I
туохт.
1. Күлүмнүү тык, чаҕылый (үксүгэр күн туһунан). ☉ Ярко сиять, сверкать, излучать яркий свет (обычно о солнце)
Булчут кутаата, үйэттэн үйэлэргэ үгүс өбүгэлэрбитин өлөртөн өрүһүйбүтүҥ, өһүмэ, умуллума, күүдэпчилэн, күндээр, хараҥалыын хатыс! Далан
Барыларын [көтөрдөрү, тыаны, хорууну] саататарга соруйан ылынан турардыы саппаҕа суох халлааннааҕы күн тыган күндээрэр. Эрилик Эристиин
Былыта суох халлаан, күн киирэн эрэр сардаҥатыгар ордук күндээрдэ. Д. Токоосоп
2. Олус сырдаан көһүн (үксүн хос, дьиэ, о. д. а. иһин туһунан). ☉ Быть залитым ярким светом, ярко освещаться (напр., о внутреннем пространстве дома, комнате)
Хаспах иһигэр ханан даҕаны сырдык киирбэтэр да, ол күөл уутуттан сыдьаай күндээрэр. Н. Якутскай
Түннүк куруһуба сабыынан күндээрбитэ. В. Протодьяконов
Хонуу үрдэ күнүскүлүү күндээрэ сырдаата. Биһиги сиргэ хаптайабыт. С. Никифоров
II
даҕ. Күлүмүрдэс, олус сырдык. ☉ Блестящий, сверкающий, сияющий
1967 сыллаах дьылга бу Саха сиригэр буор сыбахтаах, муус түннүктээх балаҕан дьиэни биири даҕаны көрүөхпүт суоҕа: күндээр таас түннүктээх, кырааскалаах муосталаах нуучча дьиэтэ туругуруоҕа. П. Ойуунускай
Лена күндээр үөһүгэр Үөр хоптолор тыҥкыныыллар, Тугу эрэ хаһан эрэ Сүтэрэн аһыйаллар. И. Гоголев
Бу сир хара мас тыалаах, алаадьы алаастаах, күндээр уулаах үрэхтээх, собо балыктаах күөллээх. П. Аввакумов

аат., поэт., үрд. Туох эмэ чаҕылыйар, олус сырдаан көстөр урсуна (хол., өрүс, күөл). ☉ Сияющая, блистающая, сверкающая поверхность чего-л. (напр., реки, озера). Кытыыга лөглөйбүт күөх арыы талахпыт Күндээтин көхсүгэр күлүгүн көрүннэ. С. Васильев

туохт. Олус сырдык уотунан чаҕылыччы тык. ☉ Излучать яркое сияние, ослепительный свет. Сүүһүнэн лаампалар умайан, Күндээрэ-сандаара тураллар. Күннүк Уурастыырап. Күндээрэр-сандаарар, Күлүмнүүр күн уота, Күдэрик быыһынан ыраахтан сыраллаа. С. Васильев. Күндээрэн-сандааран, кыырайан-кылбайан күн да күн. КН ТДь

сандаар II диэн курдук. Сандаар-күндээр күн уота
□ Саныыбын: аатырбыт Крымҥа, Сандаар-күндээр чаҕылга Таас очуос үрдүгэр ыттарбын, Таалалыы-сыламныы сытарбын. С. Васильев

1) ярко сиять, сверкать; күн күндээрбит аҕай засияло солнце; 2) заливаться ярким светом, ярко освещаться; хос электричествонан күндээрбит комната ярко освещена электричеством.