аат., эргэр.
1.
айа холото диэн курдук (көр айа I). Эр бэртэрэ Эбээннэр, сахалар, Айаны, чааркааны Антах быраҕыҥ, Холону, кэнтиги Хайаҕа хаалларыҥ! С. Зверев
2. Тугу эмэ кэмниир анал мас, онон кэмнэнэр кээмэй. ☉ Специальная дощечка для определения чего-л., особая мерка
Миитэрэй бурдук сирин хорутарыгар булуук төһө дириҥинэн айанныахтааҕын кэмниир анал маһын этэрбэһин оһугар мэлдьи укта сылдьара, онтутун «холом» диэн ааттыыра үһү. С. Маисов
Булчуттар туттар кээмэйдэрэ — холо. СНЕ ӨОДь
◊ Айа холото көр айа I
[Дьөгүөрэп] хайа эрэ быһылааҥҥа түбэһэн аҥаар хараҕын сүгэ аһыытынан тимирчи оҕустаран кэбиспит баас оруннаах, сүһүөхтээх муруннаах, айа холотун курдук уһун синньигэс сирэйин нөрүччү тутта сылдьар, дьэ, кырдьык да, дьоруойдаахпыт диэх курдук сэбэрэлээх киһи этэ. Н. Заболоцкай
Кинилэр курдарыгар быһах-хатат бөҕөнү иилиммиттэр, өссө сорохторо курдарыгар айа холотун иилинэр хараҕалаахтар. Эрилик Эристиин
Суор холото көр суор II. [Харытыан] сылгы суор холото сыалаах ойоҕоһун кытта улар түөһүн, холунбуутун хадьырыйар. Л. Попов
ср. др.-тюрк. хол ‘насечка’

I
аат.
1. Киһи илиитэ эбэтэр тоҕоноҕуттан үөһээ өттө. ☉ Рука человека, предплечье
Кеша дьарамай, сула эрээри, миэхэ күүһүмсүйэр, …… холун боллоруттаҕас быччыҥнарын көөчүктүүр. Н. Габышев
Ходуһа отторун ходуйар, Холу, быччыҥы имитэр Хоодуот күннэр кэллилэр. Эллэй
Холо суохтар, буута суохтар Хобдох-көтөх көрүҥнээхтэр, Доҕолоҥнор, ыарыһахтар Доҕотторум — фронтовиктар. И. Эртюков
Ийэм холбуттан сулбу тарта, мөҕөн барда. «ХС»
2. Кыыл, сүөһү илин атаҕа; идэһэ сүөһү эбэтэр булт кыылын илин атаҕа саннын хаптаҕайын кытта бииргэ эттэнэн ылыллыбыта. ☉ Передняя нога животных; передняя нога с лопаткой (как часть туши)
[Дайыыкка] өрө өндөйөн, ат арыый бытаарбытыгар, холуттан тирэннэ. А. Сыромятникова
Эһэ, кылгастык кыланан ылаат, тохтуу биэрэн уҥа холунун саланан ылла. Кэпсээннэр
Мииҥҥэ сүөһү холун, ойоҕоһун, түөһүн, амынньыарын туһаналлар. ТИИ ЭОСА
Үрэх баһын ат тиҥэһэлэрэ холлорунан ордуктар. АНП СЭЭ
3. көсп. Киһи кыаҕа (хол., эт-хаан эбэтэр үп-ас өттүнэн). ☉ Возможности человека (напр., физические или материальные)
Биһи эмиэ хаалсыбаппыт, Холбутунан оттуубут. Күннүк Уурастыырап
Айарга-тутарга манна бэйэбитигэр даҕаны киһи мыыммат, биир уол оҕо холугар холоонноох үлэ баар. В. Васильев
Үс лиитирэ үүт! Мин холбор ыар таһаҕас. «ХС»
♦ <Буутун этэ буспут,> холун этэ хойдубут көр хойун
Ол сыллар холбут этин хойуннаран, Биһигини таһаарбыттара олох суолугар. С. Данилов
Быстар дьадаҥы ыал уоллара Бичик Сэмэн сүүрбэ сааһыгар тиийэн холун этэ хойдубута, буутун этэ муҥутаабыта, сиһин этэ сиппитэ. Н. Якутскай. Киһи холун (хол) иһинэн — кыаллар, киһи кыайыан сөптөөх, наһаа ыарырҕаппакка эрэ оҥоһуллар. ☉ соотв. по силам
Урут киэҥник, холкутук олорбуппут, холбут эрэ иһинэн үлэлээбиппит аны уурайыахтаах. У. Нуолур
Биригэдьиир киниэхэ сөптөөх, холун иһинэн үлэни булан соруйара. И. Сосин
Бу сырыыга хол иһинэн үлэ — сиэрдийэ быһыыта. «ХС»
Кугас ыт холун кыбынаайаҕын көр кыбын. Хайа, доҕор, кугас ыт холун кыбынаайаҕын (өс ном.). Холо аһылынна — хонноҕо аһылынна диэн курдук (көр хоннох). Үтүө сылгы барахсан кэнникинэн холо дьэ аһыллан, айана өссө уорааннаммыкка дылы буолла. Н. Лугинов
Холум аһылла, тиритэ, Күннүктээн үлэлээтим. С. Спиридонова
Холо уһулунна (быһынна) — илиитэ быһынна диэн курдук (көр илии). [Жирков] Тумултан спиннингнээн, уҥа холо быстан, кумахха иттэннэри түһэн сытта. Н. Габышев
Ньими сытан хаалбыт бурдугу өрө тарыйан косилка быһаҕар олордон биэрии манан аҕай үлэ буолбат этэ. Киһи холо уһуллар, илиитэ улук буолар үлэтэ этэ. «ЭК». Холтон хоҥнуотун хоҥнорон ылбыт курдук — туох эрэ олус үчүгэйтэн маппыт курдук олус күүскэ, улаханнык (хомойдо). ☉ Очень сильно, глубоко (разочароваться; букв. подобно тому, как оторвать последнее ребро у стегна)
Холтон хоҥнуотун ылбыт курдук Хомойдохпун да. Д. Говоров. Холун былдьаппыт кэпс. — туох эмэ үлэҕэ кыаҕын, күүһүн таһынан үлэлээн сылайбыт, эстибит. ☉ Надорвать силы, физически не осилить, не справиться с каким-л. делом, оказавшимся сверх возможностей
Кыайан, сатаан охсубат киһи холун былдьатар сирэ буолла. Үлэ үө. Холун таһынан — ким эмэ кыаҕын таһынан. ☉ Сверх чьих-л. возможностей
Кини бүгүн оскуола сарайын хаарын аҥаар уһугуттан түһэрэн барар санаалааҕа. Соҕотох киһиэхэ холун таһынан буолсук. Н. Габышев
◊ Тулаайах хол көр тулаайах. Хол этэ — окумал кэлин быччыҥа. ☉ Трёхглавая мышца
Ат холун этэ дьиримнээн, тардыалаан ыла турарын оҕонньор одууласта. А. Сыромятникова
Сааһырбыт сылгы холун этигэр силгэлэрэ уонна уҥуохтара чэпчииллэр. АНП СЭЭ
др.-тюрк., тюрк. хол.
II
хол дойду көр дойду
Тэгил дойдуга тэҥнээҕин, хол дойдуга холооннооҕун булбатах (өс хоһ.). Хол дойдуттан Холооннооҕун булбатах Хоннохтоох отчут аатыран, Иннибин кимиэхэ да биэрбэккэ Икки атахтаахха сөхтөрүөм этэ. В. Гольдеров
Иван Егорович инициативатынан ытык ымыыбыт [хомус] араас дойдуларга аймахтарын булла, хол дойдуларга холоонноохторун көрүстэ. К. Уткин

