Якутские буквы:

Якутский → Русский

кэнтик

палочка или колышек (на к-рые натягивают волосяной шнур самострела; см. кылыы II 1).

Якутский → Якутский

кэнтик

аат.
1. булт. Айа кылыытын баайар мас. ☉ Палочка или колышек, на который натягивается силокнасторожка самострела
Кэмчи соҕус да буоллар — Кэнтиктэрэ охтуулаах, Татым соҕус да буоллар — Чааркааннара тардыылаах. С. Данилов
Бүөтүр үөһэ титирик долбууртан айа кэнтигин ылан, уот иннинээҕи олох маска олорон, саҥа кэрдиистээн барда. Эрилик Эристиин
Эр бэртэрэ Эбээннэр, сахалар, Ааны, чааркааны Антах быраҕыҥ, Холону, кэнтиги Хайаҕа хаалларыҥ! С. Зверев
2. көсп. Ким эмэ инники олоҕор, дьылҕатыгар ыар охсуулаах куһаҕан оҥоһуу, өлөр-быстар суол. ☉ Роковой случай, бедствие, несчастье, имеющие тяжелые, гибельные последствия в жизни, судьбе кого-л.
Кэпсэтиини кэстэххинэ Кэннигэр, иннигэр Кэнтиги тэриниэҕиҥ, Үрүҥ тыыҥҥын Үстэ иһиллиэҕим. П. Ойуунускай. Мин бэйэлээх кэнтик уурар, Төрүөҕү төлкөлүүр, Оһолу оҥорор Уордаах санаабын бохсоннор, …… Өлөрүм эрэ хаалла бу… С. Зверев
Манна кэлэн дьэ биллэ Манчаары абаҕатын… Кимнээх кини суолугар Кэнтик аспыттарын. И. Чаҕылҕан
♦ Кэнтиккэ киирэн биэрдэ — албаска түбэстэ, угаайыга киирэн биэрдэ. ☉ Попасться на чью-л. уловку, стать жертвой несчастного случая
Уу оломун, ойуур ыллыгын оччо аахса, билэ барбат оройукка дылы, онон кэнтиккэ киирэн биэриэн сөп этэ. Болот Боотур. Кэнтиккэ оҕунна — алдьархайга түбэстэ, өлөр өлүүнү көрүстэ. ☉ Попасть в большую беду, найти погибель
Кэнтиккэ даа охтуом буоллар, Кэннибинэн кэхтиэм суоҕа. П. Ойуунускай
Кэтиҥ кинээһэ, кэччэгэй баай, кэлбити-барбыты киллэрэриҥ оннугар, кэнтиккэр охтороору, үөрбэҕэр түһэрээри олороҕун эбит дуу? И. Никифоров. Кэнтиккэ тэп — кимиэхэ эмэ куһаҕаны оҥор, өлөр-быстар суолга ас. ☉ Причинять кому-л. зло, приносить несчастье. Кэниэргэ этэргитинэн, Кэнтиккэ тэбэргитинэн Кими куттаары гынаҕыт? Уоттаах уурааххытын Уу курдук кэһэр Уол-оҕо мин төрөөтүм… П. Ойуунускай
Дьону кэнтиккэ тэбэр, кэлтэгэй кэскиллиир үлэтэ суох буолуу алдьархайа өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи Саха сиригэр эмиэ баар этэ. И. Аргунов
Киһи барахсан ардыгар биир тылтан, Аҥаардас биир тылтан буорайан түһээччи, Үйэтин тухары аатын алдьатан Кир буолан иҥмит тыл кэнтиккэ тэбээччи. Агидель к.

Еще переводы:

кэтэһээччи

кэтэһээччи (Якутский → Якутский)

аат. Кэтэһэр, күүтэр (ким, туох эмэ). ☉ Тот, который ждет, ждущий, ожидающий, встречающий
Кэнтик төрдүгэр кэтэһээччи кыртас хайа саҕа сирэйдээх Маҥан чаҥый эдьиийим! Өксөкүлээх Өлөксөй
Маны таһынан биир саҥата суох кэтэһээччи баар. П. Аввакумов

буорсаа

буорсаа (Якутский → Якутский)

туохт., булт., харыс т.
1. Улахан бөдөҥ кыылы (хол., эһэни, тайаҕы) бултаа, өлөр. ☉ Убивать на охоте крупного зверя (напр., медведя, лося)
Хаста лөкөй аарыматын Кэнтигэр охторбутун, Хагдаҥ эһэ адьырҕатын Арҕаҕар буорсаабытын. С. Данилов
2. көсп. Дьаһай, дьакый, өлөрөн кэбис (киһини өлөрүү туһунан). ☉ Убить, прикончить, пристукнуть (человека).

