и. д. от кэтэс= 1) ожидание, поджидание; выжидание; 2) подкарауливание.

1) ожидать, поджидать; выжидать; кэтэһэн-кэтэһэн кэлтэгэй буолбут погов. от ожидания он окривел; чуумпуралларын кэтэһэн баран, эттэ ... он дождался тишины и сказал ...; 2) подкарауливать, подстерегать; выжидать; түүн аайы кус кэтэһэр он каждую ночь подстерегает уток; ср. кэтээ =.

1) ждать, поджидать; маҕаһыын аһылларын кэтииллэр они дожидаются открытия магазина; 2) стеречь, караулить, пасти; сүөһүнү кэтээ = стеречь скот; 3) наблюдать, примечать, подсматривать; кэтээн көр = вести наблюдение, наблюдать; ср. кэтэс=.

кэтэс диэнтэн хай
аата. Кэтэһиини кытта тэҥҥэ күүтүүлээх күндү кэм кэлэн испитэ. С. Федотов
Кэлиэ диэн кэтэһии эрэйдээх, кэтэһии биир туспа кэрэлээх. Айталын
Күөс кэтэһиитэ сахаҕа эмиэ биир туспа суолталаах, үөрүүлээх да, астык да суол ээ. «ХС»

туохт. Кими, тугу эрэ, туох эрэ буоларын көһүт. ☉ Ждать, ожидать, выжидать кого-что-л.
Сөмөлүөтү кэтэһэн олорон, Сима ийэтэ кэлэрин саныы-саныы үөрэрэ. Н. Лугинов. Аан дьиэҕэ Огдооччуйа кэтэһэн олорор эбит
А. Федоров. Үлэбин бүтэрэ охсон баран, киэһэни кэтэс да кэтэс. Дьүөгэ Ааныстыырап
△ Кими, тугу эмэ тоһуйа күүт; баар буоларын кэтээн көр, чуҥнаа. ☉ Поджидать, подстерегать кого-л.; наблюдать за кем-л.
Кэлэр дуу, кэлбэт дуу хаастары Кэтэһэн, кумахха тоҥобун. Күннүк Уурастыырап
Ийэм бандьыыттары түннүгүнэн кэтэһэ барар. Н. Заболоцкай
♦ Илиитин-атаҕын кэтэс (кэтээ) — көр илии-атах. Киһи кэтэһэр киһитэ — улааттаҕына, ситтэҕинэ үтүө киһи буолуо (оҕону, ситэ илик эдэри чинчилээн этии). ☉ Из него выйдет толк (хороший, незаурядный человек — о подростке, юноше)
Хотой буолуох, хотой буолуох курдуга, өссө оҕо сырыттаҕына кырдьаҕастар муударай харахтара кинини …… бэлиэтии көрөннөр, «киһи кэтэһэр киһитэ буолсу» диэхтэрэ дуо. В. Иванов
Кылыы(тын) кэтээ кэтэс көр кылыы I. Кэтэһэн-кэтэһэн (кэтэһэрбэр) кэлтэгэй буоллум — көр кэлтэгэй. Оҕолорум, ойоҕум кэтэһэн-кэтэһэн кэлтэгэй буолбуттара чахчы. И. Никифоров
Сирэй-харах кэтэс — көр сирэй-харах. [Варвара:] Баай ыалга тахсан сирэй-харах кэтэһиэхпин баҕарбаппын. С. Ефремов
◊ Кэтэһэр хаамыы спорт. — дуобат, саахымат оонньуутугар утарылаһааччы бэйэтин балаһыанньатын бэйэтэ мөлтөтөрүн кэтэһэн, тула көтө сылдьан маневрдааһын. ☉ Выжидательный ход (в шахматах, шашках)
Дуобат оонньуутугар нэс, охсуулаах уонна кэтэһэр диэн хаамыы үс көрүҥэ туттуллар. ПРД ДДь

