Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кэлтэйии

кэлтэй I диэнтэн хай
аата. Оҕонньор дьиэтин ааныгар күн орто кэлтэйиитэ тиийдибит. Н. Босиков
Уобарас, тиип олоххо саамай элбэхтик көрсүллэр суоллары, чахчылары эрэ көрдөрүөхтээҕин курдук саныыр диэн кэлтэйии буолар. СГС СЛКСБ

кэлтэй

I
туохт.
1. Аҥаар өттүттэн биллэрдик көҕүрээ, мүлтүрүй, аҥаар өттө суох буол (үксүгэр туох эмэ төгүрүк быһыылааҕы этэргэ). Значительно уменьшаться с одной стороны, иметь щербинку (о чем-л. круглом, шарообразном)
[Сүллүгэстэрэ] кэлтэйэ элэйбиттэрин кэннилэригэр элитэлээн кэбистилэр. ПЭК ОНЛЯ III
Сулустаах халлаантан кэлтэйэн эрэр ый …… сардаҥатынан сир ийэни туналыччы сырдатта. М. Доҕордуурап
Тиистэрэ кэлтэйэ элэйэн, Икки сур бөрө Эмиэ улуһа-улуһа Олорор буолбуттар. ТТИГ КХКК
2
кэлтэгэйдээ 2 диэн курдук. Сайын иккис аҥаарыгар баран, кэлтэйэн эрдэҕэ. А. Сыромятникова
Үргэлинэн көрөн сылыктаатахха, түүн үөһэ кэлтэйэн эрэр. «ХС»
3. көсп. Хайа эмэ өттүнэн итэҕэс, тиийбэт буол, тутаа (дэҥҥэ тут-лар). Недоставать, не хватать, быть ограниченным, неполноценным
Олоҕор кэлтэйбит миэстэтэ — кэргэн. Н. Босиков
Аҥаардас биир куолас кэлтэйэн, Кырыылаахапка быыгабар туттаран кэбиһэллэр. «ХС». Кэскил олох кэлтэйбэт, Кэриэс көрүүҥ туолбат. Саха фольк.
ср. монг. хэлтий ‘коситься, наклоняться, крениться’, кирг., алт. келтей ‘укоротиться, наклониться в одну сторону’
II
сыһ., кэпс. Туох да булкааһыга суох, аҥаардастыы, наар. Только лишь; ничего другого, кроме; односторонне
[Манчаары:] Буруйа-аньыыта суох буолан баран, кэлтэй атаҕастанар ыарахана бэрт. В. Протодьяконов
Кини кэлтэй булдунан, балыгынан иитинэн олорбут. Саха сэһ. I
Айымньыга кэлтэй сэһэргээһин барбат. ВГМ НСПТ

Якутский → Русский

кэлтэй=

становиться несимметричным, неодинаковым; скашиваться на один бок, на одну сторону; от аҥар өттө кэлтэйбит стог покосился.

Якутский → Английский

кэлтэй=

v. to become asymmetric; кэлтэт= v. to make asymmetric; кэлтэгэй a. crooked, asymmetric


Еще переводы:

баайыылаах

баайыылаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Туохха эмэ иҥиннэриилээх, кэлгиэлээх. Связанный, привязанный (напр., веревкой)
Атах баайыылаах алтан-араҕас ат күөлү үстэ төгүрүйбүт (тааб.: этэҕэ). Күөх от баайыылаах ураҕастары анньыталыыллар. Амма Аччыгыйа
Костя кини барбыт тыаһын истибэтэҕэ чахчы, көрүөн – хараҕа саба баайыылаах. Н. Заболоцкай
Тэҥ баайыылаах – тэҥ кыахтаах, тэҥ таһымнаах, тэҥ бэлэмнээх. Равный, равнозначный, равноценный
Тири эньэр да, бөҕөс да астыммыт көрүҥнээхтэр. Буолумуна, тэҥ баайыылаах бөҕөстөргө хара ааныттан үс очукуонан чорбойуу – бу элбэх. «ХС»
Икки тэҥ баайыылаах хамаандалар оонньуулларыгар ардыгар аҥаардастыы кэлтэйии тахсарын бу туур эмиэ көрдөрдө. «Кыым»
Кырдьыга, бу иккиэн техника, дьарыктаныы да өттүнэн тэҥ баайыылаах дьон буоланнар, көрөөччүлэр чөмпүйүөн аатын былдьаһыыларыгар бэркэ мунаардылар. «ХС»

кэлтэт=

кэлтэт= (Якутский → Русский)

побуд. от кэлтэй=.

