сыһ. Быһах курдук. ☉ Подобно ножу
Эрбии салбахтара өрө күөрэҥнэстилэр, сыаҕа киирбит сытыы быһахтыы, долгуну минньигэстик быһыта тыыталлар. Н. Заболоцкай

ньыхай диэнтэн дьаһ
туһ. Тыһы андылар моонньуларын ньыхатан хамсаабакка долгуҥҥа көҥүл күөрэҥнэһэллэр. В. Тарабукин
Хаһааҥҥыта эрэ күөкэгэр, уһун моонньун ньыхатан, устунан хоолдьугун бүк быраҕан, оргууй аҕай өлөн барбыта. Сэмээр Баһылай

аат., түөлбэ. Хоруур курдук от быһар тимир. ☉ Режущее орудие, используемое при делении стога сена на части, заступ
Саастыктар, күрдьэхтэр күөрэҥнэс этилэр, буор хайа үрдээтэр үрдээн испитэ. Дж. Рид (тылб.)

I
саллырҕаа диэнтэн холб. туһ. Эрдиилэр одоҥ-додоҥ күөрэҥнэһэн саллырҕастылар. Амма Аччыгыйа
II
даҕ. Саллырҕаан тыаһыыр, инчэҕэй өрбөҕүнэн тугу эмэ охсуолуур курдук тыастаах. ☉ Шлёпающий, издающий шлёпающий шум (напр., при ударах мокрой тряпкой обо что-л. твёрдое). Саллырҕас тыас

силэй диэнтэн төхт
көрүҥ. Сэттэлиирэ салаалаах Сэбирдэхтээх отторбун Силэйтэлии турабын. Нор. ырыаһ. Дьөгүөрдээн дьону силэйтэлээн Сүбэлиирэп ыксатыгар кэллэ. Амма Аччыгыйа
Теплоход, хахсаат тыалтан өрүтэ күөрэҥнэһэр үрдүк долгуннары силэйтэлээн, өрүс ортотугар чугаһаата. Н. Лугинов

сэгэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Тыынарыттан муннун кырыылара сэгэҥнэһэ күөрэҥнэһэллэрэ уратытык көстөллөр. Р. Баҕатаайыскай
Төгүрүк туйахтаах кыыллары мииммит дьон тиийэн кэлбиттэригэр тордохтор тирии диэллэрэ сэгэҥнэспиттэрэ. Далан
Аҕаларын курдук төптөгүрүк сирэйдээх, эмдэй-сэмдэй уҥуохтаах, уончаларыттан лаппа тахсыбыт уолаттар, дьээдьэбит кэллэ диэн сэгэҥнэһэ түстүлэр. ССХУо

аат.
1. Улахан алдьархай, үлүгэр. ☉ Большая беда, бедствие. Иэдээн-куудаан буолбут: охсуһуу тахсыбыт
2. Тиэтэл-ыксал; араллаан-аймалҕан. ☉ Спешка; суматоха, суета
[Модун күүстээх массыына үйэтигэр олоробут.] Итинник олох тымырын тэбиитэ-тэтимэ биир кэм мөдөөн, намыын буолуоҕун ханан да сатаммат, итинник олох тэтимэ эмиэ ити быһыытынан өрө-таҥнары күөрэҥнэс. Иэдээн-куудаан, түргэн, битиргэс буолар. Күндэ
3. Дьиксинии, долгуйуу. ☉ Тревога, волнение
Үлэлии барар сопхуоһа - бэйэтин төрөөбүт сирэ. Саамай табыгаһа суоҕа, иэдээнэ-куудаана ити этэ. «ХС»

1. сыһ. Онон-манан, биир-биир (баар буол, хамсаан көһүн). ☉ Там и сям, поодаль (находиться), друг за другом, по очереди (мелькать)
   Эрдиилэр одоҥ-додоҥ күөрэҥнэһэн саллырҕастылар. Амма Аччыгыйа
   Дьиэлэр бугул курдук, одоҥдодоҥ логлоһон олороллор. Н. Габышев
   Балыгынан одоҥ-додоҥ да буоллар мэҥиэ бырахпыттара. М. Доҕордуурап
2. даҕ. суолт. Быста-быста салҕанар, быстах-остох. ☉ Прерывистый, отрывистый
   Тохтоон хаала-хаала салҕанар, одоҥ-додоҥ кэпсэтиилэрин түмүктээбиттэрэ. Амма Аччыгыйа
   Омос көрдөххө, туох да сибээһэ суох одоҥ-додоҥ суруйуу курдук, ол да буоллар сүнньүн, наадалааҕын этэр. И. Никифоров
   Ол ыһыахтан одоҥ-додоҥ өйдөбүллэр хаалбыттар. БН СУ

