күллүгүрээ 2 диэнтэн холб. туһ. Иэкэгэр ампаар иһигэр Иккиэйэх сытаннар, Күн саһарҕата Күлүмүрдүөр диэри Күллүгүрэстилэр. С. Васильев. Күтүөт иһэрин истэн, икки чугастааҕы кинээс кэлэн кулуба тойон …… дьиэтигэр кэпсэтэн күллүгүрэһэр саҥалара иһиллэр. И. Бочкарев

туохт.
1. Уһун кэмҥэ биир тэҥник тугу эмэ аал, илбий (уу дол гунун, тыал туһунан этэргэ). ☉ Ока тывать, обдавать что-л. (о волне), долго обдувать что-л. (напр., о ветре)
Өлүөнэ эбэм күүгэннээх көлөһүн алла-алла күүстээхтик күллүгүрүү-халлыгырыы, кур таас хайатыгар тахсан, түөһүнэн миккийэр. Суорун Омоллоон
Уордаах муора миккийэр Ардах, силлиэ сиригэр Куба курдук балааккалар Туртаҥнаһа тураллар. С. Данилов
Хаһыытыы сатыыбын …… [сирэйбин] Сирилэс силлиэ тыал миккийэр. «Кыым»
2. Тохтобула суох уһуннук сылаалаах үлэнэн, туох эмэ кыһалҕанан сылат-элэт, сүпсүгүрт. ☉ Утомлять, изнурять, изматывать кого-л. (о тяжёлой работе, жизни)
Булт, сүөһү иитиитэ миккийбит дьон уолун, Дьокуускай, э н и и т э н , к ы н атын үүннэртиҥ. Эллэй
Тас дьүһүнүттэн сылыктаатахха, олох обургу улаханнык миккийбит киһитэ. Со фр. Д анилов. Күүстээх үлэ миккийэн, төһө даҕаны сылайдарбыт, сырдыгы туһанан, тыабытыгар эмиэ таҕыстыбыт. «ХС»

тыаһы үт. туохт.
1. Ырдьыгынас хойуу саҥата таһаар (хол., ыт). ☉ Издавать лающие звуки низкого тона (напр., о собаке)
Нууччалыы ампаар дьиэҕэ тиийэн эрдэхпитинэ, күөрт ыт баргыйа түһэн баран, утары сүүрэн кэлбитэ. И. Гоголев
Арай икки ытым иннибэр иһирик ойуурга сүр күүскэ үрэн баргыйдылар. В. Протодьяконов
Ити икки ардыгар Ураанньык, эһэни эргийэ көтө сылдьан, суостаахтык үрэн баргыйда. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Куоласкын сонотон, көбүөлээн саҥар; дьаҕырый, мөх. ☉ Бранить, ругать кого-л. на повышенных тонах, распекать, разбранить
Оҕонньор, утары баргыйа түһүөх курдук, бытыгын адаарыҥнаппахтаан баран, тугу да саҥарбата. Амма Аччыгыйа
Анарааҥыта, истиэм диэбэтэҕин истэн, эһэлии баргыйан турбута. Күннүк Уурастыырап
Мин аҕабын, ийэбин көрдөһөн көөртүм – баргыйан кэбиспиттэрэ. Н. Габышев
3. Күүскэ долгуннуран барылаа, харылаа (хол., муора). ☉ Шумно бурлить, клокотать (напр., о морских волнах)
Баараҕай баалынан баргыйбыт улуу муора киэҥ куйаара дьалкылдьыйан көһүннэ. Амма Аччыгыйа
Ити дохсун Буурҕаһыт чаҕылҕан быыһынан, муора барылыы баргыйар уутун үрдүнэн дохсуннук элэҥнээн барыҥныы тэлээрэр. П. Ойуунускай
4. Сатарыйан иһиллэр гына күүскэ тыаһаа, бирилээ-барылаа (хол., массыына). ☉ Издавать однообразный раскатистый звук, рокотать (напр., о моторе тяжелой техники)
Бааһына, Тыраахтар сир тиэрэн баргыйар. С. Данилов
Бардам массыына сэптэр Бааралаан баргыйаллар, Күүстээх көлөһө сэптэр Күллүгүрүү сырсаллар. С. Зверев
Муҥхааллары соһутан, Барабаан бөҕө баргыйда, Горн бөҕө чоргуйда. С. Данилов

