күүһүр диэнтэн бэй
туһ. Бэйэтин өһүргэтэн, өсөһүннэрэн санаатын күүһүрдүнүөн баҕарда. Амма Аччыгыйа
Бальзамынан күүһүрдүнэр, Бархатынан күлүмүрдүүр Балаганнай дууһалаах Барбара барышня. Р. Баҕатаайыскай
Биһиги хайа баҕарар суруйааччыбыт А.С. Пушкин айымньыларын умсугуйан аахпыта, олортон өйүн-сүрэҕин, айар дьоҕурун дириҥэтиммитэ, күүһүрдүммүтэ саарбаҕа суох. «Кыым»

туохт.
1. Эккэр-хааҥҥар күүстэ, сэниэтэ киллэрин, эрчимир. ☉ Набраться сил, стать сильным, окрепнуть
Аһаабыт саҕа санаан, күүһүрэн, аны аҥаар илиибин ороон таһаардым. Аччыктаабытым, сылайбытым туох да олус. Т. Сметанин
Кэҕэ улаатан, арыый күүһүрэ түстэр эрэ, чыычаах муҥнаах кыракый оҕолорун уйаларыттан таһырдьа үтүрүйэр, соҕотоҕун эрэ уйаҕа хаалар. И. Федосеев
Эмиэ күүһүрэн кэлэбит: сылайбыппытын умнан кэбиһэбит. Н. Тарабукин (тылб.)
△ Санааҕын бөҕөргөт, тулуурдаах буол. ☉ Стать сильнее, выносливее, мужественнее
Киһи араас, сорох, эн курдук, киһиргээтэҕинэ күүһүрэр, сорох бэйэтин сэнэннэҕинэ өрө көбөр. Н. Лугинов
Хараҕым да хараҥардар, Сатарыччы күлэбин, [Олох] Төһө төгүл мускуйар да, Соччо төгүл күүһүрэбин. И. Гоголев
2. Уоҕур, эрчимир, улаат (туох эмэ күүһүн этэргэ). ☉ Усиливаться, возрастать, нарастать, набирать силу (о физических процессах)
Лаппа киэһэрэн, хаҥас дьиэҕэ уот ордук сырдаан, күүһүрэн күүдэпчилэнэр. Амма Аччыгыйа
Уу дириҥээбит, сүүрүгэ күүһүрбүт. Н. Заболоцкай
Тыал күүһүрбүккэ, тымныы сэтэрбиккэ дылы буолла. С. Федотов
Элбэх сыарҕалаах дьон чугаһаан эрэр тыастара улам күүһүрэн истэ. «ХС»
△ Кытаат, дириҥээ (ханнык эмэ санаа, иэйии туһунан). ☉ Углубляться, обостряться, накаляться (о чувстве, состоянии)
Онтон Фокин аймалҕана ордук күүһүрбүтүгэр кинилэр дьонноругар бардылар. Амма Аччыгыйа. Кыһыйбыта, кыыһырбыта эбии күүһүрдэ: «Бу муҥнаан эрдэҕин!» Софр. Данилов
Кини Александры таптыыр, ытыктыыр санаата өссө күүһүрэргэ, улаатарга дылы буолла. М. Доҕордуурап
3. Тэтимир, түргэтээ. ☉ Ускориться, повыситься (о темпе)
Үлэ төрдүс күнүгэр өссө ордук күүһүрэн барда. М. Доҕордуурап
△ Сытыырхай, күүркэй, тыҥаа. ☉ Стать крайне напряженным, накалиться, обостриться (напр., о борьбе за жизнь)
Олох охсуһуута бары өттүнэн күнтэн-күн аайы күүһүрэн иһэрэ. Д. Таас
△ Улаатан ис, бэргээ (ыарыы туһунан). ☉ Усугубиться, прогрессировать (о болезни)
Ол онтон таарымтата куттанан сиргэ тимириэ баара дуо, хата, эбиитин күүһүрдэ. И. Гоголев
Кини хараҕа уоттанан, тыынара ыгымыгымнык күүһүрэн, уҥуоҕа салҕалаан, сирэйэ эрдийэн, туох эрэ суостаах суолга соруммут быһыылааҕа. Дьүөгэ Ааныстыырап

туохт.
1. Быччыҥнарыҥ сайдан, тугу эмэ гынарга, оҥорорго (хол., ыар үлэни, ыараханы көтөҕөргө-сүгэргэ, өстөөхтүүн охсуһарга) кыайыгас-хотугас буол. ☉ Набраться сил, налиться силой, стать физически сильным, могучим
Үс илии холобурдаах үрдээбиккэ дылы буолла, Күүһүрэн-уоҕуран, Күүстээх эттэрэ Күүрэ түстүлэр, Иэнэ дыыгынаата, Иҥиирэ лыҥкынаата. П. Ойуунускай
Урут им-дьим сылдьар бэйэтэ эрчимирбит, күүһүрбүтуоҕурбут курдуга. И. Гоголев
2. Элбэх хотуулаах үлэһит дьоннонон, техникаланан кыаҕыр (ханнык эмэ тэрилтэ туһунан). ☉ Окрепнуть, стать сильным за счет подготовленных кадров и мощной техники (о предприятии, организации, отдельном хозяйстве)
«Арыы эбэ» ыаллара Атах-бытах дьонноро Артыал диэҥҥэ киирэннэр Бары бииргэ үлэлээн, Күүһүрэн-уоҕуран испиттэр, Көнөн-Байан барбыттар. С. Васильев
Биэс сыллаах былааны түөрт сылга толорор иннигэр иннибитигэр турар бары соруктары, уруккутааҕар өссө ордук күүһүрэн-уоҕуран тураммыт толоруохпут. Бэс Дьарааһын
Хаһан да куттаамаҥ суоһура, Харданы өрүүтүн булуохпут, Эбиитин күүһүрэ-уоҕура, Эйэни көмүскүү туруохпут. С. Тимофеев

күүһүр диэнтэн дьаһ
туһ. Эрэмньи ордугунан ымсыырдыах, инники угуйуох, күүһүрдүөх, бииргэ түмүөх тустаах. Амма Аччыгыйа
[Кини] лиэксийэти ааҕарыгар ордук суолталаах тыллары тоһоҕолоон күүһүрдэн этэр идэлээх. Н. Лугинов
Балбаара эҕэлээх куолаһын күүһүрдэн ылла. В. Яковлев

становиться сильным; становиться сильнее, усиливаться.

побуд. от күүһүр = усиливать; үлэни күүһүрт = усилить работу.