түрүлүөпкэлээ диэнтэн дьаһ
туһ. [Байыл:] Дьарааһын Ылдьыыс аарыма улахан дьиэтин туттаары, маһын кэртэрэ охсон түрүлүөпкэлэппит. И. Семёнов

төгүрүт 1 диэнтэн дьаһ
туһ. Дмитрий Дмитриевич Сивцев учуутал саҥа дьиэ туттараары тутуу маһын кэртэрбитэ, акылаатын түһэртэрбитэ, эркинин икки маһынан төгүрүттэрбитэ. Н. Якутскай

көр кэртэр
Сатыров оҕонньор тыа кыылын аймыахтара диэн онно маһы кэттэрбэт. И. Федосеев. Огдолуун систэрин быһыта түһэн, маардары кэстэрэн, ыарҕалары кэттэрэн айанныыллара үһү. И. Никифоров
Муостаны дэлби тэптэрэргэ соруммут өстөөхтөрү харыс да сиргэ хамсаппакка кэттэрэн кэбистилэр. Е. Неймохов

наймыылаа диэнтэн холб. туһ. Кураан дьылларга көннөрү киһи кыайан оттообот үрэх баһа дойдуларын дьону наймыылаһан о ттоон ылаллара. И. Аргунов
Иван Ивано вич биэс сыллааҕыта уонча киһини булан, наймыылаһан, тыаҕа мас кэртэрбитэ. Р. Кулаковскай

аат. Маһы кэрдэр учаастак, кэрдиллиэхтээх сир. ☉ Делянка (участок земли или леса)
Сотору дэлээнэттэн иһэр саһаан тиэйиилээх «Беларусь» ситтэ. Айан суһалсыйда. Сэмээр Баһылай
Сир харатыгар оттук маһы дэлээнэттэн бөдөҥүн, кырдьаҕаһын талан кэртэрэр үгэһи олохтуохха баара. ФВС К
Дэлээнэлэрбитигэр мас саппааһа бүтэн эрэр. Ону билэн олорон ханнык да дьаһалы ылбаппыт. «Кыым»

үөрэҕэстээ диэнтэн дьаһ
туһ. Аар дьаалыбын, оҕолоор, Алаатыгарбын, оҕолоор... Үчүгэй ахан кыыстаах буолаҥҥыт, Үөһээ бөҕөнү үөрэҕэстэттэххит буоллаҕа. П. Ойуунускай
Аймахтара Кунгааҕа көнө саастаах үөл тиити булан кэртэрэр. Ол маһын суллатар, үөрэҕэстэтэр, хайыттарар. И. Егоров
Отут гаалаах сир тыатын үчүгэйин бэрэбинэҕэ, сиэрдийэҕэ уонна атын маһын уокка анаан дүлүҥнэтэн, үөрэҕэстэтэн холкуос солонор сирин таһыгар чөмөхтөппүтэ. АГГ СТК

туохт. Кимиэхэ эмэ ыһыкта биэр. ☉ Снабжать кого-л. в дорогу провизией
Даайа эмээхсин аара утатыа диэн бытыылкаҕа чэй кутта, лэппиэскэ ыһыктаата. И. Гоголев
Тойоно Баһылайтан аһаппытын ирдээбэккэ, хата, харчы биэрэн уонна ыһыктаан ыыппыта. Н. Түгүнүүрэп
Баллай баай Доодорго хас да оҕуһу көлүйэн биэрбит, эт ыһыктаабыт уонна тыаҕа мас кэртэрэ ыыппыт. ҮҮА

1. түһэр диэнтэн дьаһ. туһ. Тиийбит күннэригэр Киспэ сонно тута муҥханы тэлгэһэҕэ түһэртэрэр. Миитэрэй Сиипсэп учуутал саҥа дьиэ туттараары тутуу маһын кэртэрбитэ, акылаатын түһэртэрбитэ. Н. Якутскай
2. кэпс., харыс. т. Ыарахан сылдьан туох эмэ биричиинэнэн оҕоҕун мэдиссиинэ көмөтүнэн ыллар. ☉ Делать аборт
   Уоскуйан баран, төрүүргэ быһаарынным, түһэртэрэр аньыыта бэрт. «Кыым»
   ◊ Оҕоҕун түһэртэр (оҕотун түһэртэрбит) көр оҕо
   Александра оҕо түһэртэрбитин ким да билбэтин, сэрэйбэтин курдук сатаан кистээбитэ. Күрүлгэн

