круговой обход; кэриим эргиир круговой обход.
Якутский → Русский
кэриим
кэрээ=
перестать куковать; кэрээбэт кэҕэлээх дойду фольк. край, где не перестают куковать кукушки (о благодатной стране из эпоса олонхо, где царит вечное лето).
Якутский → Якутский
кэриим
аат.
1. Тугу эмэ аахтара кэрийии, кэрийэн көрүү. ☉ Круговой обход
Кэрииммин толорон, Кэтэх сирдэри кэрийэн иһэбин. П. Ойуунускай
Уочараттаах кэриимин кэрийэн иһэн [баай уола баай ыаллары, «үтүөлэри» кэрийэн дьаарбайар], бэйэтин ыырыгар кэлэн эргим-ургум көрбүтэ. Р. Кулаковскай
Ыалга сонун көрдөрө ыырын, кэриимин кэҥэппит. К. Туйаарыскай
2. эргэр. Эдэр дьону олох эрииригэрмускууругар эрийэн, араас албастарга уһуйарга мүччүргэннээх, ыарахан сирдэринэн сырытыннарыы. ☉ Проведение мудрецами, шаманами молодых людей по жизненным невзгодам, опасным и дальним краям с целью их закалки
Киирэн бу дойду кэнчээри киһитин, ыччат оҕотун мунньан үөһээ-аллараа кэриимэр үөрэтэн эрэр үһү. Мин онно бараммын эмиэ Орто дойду кэриимэр уһуйтаран кэлиэх тустаахпын. ПЭК ОНЛЯ III
Уолларын буоллаҕына …… сүүрбэ сэттэ биис ууһун кэриимэр кэритэн таһаарбыттара. ПЭК ОНЛЯ I
Оччоттон баччаҕа диэри [уол оҕо барахсан] Орто дойду олоҕор оннун булуор диэри киһихара буолар кэриимин ситэрэ кини осхордоох-оҥкуллаах Орто Аан Ийэ дойдуну уһаты-туора сыыйбахтыа турдаҕа. Далан
3. эргэр. Дьиэтэ-уота суох, ыаллары кэрийэ сылдьар киһи, бырадьаага. ☉ Человек, кочующий по соседям, по чужим домам, не имеющий постоянного места жительства, бродяга
Кэриим киһитэ. [Күлүк:] Мин хантан иһэрим кэриим киһитигэр туох ахсааннаах буолуой? А. Софронов
Мин ыраах сирдээх киһибин, Кэрии күөх тыа кэриимэбин. Даадар
4. Тугу эмэ киһи аайы эргитэн тэҥҥэ түҥэтии, биэрии. ☉ Раздача чего-л. каждому по кругу (напр., добытой рыбы)
Муҥха балыгын кэрииминэн үллэрдилэр. Киһи кэриимиттэн матарбатаҕым, киһи кэрииминэн аһаттым. ПЭК СЯЯ
Кэккэлэһэ туран, Кэриим быһыытынан …… Үллэстэн бараммыт, итинтэн ортоҕуна Иккиһин эбиниэххэ. Болот Боотур
Күөрэгэй дьукаахтарын кэрииминэн күндүлүүрдээх. Т. Сметанин
◊ Кэриим аҕабыыта көр аҕабыыт
Кэриим аҕабыыта кэлбитигэр нэһилиэктэн биэс-алта харса суохтара сүрэхтэммиттэрэ. «ХС»
Кэриим кэмэ көр кэм I. Аҕабыыттаах Сөдүөт аҥаардастыы адаҕыйаннар, кинилэр кэриим кэмэ кэллэҕинэ, сыарҕа уйбатынан, көлө тардыбатынан таһаҕастанан киирэллэр. П. Филиппов
Кэриим тыал көр тыал. Мас хаара сабыта түһэн, кэриим тыал илбийтэлээн, хайыһар суола сүтэ-сүтэ көстөн кэлэр. Амма Аччыгыйа
