м. (беспорядок) бутумах, бутуур, күөдэл.

көтүөккэлээ 1 диэнтэн хай
аата. Кутаа тулатыгар биир кэм часкыытаһыы, хаһыыыһыы, күөдэл-наадал көтүөккэлээһин саҕаланна. С. Курилов (тылб.)

кэбис I 2 диэнтэн атаах.-аччат. Ваня кулгааҕар кэлэн дьыала хаахтыйбытын сибигинэйбиппэр, махтаныан билиминэ, кыыһыран кэбиһээхтээтэ. Амма Аччыгыйа
Күөдэл курдук куһаҕан таҥастарыгар эрдэттэн сытан кэбиһээхтииллэрэ. М. Доҕордуурап

сыһ. Көһүйэн хаалбыт курдук, көһүйбүттүү. ☉ До полной неподвижности
Адарай сэриилээх От тэллэх, Нэк күөдэл Ороҥҥо Муннукка чэҥ муустан Көһүччү Тоҥуоҕа Атаҕым. С. Васильев
Көлүкэ күөл Көһүччү тоҥмутун курдук Күндүл маҥан остуол Саргылаах таһаатыгар Талыы ас тардыллыбыт. П. Ядрихинскай

даҕ. Сотору-сотору бурҕайар, бурҕаҥныыр, бурҕаҥнаан көстөр. ☉ Поднимающийся клубами, взвихряющийся, вздымающийся вверх (о пыли, золе, тумане, паре и т. п.)
Хоноҕор киһи кэтэҕэ чохоҥнос, айаҕыттан туман бурҕаҥнас. Сэһэнэ сири-халлааны сиксигинэн эргийэр, аан дойдуну арҕарар. Софр. Данилов
Наара ороҥҥо бурҕаҥнас таба таҥас күөдэлин быыһыттан маҥнай илии, онтон төбө быгар. И. Федосеев
Аар тыаҕа, хайаҕа Ахсынньы кырдьаҕас Аас туман тыынынан Аҕылаан, бурҕаҥнас! Д. Апросимов

туохт. Өрө көтүт, өрүкүт (хол., буору, быылы, хаары). ☉ Взвихрить, поднять (напр., пыль, снег)
Прокопий Семенович …… кыыл эһэ лаппаҕар төбөтүн өр сыалга киллэрэ сатыы олордо. Кыыл, хаары бурҕатан, ыһан, күдэннээн, тула кулахачыйар. Н. Заболоцкай
Көмнөх хаар күөдэл көттө, Күһүҥҥү тымныы Күдэннээн түстэ. И. Чаҕылҕан

аат. Күөдэл, үрэй-сарай буолуу; туох эмэ бэрээдэгэ суох үрүтүрдүгэр өрөһөлөммүтэ. ☉ Груда обломков, развалины; хаотичное нагромождение чего-л. друг на друга
Ол кырыыстаах кыа-хаан кэмтэн Ордон хаалбыт кэрэһитэ — Арай бу кыр таас күөрэлэ. Софр. Данилов
Хопто [ыт аата] кэм да умайан кытыаста сытар титиик күөрэлигэр икки илин атаҕынан түһэн ыла-ыла үрэн аймана сылдьар эбит. «ХС»

даҕ.
1. Иҥнэри үүммүт, бүк түспүт (мас). ☉ Согнувшийся, наклонившийся (о дереве)
Бочугурас бычыгырыы-бычыгырыы Ньырбачаан аттынааҕы өкөҕөр маска кэлэн олорбута. Далан
Өкөҕөр тиит анныгар хардаҥ от сэксэйэн сытар. А. Фёдоров
Биир өкөҕөр мас анныгар чугас баҕайы туохтар эрэ күөдэл курдук хараара сыталларын көрдүбүт Тимофей Кононовичтыын. «ХС»
2. Нүксүччү туттубут, нүксүгүр. ☉ Сутулый, сутуловатый. Өкөҕөр киһи үлэлээх, токур киһи тутуурдаах үһү (тааб.: хотуур, кыраабыл)

аат., эргэр.
1. Ону-маны угар улахан мас дьааһык. ☉ Большой деревянный ящик для хранения продуктов или вещей, ларь
Маҕаһыыныгар ыалдьа сылдьар аҕата Павлуцкайтан ааҕан туп пут табаардара, маллара долбуурд а р г а , лаардарга, оннооҕор муостаҕа күөдэл курдук чөмөхтөнөн сыталлар. Болот Боотур
2. Түгэҕинэн мэлиллибит бурдук түһэр оҥоһуулаах, атахтардаах, аһаҕас суоруна олоҕо дьааһык. ☉ Открытый деревянный короб для жерновов на ножках с воронкообразным дном для высыпания муки
Мээккэлэммит бурдук таас быыһынан лаарга саккыраата. НЕ ТАО

дьүһ. туохт.
1. Бэрт кыратык аһылын, сэгэй эбэтэр ситэри сабыллыбакка хаал. ☉ Приоткрываться, закрываться не вплотную
Ити курдук саныы олордоҕуна, хос аана аппайда — «пятиминуткаҕа, начаалынньыска» диэн саҥа дуораана иһилиннэ. М. Попов
Үүтээн аана ситэ сабыллыбакка аппайан турар. Барыта күөдэл-таһаан буолбут. В. Протодьяконов
2. сөбүлээб. Туох да солуута суох айаххын киэҥник аллаччы ат. ☉ Беспечно широко разевать рот
Мин куорат сонунуттан саамай туустааҕын кэпсии турдахпына, кини биэстэ-алтата сыҥааҕырдаан айаҕа аппайда. «ХС»
Көлөппүнэ [киһи аата] тыыллаҥнаата, дьааһыйан аппайда. «Айаҕа тугун киэҥэй, туох этин тулутуох баҕайыный», — дии санаатым. Н. Заболоцкай
△ Туохха да кыһаммакка аллайан тур эбэтэр олор. ☉ Ротозейничать, не обращать ни на что внимания. Уол аны тэлэбиисэр көрөн аппайда
ср. хак. аҥмай ‘держать рот открытым’