доҕолоҥ кухаарка кээдьэрийэн кэллэ. М. Шолохов (тылб.)

кээдьэччи

кээдьэччи (Якутский → Якутский)

сыһ. Кэлтэгэйдии уонна мэтэччи соҕус (тутун). ☉ Скособочившись и слегка выпятив грудь (держаться, ходить — напр., под тяжестью чего-л.)
Миитээ икки солуурга толору баспыт уутун ыараханыттан кээдьэччи соҕус туттан баран, сиэлэр түргэнник дыбдыгырайан ааста. П. Аввакумов

өсөһүннэри

өсөһүннэри (Якутский → Якутский)

сыһ., кэпс. Олус кэлтэгэйдээбэт курдук. ☉ Для обратного эффекта
Итинник сабырытан [үрдүн] тэлгэтии хотон сыбаҕын ардах, хаар уута суурайбатыгар көмөлөөх, итиэннэ үрүтү ыйааһынныы өсөһүннэри баттыыр буолан, хотон даҥа өһүөҕэ баттыырын чэпчэтэр. СГК ТҮЧ

кэлтэйдээ

кэлтэйдээ (Якутский → Якутский)

туохт. кэлтэгэйдээ диэн курдук
Түүн үөһэ ырааппытын бэлиэтэ — Үргэл халлаан оройун кэлтэйдээбит этэ. Далан
Наар кэлтэйдээбэккэ, барытын дьүөрэлиэххэ наада. БВВ ӨУоӨ
Төһүүнү хайа баҕарар икки күүһүнэн кэлтэйдээбэт гына оҥоруохха сөп. ПАВ Ф-7
Ындыыларын хайа да өттүгэр кэлтэйдээбэт гына оҥорон баран, айаннаабытынан бардылар. Б. Лунин (тылб.)

кэлтэйдии

кэлтэйдии (Якутский → Якутский)

сыһ.
1.
кэлтэгэйдии диэн курдук. Күн уота кэлтэйдии тыган, куула тыа …… олус ырылхайдык …… көһүннэ. Далан
Биһиги дьоннорбут ардыгар олоҕу кэлтэйдии көрөллөр. И. Федосеев
Анараа дьоно суох боппуруоһу кэлтэйдии быһаарар сатаммат. «ХС»
Бэркэ ытыктыыр кырдьаҕастара хаайдахтарына, арааһа, соруйан арыый кэлтэйдии ытар түбэлтэлэрэ бааллар быһыылаах. «ХС»
2
кэлтэй II диэн курдук. Кэлтэйдии наар ыйыталаһааччы кини буолла. «ХС»
[Дьахталлар] тугу да туолкалаан билбэт эрээри, киһини кэлтэйдии хайгыыллар. А. Кривошапкин (тылб.)

кээдьэрэҥнээ

кээдьэрэҥнээ (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Түргэн соҕустук хаамп, бар-кэл (аҥаар өттүнэн кэлтэгэйдии соҕус доҕолоҥнуур, эбэтэр атаҕын уратытык накырыҥнатан хаамар көнө, мэтэгэр уҥуохтаах киһи туһунан). ☉ Двигаться, ходить взад-вперед быстрым шагом (о человеке с изогнутой спиной, несколько припадающем на одну ногу)
[Көкөт:] кээдьэрэҥнии сытыйан, «ороспуонньук» диэбит буола-буола, бэйэҕит ороспуонньуктаргыт, хааннаах илиилээхтэр. Суорун Омоллоон
Солтуохап …… сэргэҕэ баайбыт атыгар кээдьэрэҥнээн тиийэн кырыатын илбийбитэ. П. Аввакумов
Кинилэр [рабочайдар] кэннилэриттэн букатын кырдьан хаалбыт таҥас өрөөччү кумах устун хааман кээдьэрэҥнээн иһэр. М. Горькай (тылб.)

кэлтэй

кэлтэй (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Аҥаар өттүттэн биллэрдик көҕүрээ, мүлтүрүй, аҥаар өттө суох буол (үксүгэр туох эмэ төгүрүк быһыылааҕы этэргэ). ☉ Значительно уменьшаться с одной стороны, иметь щербинку (о чем-л. круглом, шарообразном)
[Сүллүгэстэрэ] кэлтэйэ элэйбиттэрин кэннилэригэр элитэлээн кэбистилэр. ПЭК ОНЛЯ III
Сулустаах халлаантан кэлтэйэн эрэр ый …… сардаҥатынан сир ийэни туналыччы сырдатта. М. Доҕордуурап
Тиистэрэ кэлтэйэ элэйэн, Икки сур бөрө Эмиэ улуһа-улуһа Олорор буолбуттар. ТТИГ КХКК
2
кэлтэгэйдээ 2 диэн курдук. Сайын иккис аҥаарыгар баран, кэлтэйэн эрдэҕэ. А. Сыромятникова
Үргэлинэн көрөн сылыктаатахха, түүн үөһэ кэлтэйэн эрэр. «ХС»
3. көсп. Хайа эмэ өттүнэн итэҕэс, тиийбэт буол, тутаа (дэҥҥэ тут-лар). ☉ Недоставать, не хватать, быть ограниченным, неполноценным
Олоҕор кэлтэйбит миэстэтэ — кэргэн. Н. Босиков
Аҥаардас биир куолас кэлтэйэн, Кырыылаахапка быыгабар туттаран кэбиһэллэр. «ХС». Кэскил олох кэлтэйбэт, Кэриэс көрүүҥ туолбат. Саха фольк.
ср. монг. хэлтий ‘коситься, наклоняться, крениться’, кирг., алт. келтей ‘укоротиться, наклониться в одну сторону’
II
сыһ., кэпс. Туох да булкааһыга суох, аҥаардастыы, наар. ☉ Только лишь; ничего другого, кроме; односторонне
[Манчаары:] Буруйа-аньыыта суох буолан баран, кэлтэй атаҕастанар ыарахана бэрт. В. Протодьяконов
Кини кэлтэй булдунан, балыгынан иитинэн олорбут. Саха сэһ. I
Айымньыга кэлтэй сэһэргээһин барбат. ВГМ НСПТ

кээлээни

кээлээни (Якутский → Якутский)

I
аат., эргэр. Ойуун абааһыта (ойууннар кинини имэҥ киллэрэр, кэлэҕэй уонна доҕолоҥ, аччык курдук көрдөрөллөрө). ☉ Шаманский дух (представляется шаманами как дух сластолюбия, заикающийся, хромой и голодный)
Ойууннар, кээлээнилэрин киэр араартаан баран, аны Төгүрүк алаас иччитин, чугастааҕы дойду иччилэрин алҕаатылар, ааттастылар. Н. Якутскай
Кыыкыллаан ойуун кээлээнилэрэ абааһыны кыайан, айыы киһитин тириэрэр туһунан өрөгөй ырыатын ыллыыллар. ВВМ
Ким-хайа Илдьит-хоруй буолан, Кэлэн бардыҥ диэтэргин, Кэпсэҕэй кээлээнитэбин, Соххор муоһаанытабын. ТТИГ КХКК
ср. эвенк. кээлээ-мии ‘передавать просьбу’
II
аат. Маска үөскүүр олус бытааннык сыҕарыйар уҥуоҕа суох үөн (моллюска бииһэ). ☉ Улитка кустарниковая
Кээлээни муҥур харыйа устатыгар тоҕус хоммутугар дылы (өс ном.). Кэрпэс айаннаахтан кээлээнини кэпсииллэр — Тэҥкэ тиитин устатыгар сэттэ хонор диэн. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тууйсиэ! Кээлээни курдук быһа нэһирэ сытыйбыккын… — Кулуба көмүлүөк чанчыгар өйөннөрүллүбүт үөттүрэх диэки үөстээҕинэн көрүтэлээтэ. И. Гоголев
◊ Кээлээни курдук кэтэххинэн тиэй көр кээлээнитэ киирдэ
Өбүгэ үгэһиттэн аккаастан, холкуоска киир диэтэххэ, кээлээни курдук кэтэхтэринэн тиэйэ сытар этилэр. Н. Апросимов. Кээлээнитэ (кээнээнитэ) киирдэ — иннинэн буолан киһи тылын истибэт буолла, өһөс хаана киирдэ. ☉ Не соглашается ни с кем, ни с чем, заупрямился. Кээлээни ындыыта кэлтэгэйдээбитигэр дылы — кыраны сатаабаттан дьыала бытаарар, туормастанар. ☉ Подобно тому, как вьюк кээлээни все время кренился в одну сторону (говорят, когда дело тормозится из-за неумелости в пустяке).