1. даҕ., кэпс. Киһиэхэ, олоххо туох эмэ көстөр туһалаах, суолталаах (үксүгэр суох диэни кытта ситимнэһэн төттөрү өйдөбүлгэ тутлар). ☉ Приносящий реальную, видимую пользу, дельный (обычно употр. с част. суох в отриц. ф.)
   Солуута суох арааска, Бирээнньиккэ, хампыакка Барыыр буолла харчыны. И. Гоголев
   [Быыбарынай:] Эчи суох, амтаннааҕы аһаабатым, солуулаах бэлэҕи ылбатым. Н. Түгүннүүрэп. Биһигини отой солуута суох дьыалаҕа, соҕотохтуу Ат Кытылыгар сиэрдийэ кэртэрэ үүрэллэр. «ХС»
   △ Дьоһуннаах, дуоспуруннаах (хол., киһи быһыытын этэргэ). ☉ Серьёзный, основательный (о поведении человека)
   Бэрэдэбиэс солуута суох оонньуутун Аллахов кулгааҕын уһугунан аһарда. Н. Заболоцкай
   Уйбаан тугу да саҥарбата, солуута суох арбааһынтан иһигэр улаханнык абарда быһыылаах. В. Сыромятников. Огдооччуйа Кээчэни истибэтигэр «солуута суох сэлээрчэх», — диэн үөҕэр. А. Фёдоров
2. сыһ. суолт. Дуоспуруна суохтук, олоҕо суохтук (буолб. ф-ҕа). ☉ Несерьёзно, бездумно
   [Кулуба:] Түксү, солуута суох баллыгыраама! Н. Неустроев
   Оччоҕо тоҕо солуута суох эрэйдэнэҕин? Амма Аччыгыйа
   Кини билбэт ыччаттара солуута суох күлсэллэр. Л. Попов

туохт.
1. Тыаһаан-ууһаан, саҥа таһааран тулалыыр эйгэ нуһараҥын, чуумпутун долгут. ☉ Своим шумом, голосом нарушать тишину, безмятежность окружающего мира
Арай хаһан эмэ тоҥон турар чуумпуну сур бөрө улуйуута, хагдаҥ эһэ хаһыыта эрэ аймыыр. Л. Попов
Аччык оҕо ытаһыыта, Ала ынах маҕырыыта Алаас иһин аймаата. Эллэй
Алдьархайга түбэспиттэрин биллэрэн, кини көй салгыны аймаабыта биир да ыстаансыйаҕа тиийбэккэ, ким да кулгааҕар иһиллибэккэ хаалбыта. Амма Аччыгыйа
2. Ыс; үргүт, үрүө-тараа ыыт (хол., сүөһүнү). ☉ Разгонять, рассеивать; пугать (напр., скот)
Тыый, эһэ иннэ сыттаҕа дуу? Аны табаны аймыа! Н. Заболоцкай
Атын булчуттар кэлэн аймаабатах буоллахтарына, баҕар, кыылга түбэһиэм диэн [Сэргээчээн] бөҕөх соҕус истэ. Болот Боотур
Тутуу маһын толуута онно үүнэр. Ол эрээри Сатыров оҕонньор тыа кыылын аймыахтара диэн онно маһы кэртэрбэт. И. Федосеев
3. Саамылаа, төттөрү-таары кут; иһитихомуоһу өрө-таҥнары тут. ☉ Переливать, разливать; перемешивать
Сэттэ сири иһиттэн Сэймээн-сэймээн Аҕыс саар ыаҕастан Аймаан-аймаан [арыылаатылар]. П. Ойуунускай
4. көсп. Олус хорҕомноон барат, ыскайдаа, матайдаа (хол., үбү-аһы, баайыдуолу). ☉ Растрачивать, разбазаривать, проматывать (напр., деньги, имущество). Аҕатын баайын аймаабыт
□ Бары киһи баайын-тотун аймыыр хаарты, добунуо, лотуо, дуобат диэннэр дэлэй бардылар. Эрилик Эристиин
Мин эһигини, хара көлөһүммүнэн муспут баайбын-топпун аймаабыттары, алаһа дьиэбин алдьаппыттары, кыраатаҕым буоллун! Н. Якутскай
5. көсп. Холку, сиэрдээх туругу кэһэн, долгуйууну, куттаныыны, сүпсүлгэни таһаар (үксүгэр олох, санаа эҥин туһунан). ☉ Взбудораживать, тревожить, вносить беспокойство, разлад, чувство страха
Биир куһаҕан киһи бүтүн бөһүөлэги аймыыр. Амма Аччыгыйа
Хайа, бэйэҕит сөбүлэһэн тупсуоххут буолаарай? Арахсан, олоҕу аймыыр хайаҕытыгар даҕаны барса суох буолуо. А. Софронов
Арыт киһи уһуну-киэҥи саныы барбакка, дууһаны аймыыр дьэбир тыллары быраҕаттанан кэбиһээччи. Кустук
♦ Аҕыс улууһу аймаан фольк. — киэҥ айдаанынан, элбэх сүпсүлгэни тардан. ☉ С большим шумом, вызвав большое беспокойство, тревогу
Аҕыс улууһу аймаан туран, Араас өҥнөөхтөн талан ылан, Тоҕус улууһу тоҕо хаамтаран, Толбонноох түүлээҕи толору тиэйэн [Халҕан дьиэли аспыттар эбит]. С. Зверев. Атыйахтаах уу курдук аймаатылар (аймыы тэбистилэр) фольк. — Орто дойду олоҕун бүтүннүүтүн долгуттулар, киһи-сүөһү олороруттан аһардылар (олоҥхоҕо бухатыырдар охсуһуулара дуоланын хоһуйар көһөр олук сороҕо). ☉ Привели в смятение, расстроили земную жизнь (часть формулы, живописующей грандиозность богатырского боя)
Орто аан ийэ дойдуну тордуйалаах уу курдук долгуччу үктүөтүлэр, атыйахтаах уу курдук аймыы тэбистилэр. Ньургун Боотур