беспорядок, хаос || беспорядочный, хаотический || беспорядочно, хаотически; оҕолор хос иһин үөдэн-таһаан түһэрбиттэр дети учинили в комнате беспорядок.

1. аат. Туох эмэ бэрээдэгэ ыһыллыбыта, булкуллубута; булкуллуу, ыһыллыы. ☉ Нарушение порядка чего-л., беспорядок, разбросанность, хаос. Бутукаай, буккуллуу бөҕө буолбут. Барыта бутукаай буолан хаалбыт
2. даҕ. суолт. Дөбөҥнүк булкуллар, булкуллумтуо. ☉ Легко поддающийся путанице, путаный. Иитэ-саҕата биллибэт бутукаай дьыала эбит

аат. Сатарыйыы, үрэйсарай буолуу; тыас-уус, айдаан. ☉ Беспорядок, хаос; шум-гам, волнение
Аан дайдылара Атыйах курдук айманна, Ийэ сирдэрэ Иин курдук иҥнэһиннэ, Өлүү дүбдүргэнэ, Өһөгөй сүгүлээнэ Манна буолла. П. Ойуунускай
Аттар бааллан туралларыттан даҕаны, ыраахтан иһиллэр сүгүлээнтэн, айдаантан даҕаны сылыктаан, Захар дьон мустубут дьиэлэригэр көтөн түспүтэ. В. Гаврильева
Ыһыы-хаһыы, ынчыктаһыы-дайбаһыы, ытырсыы-кэбийсии сүдү сүгүлээнэ …… сулустары, ыйдары суулларан түһэрэ сыста. Д. Апросимов
ср. бур. һүгэлсөөн ‘дебош’

аат. Ыһыллыытоҕуллуу, күөрэ-лаҥкы түһүү. ☉ Беспорядки, хаос
Сибилигин уруу малааһына буолуох буолта үөдэн-таһаан дүбдүргэнинэн солбулунна. М. Доҕордуурап
Тула өттүлэригэр бүлүмүөт, аптамаат тыаһа битигирээбитэ. Уолаттар үөдэн-таһаан ортотугар биирдэ баар буола түспүттэрэ. Күрүлгэн
Французтар илиилэригэр куорат буолбакка, үөдэн-таһаан хаалбыта. АС НИСК
♦ Үөдэн-таһаан буолбут — алдьаммыт-кээһэммит, ыһыллыбыт-тоҕуллубут, күөрэ-лаҥкы барбыт. ☉ Превращаться в беспорядок, хаос
Дэриэбинэ бэйэтин иһэ буоллаҕына, биир да бүтүн түннүктээх-үөлэстээх дьиэ диэн суох гына барыта алдьанан, үөдэн-таһаан буолбуттар. Эрилик Эристиин
Үөдэн-таһаан буолбут быһыты үлэһиттэр кыһыйбыт-абарбыт харахтарынан көрөн турдулар. А. Фёдоров
Туох эрэ куһаҕан буолбута. Дьон сирэйэ-хараҕа бары ыгыллыбыт, дьиэ иһэ хайдах эрэ үөдэнтаһаан буолбут курдуга. Д. Таас. Үөдэн-таһаан оҥор — алдьат-кээһэт, ыс-тох, күөрэ-лаҥкы ыыт. ☉ Учинить беспорядок, устроить хаос, перевернуть вверх дном
Хараҥа ыыспаҕытын үлтү үктээн, үөдэн-таһаан оҥортоон барыам, ыттар! Амма Аччыгыйа
Акылааппытын быһыта кэрдэн эмиэ үөдэн-таһаан оҥорбуттар. М. Доҕордуурап
Дьадаҥы ыал чуумпу балаҕаныгар эмискэ ааспыт үйэ ыар аргыһа — сор-муҥ холоруга — киирэн үлтү ытыйан, үөдэн-таһаан оҥорон кэбистэ. ОИП Х

туохт.
1. Тугу эмэ ылан бэрээдэгэ суох быраҕаттаа, бурай, ыскайдаа. ☉ Разбрасывать, раскидывать что-л., наводя беспорядок, хаос. Оҕолор мэниктээн дьиэлэрин ыспыттар-тохпуттар
□ Эһэ хараҕар көрбүтүн барытын урусхаллыыр, ыһар-тоҕор. Огдо
Оҕолоро барахсаттар, соторутааҕыта быыкаа дьон, ыһан-тоҕон, аһаан тобугурата олороллоро хараҕар субу баар. Г. Нельбисова
2. кэпс. Тугу эмэ искэр туппакка, аһаҕастык, дьоҥҥо барытыгар кэпсии сырыт. ☉ С удовольствием, увлечённо рассказывать о чём-л., бравировать чем-л.
Бу өйдөөтөхпүнэ, убайдар испиттэринаһаабыттарын туһунан кэпсээн-ипсээн, ыһа-тоҕо сылдьыбаттар эбит. ССС ОББ
Баар баара батарыа дуо, кэпсээн ыһан-тоҕон омуннуран барбыта. ЛНН АДь
Кини олус табыллан сылдьыбытын туһунан тохтоло суох кэпсээн, ыһан-тоҕон кэбистэ. ЕМП БС

1. аат.
2. Ууга, сиҥэҕэ, үүккэ эбэтэр сүөгэй уутугар сэлиэйдээн, кииһилэ, унньуула эбэтэр үөрэ ото эбэн оҥоһуллар утах. ☉ Напиток из воды, молока или пахты (заправленный мукой или съедобными травами)
   Арыт ийэбит сүөгэй уутун үөрэ оттоон буһаран, бутугас диэни оҥорор. И. Федосеев
   Хамначчыт, чаҕар өттө, атахбытах дьон иэдьэгэйдэрин сии, бутугастарын иһэ-аһыы бардылар. Күннүк Уурастыырап
   Оттон урут, сэрии кэмигэр, кэлин даҕаны кииһилэ бутугас оҥостон иһэрбит. И. Сосин
3. Бурдук, куруппа сэлиэйдээх миин. ☉ Мучная похлебка. Балык бутугас. Сыма бутугас
4. көсп. Туох эмэ иитэ-саҕата, бэрээдэгэ, дьүүлэ-дьаабыта биллибэт гына бутуллубута, ыһыллыбыта; бутуллуу, ыһыллыы. ☉ Крайний беспорядок, хаос
   Өлүү уонна төрөөһүн киһи-аймах модун муоратын биир кэм саҥардан иһэр. Онон, историческай событиелар уонна көстүүлэр бутугастарын киһи кыайан билиэ да суох курдук буолар. ДИМ
   Суутсокуон ханнаный? Бука бары биир бутугас буоллугут дуу?! Ким эр, ким ойох биллибэккэ барда! А. Сыромятникова
5. даҕ. суолт. Бэрээдэгэ суох, бэрээдэгэ ыһыллыбыт. ☉ Беспорядочный
   Сахалыы тылы умунна, нууччалыы тылы эбиммэтэ, иккиэннэринэн булкуйа саҥарар-суруйар бутугас соҕус киһи буолан истэ. Амма Аччыгыйа
   тюрк. ботка