Якутские буквы:

Якутский → Русский

кэриир

см. кэрийии .

кэрээ=

перестать куковать; кэрээбэт кэҕэлээх дойду фольк. край, где не перестают куковать кукушки (о благодатной стране из эпоса олонхо, где царит вечное лето).

Якутский → Якутский

кэриир

  1. аат.
  2. көр кэриим. Аҕабыыт кэрииригэр барбыт. ПЭК СЯЯ
    Эйигин, үскэр сырыттаххына, кэриир аҕабыыта кэлэн сүрэхтээбитэ. С. Данилов
    Ыйдаҥа нуһараҥын саптан, Ыаллар утуйа сыталлар. Арай кэриир ыта, хараастан, Айманар, үөһэ ханталлан. В. Потапова
    Кэриир тыын, кэниэрдээх, хара тыын, Манна тоҕо түүн үөһэ дьайдыҥ? М. Лермонтов (тылб.)
    2
    көр кэрии. Кэриир тыа киэркэйдэ, Тумул тыа тубуста. Саха нар. ыр. Сыһыыны алтан от үллүйэр, Кэрииргэ — сардаана кутаата. С. Данилов
    Кимим эрэ олус холкутук Кэриир устун хаама турда. С. Данилов
  3. Тугу эмэ хонтуруоллаан кэрийэн көрүү (хол., харабыллары). Дозор (обход)
    Кинилэргэ …… ырыынакка, дьуһуурунайдыыр учаастактарга, түүҥҥү кэриирдэри оҥорор үлэ түбэспитэ. А. Фадеев (тылб.)
  4. сыһ. суолт., кэпс. Биир кэм, уларыйбакка; куруук, мэлдьи. Во всякое время; всю жизнь; постоянно, всегда
    Бэҕэһээҥҥи дьоллоох күммүт Биһиэнэ буолбутун курдук, Кэнэҕэс да кэлэр кэммит Кэриир биһиэнэ буолуохтун! Эллэй
    Кэрэ олох Килбиэннээх көмүс кирилиэһин устун Кэриир өрө тахсан үрдээн, Киһи, сүөһү бүтүннүү Чэбдикчэгиэн олоҕо Дьэндэйэн, сэргэхсийэн испитэ. Е. Иванова

кэрээ

I
туохт.
1. Уокка, төлөҥҥө салат. Опалить (что-л. на огне)
Мин көрбүтүм Волга туруору хааһыгар Чыпчаалын уот кэрээбит аарыма дуубун. С. Данилов
Киллэрбит отун, төлөҥҥө кэрээтэ. И. Гоголев
Тус бэйэтэ, дулҕаны, эмэҕи уокка кэрээн, олору төбөлөтөлөөн бултуура. Н. Босиков
2. Табаҕа суох хамсаҕа уоту даҕайан тарт. Посасывать, потягивать пустую курительную трубку, поджигая ее
Кини [Мэхээлэ] хамсатын кэрээн, оборо сылдьааччы. А. Сыромятникова
II
туохт.
1. Уостан симэлийэн тохтоон хаал (үксүн буолб. ф-ҕа тут-лар). Прекращаться, переставать; иссякать (обычно употр. в отриц. ф.)
Кэрээбэт кэпсээнин иннигэр Кэҕэ кыыл элбэхтик кэпсэнэр. С. Данилов
Өрүүтүн инники иһэргэ Биһиги кэрээбэт кэккэбит Биэрбит тылын толоруоҕа. И. Эртюков
Кэнчээри күөх оппут Кэмнээх анала кэлэн Кэрээн кэҕиннэ. Е. Иванова
2. Аймаа; алдьат, суох гын, симэлит. Расстраивать, разрушать; сводить на нет, изводить
Оччоҕо тугунан билиэмий Баайдары Уйбаанчык уол кэриэн? Эрилик Эристиин
Баартыйа уонна сэбиэскэй норуот эйэ иһин, дьоннор дьылҕаларын саҥа сэрии уота кэрээбэтин туһугар сыламтата суох охсуһаллар. «Кыым»
Кэрээбэт кэҕэлээх, өрөөбөт өтөннөөх — киирбэт күннээх, кыһына суох, мэлдьи ичигэс, баай-тот, уйгу быйаҥ олоҥхо дойдутун хоһуйан этэр кубулуйбат эпиитэт. Постоянный эпитет благодатной страны олонхо с вечным летом, с незаходящим солнцем (букв. кукушка не перестает куковать, дикий голубь не перестает ворковать).