туохт.
1. Уһуннук, ыарахан-ыараханнык өрүтэ тыын (хол., олус ыгылыйан, ыгыллан). ☉ Тяжело дышать, протяжно вздыхать, вскрикивать (напр., от резкого напряжения)
Тохтуу түһэн өрө дьигиһийтэлээтэ, уһуутуу тыыммахтаата, көмүрүө хаары ытыһан ылан, айаҕар толору симиннэ. Амма Аччыгыйа
Бачыгыратар уһуутаабытынан уҥа ороҥҥо баран, чип-чиҥник лик гына олоро түстэ. Эрилик Эристиин
Кэмниэ-кэнэҕэс тэйиччи соҕус, киһи тугун да араарбат, уһуутуур аҥаардаах харда хаһыыта иһилиннэ. С. Никифоров
△ Улаханнык, уһуутуур курдук саҥар (хол., көтөрү этэргэ). ☉ Производить похожий на тяжёлый вздох звук, ухать (напр., о птицах)
Күһүҥҥү хараҥа түүҥҥэ, ырыых-ыраах модьугулар куобах үүрэн уһуутуулларын истэрэ. М. Попов
Ханна эрэ куобах кыырда, Хаһааҥҥыттан эрэ муна сылдьар Сору көрбүт соҕотох киһилии, Уһуутуур, һуулуур. Эрчимэн
2. көсп. Тыастаахтык өрө уһуур (хол., буруолаа). ☉ С резким шумом выпускать пар (напр., о самоваре)
Кыракый борохуот үрүҥ паарынан уһуутуу олорор. Н. Якутскай
Оптуобус күөх буруонан уһуутаан кэбиһэ-кэбиһэ, салгыы айаннаан мотуорун тыаһа бирдьигиниир. Н. Лугинов
Улахан алтан сылабаар, үрүҥ паарынан тыынан, үөһэ уһуутаан, күллүгүрээн, холкуостаахтары кэтэһэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. көсп. Уһуурар курдук, уһуура тыаһаа (хол., тыал). ☉ Бушевать, гудеть (напр., о ветре)
Кыһын обургу кыскыйар тыалынан уһуутаан, хатан дьыбарынан хабырынан, кэллэр кэлэн иһэр. М. Доҕордуурап
Быйыл сааһыары халыҥ хаар түспүтэ, онуоха эбии модун буурҕа уһуутаан ааспыта. С. Дадаскинов
Муус устар чалбах уута Сааһы айхаллаан оонньуур дуу, Кыһыҥҥы дьыбар уһуутуура, Күһүҥҥү тыал тыаһа дуу? Эҕэрдэ СС
◊ Өрө (өрүтэ) уһуутаа (уһуутаамахтаа) — 1) тыыныҥ хаайтарар курдук буол, ыксаабыттыы үөһэ тыыныталаа. ☉ Издавать глубокий протяжный стон
Көөстөөн хаһыытыах курдук гынан иһэн уһуктан кэллэ, өрө уһуутаан кэбистэ. Уустаах Избеков
Сэниэтэ суох аттыгар нукус гына олордо уонна хас да төгүл өрүтэ уһуутаамахтаата. И. Гоголев
Өлөксөй оҕонньор иһин түгэҕиттэн мэҥийэн өрүтэ уһуутаата. П. Аввакумов; 2) үөһэ өрө көтөн күлүбүрэйэн таҕыс (хол., кутааны этэргэ). ☉ Взметнуться ввысь, полыхая пламенем (напр., о костре)
Холлоҕос быһаҕаһын саҕа кутаа уотунан кини диэки өрө уһуутаан кэбистэ. Ньургун Боотур
Оһох төлөнө өрүтэ уһуутаамахтыы турар эбит. П. Ойуунускай
Тугун дьиктитэй, тус арҕаа ойуур түгэҕэр хап-хара өһөх буруо халлааҥҥа өрө уһуутаан эрэр. И. Гоголев. Уотунан уһуутаа — кутаалана уһуур. ☉ С громким шумом выпускать струю пламени, обдавать огнём
Бандьыыттар элэҥнии сыталлар. Саалара уотунан уһуутаан, Биһиги дьоммутун ыталлар. Эрилик Эристиин
Аҕыйах мүнүүтэ буолаат, үрдэл кэтэҕиттэн уотунан уһуутуу-уһуутуу, тааҥкалар тахсан кэлбиттэрэ. ССС
Биһиги артиллериябыт уотунан куһуйда, сир ньирилиир, титирэстиир, халлаан уотунан уһуутуур. «ХС»