Якутские буквы:

Якутский → Русский

көлбөрүйүү

и. д. от көлбөрүй =.

көлбөрүй=

сваливать на кого-л. (напр. свою работу); уклоняться от чего-л.; үлэтин киһиэхэ көлбөрүйэр он свою работу сваливает на другого.

Якутский → Якутский

көлбөрүйүү

көлбөрүй диэнтэн хай. аата. Эппиэтинэһи атын киһиэхэ көлбөрүйүүнү мин сөбүлээбэппин

көлбөрүй

туохт.
1. Тугу эмэ (хол., буруйу) бэйэҕиттэн атын киһиэхэ халбарыт; туохтан эмэ куотуна сатаа. ☉ Сваливать на кого-л. что-л. (напр., вину); уклоняться от чего-л.
Буруйу барытын Чыычаахапка көлбөрүйэн кэбиһиэн сөптөөх. Софр. Данилов
Кулуба эбээһинэһин уолугар Ньукулайга көлбөрүйэр. Н. Якутскай
Эдэр киһи тутуллан бүппүт баанньык ис-тас иирчэхбаарчах үлэтин отделениеҕа көлбөрүйээри киирбит. С. Руфов
2. Сыыйа урукку миэстэҕиттэн уларый, сыҕарый. ☉ Постепенно освобождать занимаемое прежде пространство, отступать, отодвигаться
Охтубут мас уоһунна, Көтөҕө буруо көлбөрүйдэ, Күөх унаар тунаарыйда. Саха нар. ыр. III
Ол кэннэ дьахтар …… үс үрүмэтийбит үүт күөлүгэр киирэн, умсаах кус буолан, үс түүннээх күн умсан ыллаҕына — күөх дьайа көлбөрүйэн, хара дьайа дьалбарыйан хаалбыт. ПЭК ОНЛЯ V
Көмүрүө хаар күтүр Көлбөрүйэн барда. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. калм. көлвр ‘шататься’, бур. хүлбэр ‘падать, упасть; кидаться вверх и вниз’, монг. хөлбөрө ‘перекувыркиваться; лежать на земле’

Еще переводы:

көлбөрүт=

көлбөрүт= (Якутский → Русский)

побуд. от көлбөрүй = избавляться от чего-л.; сбывать что-л.; сорудаҕы бэйэтиттэн көлбөрүтэр он уклоняется от поручения.

көлбөрүлүн

көлбөрүлүн (Якутский → Якутский)

көлбөрүй диэнтэн атын
туһ. Тыраахтардарын ол-бу аайы былдьаан ылан иһэллэр. Онуоха туох үлэтэ тахсыаҕай?! Буруйа буоллаҕына кэлин бүтүннүүтэ эйиэхэ көлбөрүллэр. В. Яковлев

күлкэдит

күлкэдит (Якутский → Якутский)

күлкэдий диэнтэн дьаһ
туһ. «Бэйэҥ ойоххун бэйэҥ ыллаҕыҥ!» — диэн күтүрээн миигин күтүр күүспүн күлкэдитэн, модун буолабын тохтотон …… эппин-тириибин алдьаппыта охсуһан. ПЭК ОНЛЯ IV. Күүстээҕи күлкэдиппит Көмүрүө хаар күтүр Көлбөрүйэн барда. Өксөкүлээх Өлөксөй

аҕыстаах

аҕыстаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Аҕыс саастаах. ☉ Восьмилетний
Аҕыстаахпар өйдүүбүн Аһыҥалаах сыһыыны, Ытыс саҕа ыһыыны... Күөх уулаах бутугаһы, Көлбөрүйбэт тар аһы. Эллэй
Самнайбыт хатырык хоспох аттыгар хатырбыт илиилээх-атахтаах аҕыстаах Уоһук олорор. Н. Якутскай
[Кыракый уол] аҕыстааҕыттан сааламмыта, орто үөрэхтэммитэ, булчут идэтин туохтааҕар да ордорбута, буспут-хаппыт булчут буолбута. И. Данилов

көлбөрүт

көлбөрүт (Якутский → Якутский)

көлбөрүй диэнтэн дьаһ
туһ. Эн суос-соҕотох Сылаас сыдьаайыҥ Өлүөнэ эбэ хотун Күтүр мууһун көлбөрүтэр. С. Данилов
Ойуур дьоно бары этэллэр — суоппар испэтэҕэ диэн. «Аһыналлар, көлбөрүтэллэр», — дииллэр силиэстийэлээччилэр. Н. Габышев
Хата кэлин үлэ итэҕэһин, туох туолбатаҕын барытын партийнай тэрилтэ сабыдыала мөлтөҕөр көлбөрүтүөҕэ. «ХС»

свалить

свалить (Русский → Якутский)

сов. 1. кого-что (повалить) охтор, сууллар, түҥнэр; свалить дерево маһы охтор; пуля свалила его кинини буулдьа түҥнэрдэ; 2. кого-что (сбросить) тох, кут; свалить мусор в яму бөҕү дьаамаҕа тох; 3. что (груз, ношу и т. п.) түһэр; 4. кого-что, перен. разг. (свергнуть) сууллар; свалить царизм ыраахтааҕы былааһын сууллар; 5. кого, перен. разг. (о сне, болезни) охтор, түҥнэр; 6. на кого-что, перен. разг. түһэр, көлбөрүй; свалить вину на другого буруйу атын киһиэхэ түһэр.