кэниэр

кэниэр (Якутский → Якутский)

аат., фольк. Кыраан этии, кырыыр-таныйар саҥа. ☉ Проклятие
Хобуохтуу сытарым, Хоргуйан өлөрүм — Кэнийэр кэниэрим Кэллэҕэ буолаахтыа. П. Ойуунускай. [Ол үстээх оҕону] Отут ордуга тоҕус тиһиликтээх Оҕуруктаах уот-сарай быанан, Кэниэргэ этэннэр, Кэнтиккэ охсоннор, Кэнийэн кээспиттэрэ эбитэ үһү… П. Ойуунускай. Ойуун киһи …… Сатаҕай кэниэрэ Сахсырҕа үөн Саҥатын курдук Сааҕынаан тиийэр. Д. Говоров

кэҥкил

кэҥкил (Якутский → Якутский)

кэҥкил <хара, кэрии> тыа фольк. — хойуу гына үүммүт мастардаах түҥ хараҥа тыа. ☉ Дремучий, глухой, темный лес
Кэҥкил тыабар Кэнтик кэбиспэтэҕим буоллун. А. Софронов
Тулларыттаҕас хатырыктаах Туруу-томороон мастардаах, Кэмэ-кэрдиитэ биллибэт Кэҥкил хара тыалардаах эбит. П. Ойуунускай
Кэҥкил кэрии тыалартан Этэр кэҕэ кыыллыырым Кэлэҕэйдээн баран ньим Кэмчиэрийэн кэхтибит. Саха нар. ыр. I

ньаҕыдый

ньаҕыдый (Якутский → Якутский)

туохт. Дьулааннык, нүһэрдик саҥар. ☉ Говорить строго, грозно, внушительно
Буулаҕатын булларбатах Бухатыыр киһи бэрдэ Кэп этэн, Кэнтик охсон Тахсыбыта үһү диэннэр Таллан таас оройдоохтор Таба таайан ньаҕыдыйар буоллуннар. П. Ойуунускай
Эмээхсин [кыыһы] дьулааннык ньаҕыдыйан саҥара-саҥара, сирэйгэ охсуталаан биллиргэппитинэн барда. Амма Аччыгыйа
Эмискэ куһаҕаннык хаахынаан ньаҕыдыйа-ньаҕыдыйа хаһыытаатылар. А. Фёдоров

уруу-аймах

уруу-аймах (Якутский → Якутский)

аат. Бэйэ-бэйэлэрин кытта уруурҕаһар, аймаҕырҕаһар дьон. ☉ Родня, родственники (кровные и некровные, по свойству)
[Кэтириис:] Сүөдэр, инньэ гынан, ийэ-аҕа, урууаймах диэн суоҕа дуу? А. Софронов
Урууларыттан-аймахтарыттан өссө ким баарый? Н. Якутскай
Кэнтиккэ дуу, ханна дуу А. А. Миронов уруулара-аймахтара хайаан да баар буолуохтарын сөп. Багдарыын Сүлбэ

кэнтиктээ

кэнтиктээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Айа кылыытын кэнтиккэ баай. ☉ Натягивать силок-насторожку самострела на палочку или колышек. [Бөрө:] Дьэ мин киниттэн [Алаа Моҕустан] эмиэ ситиһиэм этэ. Кэлэр сирбэр кэнтиктиир этэ, барар сирбэр бадаардыыр этэ. Саха фольк.
2. көсп. Ким эмэ инники олоҕор, дьылҕатыгар ыар охсуулаах куһаҕаны оҥор, өлөр-быстар суолга ас. ☉ Причинять кому-л. зло, приносить несчастье, имеющие тяжелые, гибельные последствия в жизни, судьбе кого-л.
Санаабар Ийэм ыар күнүгэр Соруйбут дьоһуннаах соругун Кэскилин билбэккэ мин бэйэм Кэнтиктээн булгуппут курдукпун. С. Данилов

