прил
аймалҕаннаах, күүгээннээх

прил
тыастаах-уустаах, айдааннаах-күүгээннээх

прил. 1. (разговорчивый) элбэх саҥалаах, кэпсэтиик; 2. перен. (журчащий) күүгээннээх; говорливый ручеёк күүгээннээх үрүйэчээн.

1. нареч. айдааннаахтык, күүгээн-нээхтик; 2. в знач. сказ. безл. айдааннаах, күүгээннээх.

прил. I. (производящий шум) айдааннаах, күүгээннээх; шумная компания айдааннаах компания; 2. (оживлённый) тыас-таах-уустаах, айдааннаах, күүгээннээх; 3. (сенсационный) дарбааннаах; шумный успех дарбааннаах ситиһии.

даҕ.
1. Күүгээннээх, сүпсүлгэннээх. ☉ Шумный. Айдааннаах кылаас
□ Саамай үгүс киһилээх, айдааннаах палаатаҕа миэстэ орпутугар оҕо сытта. Амма Аччыгыйа
[Нарыйа] атын, ити айдааннаах оҕолор курдук, кэлэктиипкэ түбэспитэ буоллун? В. Яковлев
2. Элбэх саҥалаах-иҥэлээх, этиһиилээхүөхсүүлээх. ☉ Шумный, скандальный
Айдааннаах мөккүөр кэнниттэн, Матыкыйы кытта Өксүөн иккиэйэҕин хаалар буоллулар. У. Нуолур
Бу күннэргэ нэһилиэккэ биир айдааннаах мунньах буолла. М. Доҕордуурап
74-с хоско өтөр-өтөр, били муораҕа буурҕалар түһэн ылалларын курдук, улахан айдааннаах мөккүөрдэр буолуталаан ылаллар. Н. Лугинов
3. Аймалҕаннаах, түрбүөннээх, быһылааннаах. ☉ Тревожный, беспокойный
Бу күннэр олох былдьаһыытын айдааннаах күннэрэ. Эрилик Эристиин
Айдааннаах, аймалҕаннаах күннэр ааһаллар. Н. Якутскай
Айдааннаах, быһылааннаах олоҕуттан кыккыраччы аккаастанан, бу ийэлээх аҕатыгар төннөн иһэр. И. Гоголев
4. Дьарыктаах, адьынаттаах, кыыбаҕалаах. ☉ Имеющий какую-л. привычку, склонность, занимающийся каким-л. делом (обычно неблаговидным)
Силип Лааһарап дьону кытта мөккүһэр, этиһэр, үҥсэр эрэ айдааннаах киһи курдук. Амма Аччыгыйа
Оччолорго киһи үксэ түһүүттэн-тардыыттан куота сатыыр, онтукаларын-мантыкаларын кистэнэр эрэ айдааннаах буолаллара. Р. Кулаковскай
Атын кыһалҕаны билбэккэ Айанныыр эрэ айдааннаах Сөрүүн үрүйэчээн сибэкки Силигин ситэрэр аналлаах. С. Данилов

I
туохт. Саҥаран-иҥэрэн, кэпсэтэн, күүгээни таһаар (элбэх киһи хоһооно иһиллибэт тэҥҥэ саҥатын, көтөр-сүүрэр саҥатын туһунан). ☉ Шумно, громко разговаривать (напр., о гомоне многих людей). Мустубут дьон аймалаһа түстүлэр. Мунньах дьоно аймалаһан таҕыстылар
□ Таһырдьа элбэх дьон саҥата аймалаһар. А. Софронов
Эмискэ субу чугас хаас саҥата аймалаһа түстэ. Софр. Данилов
Хоптолор өрө аймалаһан, үөс диэки сыҕарыйан биэрэллэрэ. И. Федосеев
II
даҕ. Күүгүнэс, хоһооно иһиллибэт (элбэх киһи, кус-хаас саҥатын туһунан). ☉ Громкий, шумный, невнятный (о разговоре многих людей, криках птиц)
Абарар аймалас саҥалар, Хааҥҥа-хаан, уокка-уот кытыастар, Өргөйөр өрөгөй набааттар, Сүүл этиҥ, чаҕылҕан тоһуттар. С. Данилов
Өй мэйдээх тулуйбат үлүгэрэ буолла. Ким тугу этэрэ биллибэт, биир кэм аймалас. П. Филиппов
◊ Ыам кумаарын курдук ыамалас, аас ньаалаҕайын курдук аймалас фольк. — туох эрэ сиэрэ суох үксүн, хойуутун уонна айдааннаах-күүгээннээх буоларын хоһуйан этэр көһөр олук. ☉ Фольклорная формула, живописующая несчетное количество чего-л. очень шумного, беспорядочного
Ыам кумаарын курдук ыамалас, Аас ньаалаҕайын курдук аймалас Аармыйатынан ааллаан Ийэ дойдубутугар киирбитэ [Гитлер]. Саха нар. ыр. II