тэҥ

тэҥ (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Туох да уратыта суох, биир, үүт-үкчү. Равный, одинаковый, равноценный
Маннык дэхси тэҥ тииттэр улуу өрүстэр ууларын тардыһыытын араартыыр арҕас систэргэ үүнэллэр. Амма Аччыгыйа
Айыы бухатыырын күүһэ аан дойду күүһүн аҥаарыгар, дьоло аан дойду дьолун аҥаарыгар тэҥ. Суорун Омоллоон
Иккиэн биир үлэни үлэлииллэр, тэҥ хамнаһы ылаллар. Н. Лугинов
2. Оллура-боллура суох, биир кэлим, дэхси. Не имеющий возвышений, изгибов, ровный, гладкий
Аргыый мичээрдээбитигэр тэҥ маҥан тиистэрэ кэчигирээн көһүннүлэр. В. Протодьяконов
Харыйа тэҥ саастаах маһын музыкальнай инструменнары оҥорорго туһаналлар. КВА Б
Киһи тэҥэ суох — саха (сахаҕа) тэҥэ суох (буол, санан) диэн курдук (көр саха)
Уолбут кыайан-хотон, киһи тэҥэ суох буолбут. Күнүм тэҥэ көр күн. Күммүт тэҥэ киһибит — кыракый сиэнчээммит. Сыарҕа сыҥааҕын курдук (тэҥнэр) көр сыарҕа. Утарылаһааччылар иккиэн даҕаны сыарҕа сыҥааҕын курдук тэҥнэр. Тэҥ баайыылаах көр баайыылаах. Икки тэҥ баайыылаах хамаандалар оонньуулларыгар ардыгар аҥаардастыы кэлтэйии тахсарын бу туур эмиэ көрдөрдө. «Кыым»
Биир тэҥ — туох да уратыта суох, барыта биир. Одинаковый, один в один
[Никита] биир тэҥ хардыыларынан бытааннык уһун көрүдүөр устун хаамыталыыр. Н. Лугинов
Биир тэҥ кэчигирэс дьиэлэрдээх кыбаарталга кэлэн, Үүйэ алаарыйан хаалла. Л. Попов. Тэҥ быраап — биир кэрдиискэ туруу, биир тэҥ балаһыанньалаах буолуу. Равноправие
Баай баттала алдьанна, тэҥ быраап кэллэ. П. Ойуунускай
Тэҥ бырааптаах буолуу туһунан Николай кэпсээнэ кинилэр өйдөрүн-санааларын аспыта. А. Сыромятникова. Тэҥ сыһа — тэҥ курдук, тэҥ соҕус. Практически равный, почти одинаковый
Хандьыдааттар иккиэн даҕаны тэҥ сыһа таһымнаах …… дьон. «Кыым». Тэҥ тэ- ҥэ — сүүйүүтэ да, сүүйтэриитэ да суох, биир тэҥ. Без выигрыша или поражения, с равным счётом, вничью
Эһиги биир буруйдааххыт, мин биир буруйдаахпын. Онон тэҥ тэҥэ буоллун. Суорун Омоллоон
Тэҥ тэҥэ арахсан эрдэхпитинэ Гошалаах …… үлтү сынньан кэбистилэр. Н. Лугинов
тюрк., монг. теҥ, тэҥ

кэлтэҥнээ=

кэлтэҥнээ= (Якутский → Русский)

равн.-кратн. от кэлтэй= хромать, ковылять.

кэлтэрий=

кэлтэрий= (Якутский → Русский)

подвижн. от кэлтэй= I) хромать, ковылять торопливо; 2) крениться набок.

кэлтэс

кэлтэс (Якутский → Русский)

кэлтэс гын = момент, от кэлтэй= вдруг, внезапно скоситься на один бок.

кэкэлин

кэкэлин (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Моонньугун кэннин диэки чирэһиннэрбиккинэн, төбөҕүн чыначчы соҕус туттубуккунан харахха быраҕылын, ордук бэлиэ буолан көһүн. Бросаться в глаза своей позой: отведенной назад головой, напряженно застывшей шеей
[Тэлээтинньикэп] Кэпсэтиилээх мунньахха Кэлэн кэкэллэн олорор. С. Тимофеев
Кэлтэй абара, кэлтэй сөҕө Кэтэһэн кэкэллэн турабын. «ХС»

батайдаа

батайдаа (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Биири элбэхтик хатылаан мээрилээ. Болтать непрерывно о чем-л., иногда с нравоучениями
Батайдыы турума. ПЭК СЯЯ
Баллыыйап дьиэлээхтэр сэҥээрэн истибэтэхтэрин үрдүнэн кэлтэй кэпсээн батайдыы олордо. В. Протодьяконов

кэлтэт

кэлтэт (Якутский → Якутский)

кэлтэй диэнтэн дьаһ
туһ. Сураамаҥ! Кимниин сэлэһэн Халлаан ыйын кэлтэппиппин, Хайа уолан хоһооннорбор Хонон-өрөөн турбутун! Умсуура
Хаартыбыт хайабытыгар даҕаны кэлтэтэн биэрбэккэ, тэбис-тэҥҥэ бэрт өр анньыһа олордубут. И. Никифоров
Киһи эрэ куһаҕан буолла диэн кэлтэтэн этэллэр. «ХС»

кэлэктиип

кэлэктиип (Якутский → Якутский)

аат. Биир үлэлээх, биир интэриэстээх эбэтэр бииргэ үөрэнэр дьон бөлөҕө. Коллектив
[Саҥа салайааччы] кэлэктииби билиммэккэ, Кэлтэй бэйэтэ дьаһайтыыр. С. Руфов
Биир киһи кэлэктиип туһугар, кэлэктиип биир киһи туһугар. С. Окоемов. Тэрилтэм кэлэктиибэр үөрэнэн хаалбыппын. ЧКС АК