Еще переводы:

кэриирин

кэриирин (Якутский → Якутский)

көр кэриир
2
Эн даҕаны эрэ суох кэриирин субу курдук сылдьарыҥ сөбө суох. ПЭК ОНЛЯ IV. Суптутун суунан субуруйар, Таптыырынан тараанан тарайар, Кэриирин киэргэнэн кэҕийэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кытарар былаахпыт кый үөһэ, Кырыыстаах сирдэри сырдата Кэриирин тыалыра умайда. Күннүк Уурастыырап

ханталын

ханталын (Якутский → Якутский)

хантай диэнтэн бэй., атын
туһ. Сабардам өрө ханталлан кэлэллэрин кэтэһэн турда. Болот Боотур
Арай кэриир ыта хараастан, Айманар үөһэ ханталлан. В. Потапова
Ханталлыбыт ынах этэрбэстээх, Хайыттыбыт тирии сонноох Хамначчыт дьахталлара Харса суох элбэхтэр эбит. «Чолбон»

кэрим

кэрим (Якутский → Якутский)

  1. көр кэриим
    2
    Сылгы айыыһыта Киэли Баалы тойоҥҥо, Киэҥ Киэли хатыҥҥа Кэримин ситэрдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Бу Үөһээ дойду кэримин ситэрэн баран, онтон Орто дойду кэримин ситэрэн баран, онтон Аллараа дойду кэримин ситэрэн баран тахсан иһэн …… төннөн барбыт. Ньургун Боотур
  2. көр кэриир
    2
    Бороҥ күн анныгар туох баар барыта биир кэрим кинини [Марбаны] өһөөбүттүү дуу, кинини кытта бииргэ ытаспыттыы дуу буолан көһүннэ. Күндэ
тиит

тиит (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Хагдарыйан түһэр мутукчалаах, төгүрүктүҥү туораахтаах чиргэл эттээх мас. Лиственница
    Тииттэр күөх солконон бүрүммүт хойуу лабаалара биэтэҥнээн долгулдьуйар. Амма Аччыгыйа
    Арай үрдүк тэҥкэ эрэ тииттэр чыпчааллара суугунуура уурайбата. Суорун Омоллоон
    [Күөрэгэй] хас да алаастары туораан, бөдөҥ тииттэрдээх чагдаҕа киирдэ. Т. Сметанин
    Тиит маһа чиргэл, дэбигис сытыйбат, эмэхсийбэт кэриэтэ. КЗА АҮө
  3. түөлбэ. Мас субата. Луб.
  4. даҕ. суолт. Тииттэн оҥоһуллубут; аҥаардас тиит эрэ мастаах. Лиственничный. Тиит ук
    Индигиир кыыһа тиит дьиэлээх үһү (тааб.: киргил уйата)
    Обуй дьарҕаа моонньохтоох, Чопчу курдук оройдоох Тоҕус сул тиит сэргэни Тоҕуоруччу чуоҕуппуттар. С. Зверев
    Ол көһүннэ: мин оҕо сылдьаммын Оонньообут сирим — тиит иһирик. И. Чаҕылҕан
    Бэс тиитэ түөлбэ. — бэс мас үрүҥ этэ, субата. Сосновый луб. Бэс ыйыгар дьахталлар бэс тиитин хастаан аска туттарга хаһааналлара. Тиит дьаҥ (дьаҥа) түөлбэ. — ис тиибэ. Брюшной тиф. Тиит дьаҥа турбут. Тиит күөрэгэйэ — кытарымтыйан көстөр күрэҥ дьүһүннээх, олорор маһыттан көтөн тахса-тахса ыллыыр чыычаах. Конёк лесной
    Тиит күөрэгэйдэрэ ыллыыллар. Суорун Омоллоон. Тыый, ханнаный тиит күөрэгэйэ, Чычып-чаап, талах чыычааҕа — Ойуур тыа, ой-бэс уран тыллааҕа… М. Тимофеев
    Ханна эрэ чугас, намчы лабаалар быыстарыттан тиит күөрэгэйэ ыллаан дьуруһуйар. «ХС». Тиит мас көр тиит
  5. Суол икки өттүнэн …… тиит мас ыга симсэ кэккэлиир. Далан
    Итииргээн иһийбит тиит мастар Кэрииргэ кэккэлээн тураллар. С. Данилов
    Күпсүүрү оҥорорго бэйэтэ охтубут, таһа ханан да хайдыбатах, ортото эмэх буолбут кураанах тиит маһы булан, быһа эрбээн ылан эмэҕин тэбээн кэбиһэҕин. ЧАИ СБМИ. Тиит сыалыйата — тиит суон төрдө, төрдүн саамай суон сирэ. Толстое место лиственницы вокруг её основания
    Суон тиит сыалыйатын быһан ылан буорга хаһан хамсаабат гына олордоллор. МАП ЧУу. Тиит тиитэ түөлбэ. — тиит субата. Лиственничный луб. Сайын саҥатыгар дьахталлар бэс үүммэт сиригэр тиит тиитин хастаан аска туттарга хаһааналлара. Тиити төргүү мутугунан көр мутук. Тоҕус халлаан үрдүгэр тура төрөөбүт, тиити төргүү мутугунан тэбэр тураҕас аттаах Дьулуруйар Ньургун Боотур обургу көстө көтүтэн иһэр! Ньургун Боотур. Тиит тыа (ойуур) — аҥаардас тиит эрэ мастаах тыа (ойуур). Лиственничник
    Тиит ойуур күнү бүөлүү үүммүт, Тииҥ манна туораах курдук үксээбит. Н. Тарабукин (тылб.). Тиит улара түөлбэ. — хара улар. Каменный глухарь. Тиит үөрэ — тиит субатын тарга эбэтэр үүккэ (сиҥэҕэ) ытыйан оҥорбут ас. Похлёбка из лиственничной заболони на молоке или на замёрзшей простокваше. Тиит ымыы түөлбэ. — ымыы чыычаах. Клёст белокрылый. Тиит эргийээччи түөлбэ. — кэкэ-бука. Поползень.
    др.-тюрк., тув., алт., хак., кирг., шор. тыт
опаливать