1. кэтээ-манаа диэнтэн холб. туһ.
2. Кими, тугу эрэ куруук күүт; уорбалаабыттыы-сэрэммиттии кэтэһэ сырыт. ☉ Постоянно выжидать; наблюдать, надзирать за кем-чем-л.
   Күн ахсын сылдьан кэтэһэн-манаһан Куппун-сүрбүн күтүрдэр аймыыллар. И. Егоров
   Улам-улам Аласов, тугу эрэ кэтэспит-манаспыт курдук, иэрэҥ-саараҥ олохтоох кэлэктиипкэ кэлбитин …… өйдөөн барар. «ХС»

кэтэсманас диэнтэн хай
аата. Өстөөх снайпера кинилэри эмиэ кэтиир быһыылааҕа. Утарыта кэтэһии-манаһыы буолла. Н. Якутскай
Лаборатория олоччу кини күлэ-оонньуу тонун хабан ылбытыгар кэтэһии-манаһыы бүрүүкээбит салгына мэлис гынан хаалбыта. В. Гаврильева
Сиэри таһынан кэтэһии-манаһыы оҕону, ордук улаатан иһэр оҕону, хомотор, кэлэтэр. Дьиэ к.

туохт.
1. Кими, тугу эрэ кыһанан, сорук оҥостон күүт. ☉ Ждать, поджидать, дожидаться (долго, упорно)
Кэтээбитэ үһүс хонугун туолуутугар күн тахсыыта икки куба курдук үрүҥ таҥастаах дьон көстөн баран, мэлис гынан хаалаллар. Саха фольк. Кыыһыгар биэрээри сибэкки үргээбит, Тапталын этээри, Чараҥҥа кэтээбит. Күннүк Уурастыырап
Сэрии элбэх сиэртибэлээх, Ол да буоллар миигин кэтээ, Тыылга, кытаат, үлэлээ! Баал Хабырыыс
2. Кими, тугу эмэ көрө-истэ, билэчуҥнуу сырыт (үксүгэр кистии-саба). ☉ Наблюдать, следить, подсматривать за кем-чем-л. (обычно тайком)
Уһун күнү быһа Ону-маны манаһа Уора-көстө кэтиир Убаһалыы кистиир. Болот Боотур
Кэнники хас да сыл күнү-дьылы кэтиир, сылгыны чинчийэр сэптэри кытта бодьуустаһан таҕыста. П. Филиппов
△ Харабыллаа, манаа. ☉ Караулить, сторожить, охранять кого-что-л.. Кэтээбитэ кэргэнэ, манаабыта балаҕана (өс ном.)
♦ Сүөһү кутуругун (кэннин) кэтээ (манаа) — атынынан дьарыктаммакка наар сүөһү иитиитинэн эрэ дьарыктан. ☉ Постоянно заниматься разведением крупного рогатого скота, не ведая никаких других занятий
Ыччаттар промышленнаска барбаттар. Наар сүөһү кутуругун манаан ханна ыраатыахтарай. [Быыпсай:] Биһиги былыргылыы сүөһү кэннин кэтиир дьон, аны дьон буолуохпут дуо. Суорун Омоллоон
◊ Кэтээн көрүү — туох эмэ уларыйыытын сорук оҥостон чинчийии. ☉ Изучение чего-л., наблюдение за изменениями, происходящими в чем-л.
Саҥа Долбор олохтоохторо ыарыыга ордук ылларымтыаларын туһунан эн кэтээн көрүүҥ олус интэриэһинэй. Г. Угаров
Кинигэлэр иллюстрациялара даҕаны, кини [Шапошников] …… олоҕу, айылҕаны кэтээн көрүүлэрин түмүктэрэ. Эрчимэн
ср. тув. кэдэ ‘подстерегай, подкарауливай’

туохт. Кими, тугу эмэ арахсыбакка көр-иһит, хас хардыытын көрө сырыт. ☉ Постоянно наблюдать, следить за кем-чем-л., не спускать глаз с кого-чего-л.
Дьиэ киһитэ бүтүннүү кинини кэтиир-маныыр курдук туттарын билэн, Кууһума кыйахаммыта. Күннүк Уурастыырап
Кэтээнманаан түһэҥҥин! Утуйаргар даҕаны хараххын симмэккин быһыылаах. «ББ»

v. to wait

v. to guard, watch over; кэтэбил n. guard, watch

v. to watch, keep an eye on; кэтэх a. private