аат. Киһи илиитэ-атаҕа; сүөһү, кыыл илин, кэлин атаҕа. ☉ Конечности человека и животных
Харытыан кырдьаҕас кимиилээхтик аһыырсиир. Сылгы суор холото сыалаах ойоҕоһун кытта улар түөһүн, холун-буутун хадьырыйар. Л. Попов
Бэттиэмэ оттоох ходуһабар, Бэдьэйэ сиэлэр налыыбар Хотуурданан куһуйдарбыан, Холбун-бууппун мускуйдарбыан... И. Федосеев
Хол-буут күүрдэн сылгылар Ходьоҥноһо тардаллар. С. Тимофеев
◊ Хол-буут араар — идэһэни, булду чаас-чааһынан эттээ. ☉ Делить на части, разделывать (напр., тушу)
Мицкевич хомунан таһырдьа тахсыбыта, хайыыүйэ сылгылары өлөртөөбүттэр, холбуут араартаабыттар. «ХС»
Куобах этин кыра кэрчиктэргэ эбэтэр холбуут арааран баран, кэтит эркиннээх чугуун иһиккэ угуллар. ТИИ ЭОСА
Арай биирдэ оонньуу сылдьан, «идэһэлэннэхпит» аатыран ол мас аты сүүскэ сырбатан охторон түһэрэн, хол-буут араартаан барбыппыт. «ББ». Хол-буут ылыс (үллэһин) — өлөрөн баран тугун эмэ үллэһин, тугуттан эмэ тииһин. ☉ Делиться добычей, иметь свою долю от добычи
Күөстэрин өрөн бараннар Көрдөөх дьээбэ сааһыттар, Холун-буутун үллэстэннэр Кубаларын ыппыттар. И. Эртюков
Оччо ыраах бултуу барсыбыт киһи хол-буут ылсар ини. НАГ ЯРФС II

избирательное объединение

1) рука; 2) передняя нога (живот ного).

n. (rear) leg