куттаа

куттаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кими эмэ тугунан эмэ, туох эмэ буолуохтааҕынан дьулат, дьиксиннэр. ☉ Пугать, устрашать кого-л., внушать страх кому-л.
Кинилэр [Уйбаныаптар] кыр өстөөхтөр. Ол гынан баран, улахана күүһүнэн куттуур, кырата тылынан баһыйар буоланнар, өр этиспэттэр, ардырҕаһа түһээт, аасыһан хаалаллар. Амма Аччыгыйа
Ол баайыллыбыт хабахтар уонна чуорааннар, оччотооҕу кэнэн дьон санааларыгар, куһаҕан тыыны куттуур улахан ымыы буолаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Тугу эмэ (сүнньүнэн куһаҕаны) оҥоруом диэн саан, суоһурҕанан эт. ☉ Грозить, угрожать кому-л. предстоящими неприятностями
Кэниэргэ этэргитинэн, кэнтиккэ тэбэргитинэн кими куттаары гынаҕыт? Уоттаах уурааххытын уу курдук кэһэр уол оҕо мин төрөөтүм. П. Ойуунускай
Отчуотунан куттуугун дуо? Отчуоттаан-отчуоттаан баччаҕа кэлбитим. С. Ефремов

хардаҕас

хардаҕас (Якутский → Якутский)

аат.
1. Дүлүҥ мас оһоххо отторго анаан кыра гына хайытыллыбыта. ☉ Кусок расколотого чурбана для топки, полено
Сиэҥкэ ибир-сабыр хааман тахсан, таһырдьаттан хас да хардаҕаһы киллэрэн, уотун отунна. Күндэ
Сотору хаппыт хардаҕастар бачыгыраччы умайан күүдэпчилэннилэр. С. Никифоров
Уокка оттор маһын куруҥтан бэйэтэ кэрдэн, тэлгэһэтигэр тиэйэн киллэрэн, эрбээн, хайытан хардаҕас маһы бэлэмнэнэрэ. ТГС ЫА
2. харыс. т. Айа. ☉ Самострел
Тойон эһэлэрим, хардаҕаспар хаайан кулуҥ, Кылыыбар кыһайыҥ, Кэнтикпэр киллэриҥ. Саха нар. ыр. II
Хардаҕас мас айата Хайы-үйэҕэ Үрүҥ хаары Үрэйэ тэбэн Эстибит элбэрээк элэҥнээтэ, айа араҕастыйан сандаарда. А. Софронов
ср. монг. хагадас ‘полено’

холо

холо (Якутский → Якутский)

аат., эргэр.
1.
айа холото диэн курдук (көр айа I). Эр бэртэрэ Эбээннэр, сахалар, Айаны, чааркааны Антах быраҕыҥ, Холону, кэнтиги Хайаҕа хаалларыҥ! С. Зверев
2. Тугу эмэ кэмниир анал мас, онон кэмнэнэр кээмэй. ☉ Специальная дощечка для определения чего-л., особая мерка
Миитэрэй бурдук сирин хорутарыгар булуук төһө дириҥинэн айанныахтааҕын кэмниир анал маһын этэрбэһин оһугар мэлдьи укта сылдьара, онтутун «холом» диэн ааттыыра үһү. С. Маисов
Булчуттар туттар кээмэйдэрэ — холо. СНЕ ӨОДь
◊ Айа холото көр айа I
[Дьөгүөрэп] хайа эрэ быһылааҥҥа түбэһэн аҥаар хараҕын сүгэ аһыытынан тимирчи оҕустаран кэбиспит баас оруннаах, сүһүөхтээх муруннаах, айа холотун курдук уһун синньигэс сирэйин нөрүччү тутта сылдьар, дьэ, кырдьык да, дьоруойдаахпыт диэх курдук сэбэрэлээх киһи этэ. Н. Заболоцкай
Кинилэр курдарыгар быһах-хатат бөҕөнү иилиммиттэр, өссө сорохторо курдарыгар айа холотун иилинэр хараҕалаахтар. Эрилик Эристиин
Суор холото көр суор II. [Харытыан] сылгы суор холото сыалаах ойоҕоһун кытта улар түөһүн, холунбуутун хадьырыйар. Л. Попов
ср. др.-тюрк. хол ‘насечка’