күүр диэнтэн хай
аата. Ким билэр, баҕар ол кэтэһии кэмигэр өй-санаа олус күүрүүтүн төрүөтэ буолуо. Н. Лугинов
Үрдүк поэтическай өрө күүрүү, лирическэй иэйии кини бары айымньыларыгар биллэллэр. Н. Тобуруокап
Утуйбат буолуу үксүн ньиэрбэ күүрүүтүн кытта сибээстээх. ФВН ТС
2. көсп., физ. Элэктэриичэстибэ күүһүн тыҥааһына. ☉ Напряжение электрического тока
Чаҕылҕан күүрүүтэ арыт сүүс мөлүйүөн вольтка тиийэр. ДьДьДь
Уон микрон халыҥнаах флогопит пластинката уон киловатт күүрүүнү уйар. «ХС»
◊ Үрдүк күүрүүлээх — күүстээх, тыҥааһыннаах (элэктэриичэстибэ уота). ☉ Высоковольтная электролиния
Суолу батыһа үрдүк күүрүүлээх элэктэриичэстибэ остуолбалара туруоруллубуттар. И. Данилов
Алексеевскай оройуоҥҥа Чурапчыттан үрдүк күүрүүлээх лииньийэ …… оройуон үгүс нэһилиэктэрин хабан иһэр. ПДН ДьХ
Сылгы Ыытарга сүүс уон килэмиэтир усталаах үрдүк күүрүүлээх электролииньийэ тардыллыаҕа. «ХС»

туохт.
1. Кытаатан тыҥаа, тыҥаан үллэн кэл (үксүн киһи быччыҥын, иҥиирин туһунан). ☉ Стать упругим, напряженным, напрячься (обычно о мускулах, мышцах)
Икки илиитин иҥиирдэрэ Лычыгырыы күүрдүлэр, Лыҥкыныы түстүлэр, Көҕөн эттэрэ Күүрэн таҕыстылар. П. Ойуунускай
[Мөрүөн] этэ-хаана күүрбүтэ, иҥиирдэрэ тыҥаабыттара сүрдээх. Д. Таас
2. көсп. Тыҥаа, өрүкүй, ыгылый. ☉ Возбуждаться, напрягаться
Дойдусир, бар дьон бүтүннүү долгуйа, күүрэ, уордайа, оргуйа түстэ. Амма Аччыгыйа
«Миигин уопсай дьыала туһугар эбээһинэһим күһэйэр!» — Кылбановскай, хайдах эрэ өрө күүрэн иһэн, сымныы охсубута. В. Яковлев
3. көсп. Күүһүр, эрчимир. ☉ Стать сильнее, набраться силы
Баанданы бахтатан, Баайдары самнаран, Батталлаах биистэрин үүрбүппүт, Байҕаллыы барылыы күүрбүппүт. Күннүк Уурастыырап
Түргэн сүүрүктээх Алдан хайатын Түллэр көмүөл күүһүттэн дохсун уохтаахтык Горняк дьон үлэтэ күүрдэ. Эллэй
ср. п.-монг. көгере ‘подниматься, пениться’

туохт. Күүһүрэн кэл, эрчимир. ☉ Обрести энергию (стремительность, динамичность), силу
«Тыый, сиримнэ! Сымыйа буолбат дуо!» — Нарыйа дьоп-дьоҕус сирэйэ эмиэ тэп-тэтэркэй буолбут, мөккүөртэн, күүрбүтэ-хаарбыта сүр быһыылаах, Сергейи ситэ саҥарпакка, быһа түстэ. В. Яковлев
Сарсыарда өттүгэр улаханнык күүрэн-хааран, дьулурҕатык хаампыттара, эбиэттэн киэһэ намык баран хааллылар. В. Яковлев

1) подниматься, вставать дыбом, вздыматься; баттаҕа күүрдэ а) у него волосы взъерошились; б) перен. у него волосы дыбом; 2) перен. напрягаться (обычно о мышцах); илиитин быччыҥнара күүрдэ у него напряглись мышцы рук; 3) перен. возбуждаться, раздражаться; быть в нервном возбуждении.

v. to strain, exert