I
устаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Хаһан эрэ кийииттэр күн оройугар диэри утуйан туран баран, оргууй устаҥнаһан тахсан күөс быстыҥа иккилии ыаҕайаны үргээн киирэллэрэ. Н. Лугинов
Халлаан улаҕата биллибэт киэҥ далайыгар, сааскы көмүөл муустара күөрэҥнэһэллэрин курдук, лоскуй-лоскуй маҥан былыттар аа-дьуо устаҥнаһаллар. А. Бэрияк
Ууга, кырдьык да, үс олус улахан туус маҥан кубалар түһэн холкутук устаҥнаһа сылдьаллар. Н. Габышев
II
даҕ.
1. Устаҥныы, долгулдьуйа хамсыыр (хол., лабаа). ☉ Колыхающийся, качающийся (напр., о ветвях)
Мас охтон барчаланар, онуоха кута-маар үүнээйилээх устаҥнас күөх лабаата дьигиҥнии, долгуҥнуу түһэр. А. Фадеев (тылб.)
2. көсп. Биир сүнньэ суох, уларыйа сылдьар (хол., олох). ☉ Изменчивый, непостоянный (напр., о жизни)
Оо, устаҥнас, туманнаах кэрэ олох күлүгэ, чараас күлүгүн тумана. В. Гаврильева

сыһ.
1. Тэҥник, оллура-боллура суох. ☉ Ровно, гладко
Муус иэнэ сиэркилэ ньуурунуу дэхситик килэрийэр. Н. Лугинов
Өрүс үрдэ биир дэхситик мэндээрийэн сытта. Т. Сметанин
2. Көнөтүк, көнө сурааһынынан, тэҥник. ☉ Прямо, по прямой линии
Хайаан дэхситик кырыйыахтара баарай, төбөтө күрдьүгэс күрүөтүн курдук эриэн. И. Гоголев. Дэхситик ууруллубатах кирпииччэлэри. А. Федоров
3. Бытаарбакка, түргэтээбэккэ, биир тэҥник. ☉ Не замедляя и не ускоряя, равномерно
Бытаарбакка, тохтообокко, биир дэхситик, дьүккүйэн иһиэххэ. Амма Аччыгыйа
Сотору буолаат, биир дэхситик самыыр түһэн, кэбиһиилээх оту тыаһатан биир кэм топ-тобугурас буолбута. И. Никифоров
Онтон алта эрдии дэхситик күөрэҥнэһэллэрэ чуолкайдык көстөр буолла. «ХС»
4. Уларыйбакка биир тэҥник (саҥа, тыас туһунан). ☉ Монотонно, однообразно (говорить, издавать звуки)
[Сибиряков] саҥардаҕына, куолаһа эмиэ сылайбыт курдук иһиллэрэ, тиэтэйэр, күүрэн кэлэр диэни билбэккэ, биир дэхситик унньуххайдык саҥарара. В. Яковлев
Кини [Андрей] …… оҕотун сирэйин одуулаһа, оҕото дэхситик тыынарын иһиллии турда. Л. Толстой (тылб.)
5. көр дэхси
3
Ол курдук, ханна да салаа от туран хаалбат гына дэхситик илбийэллэр. Амма Аччыгыйа
Даша солооһунугар таспыт алта сүүс тонна кур ноһуомун хаһыа да буолан сиик саптарыытын иннинэ дэхситик тарҕатан, бадарааны кэһэн баллайдыы сырыттылар. М. Доҕордуурап
6. көсп. Түптээхтик, сынньалаҥнык (олор). ☉ Спокойно, размеренно (жить)
Холбоспуттара үс ый буолтун эрэ кэннэ, кинилэр олохторо дэхситик устан барбыта. Л. Толстой (тылб.)