Кэриим эһэтэ көр эһэ. Иллээх-эйэлээх ини-биилэр иннилэрин биэрбэттэр, кинилэртэн оннооҕор кэриим эһэтэ хорҕойор. Айталын
кэрии
аат. Туох эмэ саҕата, кытыыта (хол., тыа, хонуу уо. д. а.). ☉ Край, конец, окраина чего-л.; опушка (леса)
[Оҕолор] кэриигэ тиийэллэрин кытта чыычаахтар чырыптаһа көрсүбүттэрэ. П. Тобуруокап
Сыһыы соҕуруу кэриитэ, иҥнэри баттаммыт курдук, аллараа сытар. У. Нуолур
Өтөх кэриитигэр сырдык бэс чагданы кытта ыаллаһан, били пиэрмэбит хотоно …… субуруйан олорор. Э. Соколов
Ньурба киэҥ хонуутун арҕаа кэриитинэн үс сүүсчэкэ саалаах киһи киирэн иһэр эбит. Д. Токоосоп
◊ Кэрии (кэрискэ, кэриэн) тыа — хонуу, өрүс кытылын устун быстыбакка, уһуннук кыйа бара турар тыа. ☉ Лесная гряда, далеко протянувшаяся вдоль чего-л. (напр., вдоль реки)
Кэрии тыалар төбөлөрө солотуу дуйунан сотуллаллар. М. Ефимов
Килбиэн көмүс күммүт кэрии тыаҕа түстэ. М. Тимофеев
Кини [Өлүөнэ] илиҥҥи кэрии тыалара ырыыхыраах күөх күдэрик буолан көстөллөр. П. Филиппов
кэрээ
I
туохт.
1. Уокка, төлөҥҥө салат. ☉ Опалить (что-л. на огне)
Мин көрбүтүм Волга туруору хааһыгар Чыпчаалын уот кэрээбит аарыма дуубун. С. Данилов
Киллэрбит отун, төлөҥҥө кэрээтэ. И. Гоголев
Тус бэйэтэ, дулҕаны, эмэҕи уокка кэрээн, олору төбөлөтөлөөн бултуура. Н. Босиков
2. Табаҕа суох хамсаҕа уоту даҕайан тарт. ☉ Посасывать, потягивать пустую курительную трубку, поджигая ее
Кини [Мэхээлэ] хамсатын кэрээн, оборо сылдьааччы. А. Сыромятникова
II
туохт.
1. Уостан симэлийэн тохтоон хаал (үксүн буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Прекращаться, переставать; иссякать (обычно употр. в отриц. ф.)
Кэрээбэт кэпсээнин иннигэр Кэҕэ кыыл элбэхтик кэпсэнэр. С. Данилов
Өрүүтүн инники иһэргэ Биһиги кэрээбэт кэккэбит Биэрбит тылын толоруоҕа. И. Эртюков
Кэнчээри күөх оппут Кэмнээх анала кэлэн Кэрээн кэҕиннэ. Е. Иванова
2. Аймаа; алдьат, суох гын, симэлит. ☉ Расстраивать, разрушать; сводить на нет, изводить
Оччоҕо тугунан билиэмий Баайдары Уйбаанчык уол кэриэн? Эрилик Эристиин
Баартыйа уонна сэбиэскэй норуот эйэ иһин, дьоннор дьылҕаларын саҥа сэрии уота кэрээбэтин туһугар сыламтата суох охсуһаллар. «Кыым»
◊ Кэрээбэт кэҕэлээх, өрөөбөт өтөннөөх — киирбэт күннээх, кыһына суох, мэлдьи ичигэс, баай-тот, уйгу быйаҥ олоҥхо дойдутун хоһуйан этэр кубулуйбат эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет благодатной страны олонхо с вечным летом, с незаходящим солнцем (букв. кукушка не перестает куковать, дикий голубь не перестает ворковать).
Еще переводы: