побуд. от кэрчиктээ =.

көр дьаарысса
Ийэлэрэ Кэтириинэ эмээхсин, хантан булаахтаабыта буолла, дьаарыҥса бурдугунан алаадьы оҥоро олордо. Бэс Дьарааһын
[Эмээхсин] Үлүйбүт дьаарыҥса лэппиэскэтин Үһү, түөрдү кэрчиктиир. К. Туйаарыскай

көр кэрчиктээ
Күөх түҥэтик диэн тахса илик, өлбүт сирин кэччиктээн, ону уксуһан олоробут. П. Ойуунускай
Үлүйбүт дьаарысса лэппиэскэтин үһү, түөрдү кэччиктиир. К. Туйаарыскай
Платон Алексеевич бэйэтин хоһооннорун үксүн строкаларынан тэбис-тэҥ гына араартаан, кэччиктээн түргэн, эрчимнээх тэтиминэн ааҕара. Н. Заболоцкай

кэрчиктээ диэнтэн атын
туһ. Сир олус кэрчиктэммитэ бэрт буолан, [түҥэтик] ыал ортотун хайдах да таарыйбат буолуон сатаммат этэ. П. Ойуунускай
Мин билбэт этим …… Сүүһүм тириитэ Хас строкам ахсыытынан Кэрчиктэнэр кэмэ кэлиэ диэн. Л. Попов
Кини [Стамбул] …… дьиэлэрэ кирилиэс курдук кэрчиктэнэн, аллараттан үөһэ тахсан иһэллэр. ТГП ЕЭА

сыһ. Үгэс курдук, мэлдьи кэриэтэ. ☉ Почти всегда, обычно
Бары сорудахтарга үксүн бэйэтэ тылланан сылдьар үгэстээх киһи. Амма Аччыгыйа
Платон Алексеевич бэйэтин хоһооннорун үксүн строкаларынан тэбистэҥ гына араартаан, кэрчиктээн, түргэн, эрчимнээх тэтиминэн ааҕара. Н. Заболоцкай
Үөрэ ото үксүн өтөххө дал оннугар үүнэр. И. Федосеев

ж. 1. (действие) штрихтээһин, кэрчик сурааһыннааһын; 2. (штрихи) штриховка, кэрчиктээһин ойуу; густая штриховка хойуу штриховка.

туохт.
1. Туох эмэ биилээҕинэн охсон быс, кэрчиктээ. ☉ Рубить, резать
[Кыра Уйбаан] килиин сүгэнэн мас кэрдэн аҕыйахтык ууммахтаатаҕына, баараҕай тиит охтон сараадыйбытынан барар. Амма Аччыгыйа
Үүнэр буоргутун үөҕүмэҥ, Олорор мутуккутун кэрдимэҥ! С. Данилов
Күн аайы хараҥаҕа туран ойуурга мас кэрдэрэ, мутукча хомуйара, лабаа тоһутара. И. Данилов
2. Харса-хабыра суох өлөр-өһөр (ордук уһуктаах, биилээх сэбинэн). ☉ Уничтожать, убивать, губить беспощадно (обычно холодным оружием)
Сааҕын бырах! Кэрдэн кэбиһиэм! Амма Аччыгыйа
Дьэ иэдээн бөҕөнү оҥордо: биир титиик сүөһүнү кэрдэн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
Чулуу дьону кэрдибит хаан өстөөхтөн ситиһиэхпит, иэстэһиэхпит! — диэтэ Николай. А. Сыромятникова
др.-тюрк., тюрк. керт

аат.
1. Ас амтанын тупсарарга туттуллар туох эмэ эбиилик. ☉ Приправа, специи, заправка к какой-л. пище
Атын-атын мииҥҥэ тустуспа үүнээйи тума буолар. ЭХК. Оҕурсуну чараас төгүрүк гына кэрчиктииллэр, үүнээйи арыытыгар булкуйаллар уонна …… швейцарскай туманан саба куталлар. ЭХК. Туустаммыт сыа амтана тупсарын наадатыгар чосунуогу, үлтүрүтүллүбүт биэрэһи, онтон да атын туманы кутуллар. ДьСИи
2. эргэр. Ас амтанын тупсарарга туттуллар үүт эбииликтээх туох эмэ. ☉ Молочная смесь, приправа к пище
Туҥуй ынах туматынан …… Ньуулдьаҕай, куччугуй бэйэбин Уһааран улаатыннарбыта. Саха нар. той. IV
Тумул хоннох тоҕойугар, Тума курдук туналыйар, Тумарыктаах ыйдаҥаҕа — Кыра соҕус кырыы от Кырыаланан көстүбүтэ. Күннүк Уурастыырап
ср. карач.-балк. тым ‘приправа’

туохт.
1. Бөдөҥ, кэтит гына бысталаа, кэрчиктээ. ☉ Разрезать, разрубать на большие куски (напр., мясо)
Өлөрбүт буурун сүлэн, хол-буут араартаан тэлэкэлиир. Эвен фольк. Оҕо ытыһын саҕа сыаны быһан тэлэкэлээн ыла-ыла, айаҕар атаарар. Болот Боотур
[Балыгы] үөрүйэхтик туттан-хаптан сытыы быһаҕынан тэлэкэлиир. «Чолбон»
2. Сири эбэтэр кырыһы кэтит балаһаларынан тиэртэлээн хорут. ☉ Вспахивать, распахивать землю, вскрывать дёрн широкими полосами
[Тыраахтарынан сири солооччулар] сэппэрээктээх булуук сири, сылгы хаһатын курдук, тиэрэ уурталаан тэлэкэлээтилэр. М. Доҕордуурап
Күөх кырыһы тэлэкэлээн Күлтэйэ көтөр бухатыырбыт. С. Тимофеев
3. Ходуһаны хорутуулаахтык тэлэн оҕус. ☉ Косить траву, широко шагая, легко и быстро
Күн балачча үөһэ ойуор диэри ходуһам чиэппэрин тэлэкэлээн кэбистим. И. Гоголев

аат.
1. Туох эмэ туора олуктуу кэрдиллибитэ, быһыллыбыта. ☉ Зарубка, насечка, засечка на чем-л.
Микиитэ кистээн, үгэһинэн, отут кэрдиистээх маһы оҥостон кэбиспитэ. Амма Аччыгыйа
«Үһүс кэрдиис… сэттэ кэрдиис кэрдиис аҥаара, оруобуна бэһис кэрдиис!» — уол саҥата чаҕылла түһэр (былыргы баай аһы — тары, хайаҕы — кэрдиистээх маһынан төһөтүн кэмниир). Н. Заболоцкай
2. Туох эмэ (хол., хайа) төхтүр-төхтүр, олуктана быһыыламмыта. ☉ Ступеньки, ступенчатый вид чего-л.
Олох кирилиэс кэрдииһин курдук. Амма Аччыгыйа
Кэрдиис, быллаар халдьаайылар, сирэм күөхтээх толоон иэнэ, Сибэккинэн тэтэрэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бурхалей …… тыыны долгун кэрдииһин туора тардыалаан, үрдүк быллараат үрдүлэригэр бырахтартаата. Эрилик Эристиин
3. Туруору быһан, оҥон оҥоһуллубут ойуулар кэккэлэрэ (саха оһуорун көрүҥэ). ☉ Сочетание вертикальных геометрических рисунков — вид якутского национального орнамента, вырезаемого в основном на дереве, металле
Кэрдиис ойуулаах кэриэн ымыйаларга Араҕас арыыны кутан Уһун туску диэн Уура охсон кэбистэ. П. Ойуунускай
Кэрдиис ойуулаах кэнники сэргэҕэ кэрэ биэбит кэскилин тэрийиэҕиҥ! С. Васильев
4. көсп. Туох эмэ сайдыытын туспа олуга, олук кэмэ, сүһүөхтэрэ. ☉ Отдельный момент, этап, ступень развития когочего-л.
Эдэр сааһым үтүөтэ, Олоҕум кэрэ кэрдииһэ — Мин хомсомуол сылларым, Күлүм-чаҕыл күннэрим. Н. Харлампьева
[Дьокуускай] сүдү мөссүөнүгэр аан дойду култууратын сайдыытын бары кэрдиис кэмнэрэ көстөргө дылылар. Кини [Яков] олоҕун биир суол кэрдииһигэр түмүк оҥоһунна, кириэс туруорда. Н. Заболоцкай
◊ Таҥалай кэрдиис — таҥалай ойуутун курдук саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде «елочки». Хабарҕа кэрдиис — курдуулуу соҕус туора кэрчиктии барар ойуулаах саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде выпуклых, слегка округлых вертикальных узоров.
ср. тат. киртек ‘зарубка, засечка’