опаливать (Русский → Якутский)

несов., опалить сов. кого-что 1. (очистить огнём) куйахаа, уокка кэрээ; опалить курицу кууруссаны уокка кэрээ; 2. (обжечь) уокка салат; опалить брови хааскын уокка салат.

кэриэн

кэриэн (Якутский → Якутский)

  1. аат. Ыкса чугас; кэккэ (дьон); бииргэ түмсүбүт, үөлээннээх доҕордуу (дьон, ыччат). Тесный круг близких (людей); люди одного поколения, ровесники
    Кэнчээри ыччат кэскилэ кэнэҕэски үйэҕэ диэри кэҕэрийбэтин диэммит кэриэммитин кэккэлэтэн олоробут. Саха фольк. Кэриэн киһи кэккэтиттэн тэйэн хаалбыт абабын тугунан ситиэм баарай! ПЭК ОНЛЯ III
    Кэриэн ыччат кэскилин Килбиэннээхтик көмүскээбит Герой Попов чиэһигэр Кэрдиис дьэрэкээн ойуулаах Кэрэ сэргэтэ анньыаҕыҥ! С. Васильев
    Оҕо дьоннор, ойдом баран, Орой-бурай көттүбүт, Кэриэнинэн кэлэ-кэлэ, Кэккэлэччи түстүбүт. И. Чаҕылҕан
  2. даҕ. суолт. Кэрэмэн, кэрэ. Прекрасный, отменный
    Кырыысаҕа кыаһааны көрө-көрө, мин, хата, Маннык кэриэн киэһээни кэтэспитим ыраатта. Күннүк Уурастыырап
    Кэриэн айах көр айах II
    Кэриэн айах буоламмын Кэрэ дьоммун кытары Симэх оһуор сыһыыга Сэргэстэһэн киириэҕим. П. Тулааһынап
    Кэриэн тыа көр кэрии. Кэриэн тыа кэнниттэн Кэҕэбит этэн чоргуйда. Таллан Бүрэ
    Кэриэн ымыйа көр ымыйа. Улуу ыһыах саҕаланна, Уолбат уйгу тардылынна. Кэриэн ымыйа кэккэлээтэ, Чороон айах чуоҕуйда. С. Васильев
    Сэттэ сиринэн Кэрдиис ойуулаах Кэриэн ымыйаҕа Кэккэлэһэн көрүөҕүҥ! Саха сэһ. 1977
подпаливать

подпаливать (Русский → Якутский)

несов., подпалить сов. разг. 1. см. поджечь; 2. что (опалить) уокка кэрээ, уокка салат.

кэриэртэлээ

кэриэртэлээ (Якутский → Якутский)

кэриэр диэнтэн төхт
көрүҥ. [Үүттэр] тулалара кыратык кэриэртэлээбиттэр эбит. Амма Аччыгыйа

кэрэһии

кэрэһии (Якутский → Якутский)

кэрэс диэнтэн хай
аата. Кистэһии, кэрэһии, Кэтэх кэпсэтии — Дьылыс-мэлис, Дьылҕа-таҥха. А. Софронов

төбөлөтөлөө

төбөлөтөлөө (Якутский → Якутский)

төбөлөө диэнтэн төхт
көрүҥ. Дулҕаны, эмэҕи уокка кэрээн, олору төбөлөтөлөөн мончуук оҥорбута. Н. Босиков