1. туохт.
2. Улахан дуорааннаах, бэрээдэгэ суох саҥаны-иҥэни, күүгээни таһаар. ☉ Издавать, производить невнятный шум-гам
   Арҕаа диэки өттүн одуулаан турдахпына — Аҕыс үөстээх Араат байҕаллаах эбит, Аҕыс күннүк сиртэн Аарыгыра, айдаара Айгыста турар эбит. Саха фольк. Бэрт өр айдааран баран нэһилиэк дьокутааттарын сэбиэтин таллылар. Амма Аччыгыйа
   Кылааһын аанын аспыта, оҕолор бүтүннүү кэриэтэ кэлэн, дуоска аттыгар мустан, тугу эрэ кэпсэтэн айдаараллар. Софр. Данилов
3. Улахан этиһиини, муҥхаалы, содуому таһаар, содуомнаа. ☉ Затевать шумную ссору, ругань; скандалить, дебоширить
   Тоҕо милииссийэҕэ илдьэҕит, мин тугу оҥордум? Күлүгээннээбэтим, айдаарбатым, үөхсүбэтим. Амма Аччыгыйа
   Саша бэрт өр муҥхааллаан, айдааран баран, түүн хойут утуйбута. Н. Якутскай. Доҕоор, эйигин айдаарар дииллэр. Холкуос хаһаайыстыбатыгар «хаана суох өрөбөлүүссүйэни» оҥороору гынар дииллэр ээ. А. Федоров
4. Улаханнык айманан саҥар-иҥэр (үксүгэр соһуччу); эмискэ, соһуччу улаханнык саҥаран-иҥэрэн чуумпуну аймаа. ☉ Громко, взбудораженно заговорить; неожиданно громко заговорить, нарушая тишину
   «Эбээ, тугу саҥараҕын?» — диэн умуһах айаҕар Уйбаанчык уол айдаара түстэ. Амма Аччыгыйа
   Нахов айдаарбытынан киирэн, завуч остуолун аттыгар турар олоппоско олорунан кэбистэ. Софр. Данилов
   Наахара Сүөдэр буспут мундутун хоторон, саҥардыы сиэн эрдэҕинэ, таһынааҕы ыал эмээхсинэ айдааран киирдэ. Т. Сметанин
   △ Элбэхтик саҥар-иҥэр, күөртээн, тарҕатан айаҕалан (үксүгэр солуута суоҕу, буолары-буолбаты). ☉ Много и возбужденно говорить, создавать шумиху вокруг какого-л. вопроса (обычно незначительного)
   Кимнээх эрэ аллааҕымсыйан, ускуустуба тэрилтэлэрэ ити билигин айдаарар хозрасчеттарыгар киирбиттэринэн сибээстээн, музыкальнай тыйаатыр сабыллыбыта, үлэһиттэрэ ууратыллыбыттара. Н. Лугинов
5. Саҥарыллыа суоҕу саҥар, дьоҥҥосэргэҕэ кэпсээн иһитиннэрэн кэбис. ☉ Разглашать, разглагольствовать о том, о чем следует молчать
   [Балааҕыйа:] Соһуйбучча айдааран кэбистим, сэрэйбэтэҕэ үчүгэй. Амма Аччыгыйа
   — Настааны кытта кэпсэтиллиэ. — Ээ, айдаараайаҕын! Киһини саакка ыытан. В. Гаврильева
6. даҕ. суолт., фольк. Күүгээннээх, сүпсүлгэннээх; аймалҕаннаах, түрбүөннээх. ☉ Беспокойный, шумный, бурный (обычно об эпических лесах, морях и т. д.)
   Араҕастай атыыр сылгы Ардайдаах сиэлин, кутуругун Арыйыта баттаталаабыт курдук Айдаар хара тыаларынан араарталаммыт эбит. Саха нар. ыр. I
   Тоҕус сүүлэр этиҥ илдьиттээх, аҕыс айдаар этиҥ аргыстаах, сэттэ ньиргиэр этиҥ сэриилээх [Үрүҥ Айыы Тойон]. ПЭК ОНЛЯ III