бүрүө

бүрүө (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тугу эмэ сабар, бүрүйэр хаппах, сабыы. ☉ Покрышка, покрытие чего-л.
Люда Светлова саҥа доҕорунуун олорон иһэр суппуун суорҕан бүрүөлээх сыарҕаларын үрдүнэн буулдьа быыстала суох ыйылаабыта. С. Никифоров
Чүөчээски уһуктубута титирээн бабыгырыы сытар эбит. Аҥар өттө бүтүннүү баттахтыын, таҥастыын — муус бүрүө буола хаһыҥҥа кырыаран хаалбыт. Суорун Омоллоон. Охтубут мас уоһунна, Көтөҕө бүрүө көлбөрүйдэ, Күөх унаар тунаарыйда. Саха фольк.
2. Туохха эмэ (хол., ааҥҥа) тириини, халыҥ таҥаһы, боолдьоҕу о. д. а. тиирэн, тоһоҕолоон бүрүйүү. ☉ Обивка, обшивка (двери, мебели)
Ыкса киэһэ халҕан тоҥ бүрүөтэ таһыттан тардыгырыы түһэр [ыт тарбаан]. Амма Аччыгыйа
Аан эргэрэн тырыттыбыт бүрүөтүн харбыаласта, туох эрэ чорбойон турарыттан ылла уонна ааны эрчимнээхтик аһа баттаата. Н. Заболоцкай
3. анат. Тыыннаах харамай эбэтэр үүнээйи ханнык эмэ чааһын чараас хаҕа, сарыыта. ☉ Плева, плевра, оболочка. Салыҥнаах бүрүө. Тыҥа бүрүөтэ. Харах дьэҥкир бүрүөтэ
□ 1949 сыл атырдьах ыйын икки күнүгэр Филатов харах дьэҥкир бүрүөтүн олордууга тыһыынчатын толорор операциятын оҥорбута. «Кыым»
Луук сүмэһиннээх араҥатыттан чараас дьэҥкир суба бүрүөтүн бэркэ сэрэнэн хастаан ыламмыт, көрүөҕүҥ. КВА Б
Афоня өлбөөдүйбүт, бүрүөтэ сабыллыбыт курдук, харахтара тугу да эппэт, кими да билбэт этилэрэ. Ю. Чернов (тылб.)

сүктэр

сүктэр (Якутский → Якутский)

  1. сүк диэнтэн дьаһ. туһ. [Ойуунускай] хонук сиргэ төннөргө үксүгэр саатын атын киһиэхэ сүктэрэр уонна тайахтанан, ортобутугар сэһэргэһэн эҥээрийэ иһэр. Амма Аччыгыйа
    Убайа туутун көрөн баран, балыгын уолугар сүктэрэн, дьиэтигэр ыыппыт, оттон бэйэтэ илимнии хаалбыт. Суорун Омоллоон
    Бу икки эдэр киһи хайыы-сахха тэриммит, бэлэм маллаахтарын сүгэллэр, Сүөдэргэ эмиэ сүгэһэр сүктэрэллэр. Н. Якутскай
  2. көсп. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ гынары соҥноо; оҥороругар күүс өттүнэн күһэй. ☉ Навязывать что-л. кому-л.; взваливать что-л. на кого-л. [Чымаарап:] Бу кэлэр бырааһынньык дакылаатын миэхэ сүктэрэн өлөрдүлэр буолбат дуо? Суорун Омоллоон
    Үспүйүөннэри тутар операцияны застава начаалынньыгын эбээһинэһин толорооччуга сүктэрбиттэрэ. Н. Якутскай
    Саамай ыарахан үлэлэри толорууну кулуттарга сүктэрэннэр, Афины көҥүл эр дьонноро бириэмэлэрин үксүн куораты тутууга атаараллара. КФП БАаДИ
  3. көсп. Кимиэхэ, туохха эмэ түһэр, көлбөрүй (хол., буруйу, эппиэтинэһи). ☉ Перекладывать, сваливать на когочто-л. (напр., вину, ответственность). Буруйу атын киһиэхэ сүктэр
    □ Кыра да былыт таҕыстар ардаҕы тарда турар хаардаах хайаҕа бары буруйу сүктэрэллэрэ. Н. Заболоцкай
    ◊ Сүктэр кыыс — кэргэн тахсан, саҥа ыал буолар кыыс. ☉ Девушка, вступающая в брак, невеста
    Сүктэр кыыс кэннин хайыһан көрбөт ыйаахтааҕар дылы (өс хоһ.). Ити аны саас эргэ сүктэр кыыс. Күндэ
    Хас сүктэр кыыс атын тэрилин ойуута-бичигэ ис хоһоонунан, суолтатынан биир сыаллаах-соруктаах да буоллар, уустар дьоҕурдарыттан, туттубут матырыйаалларыттан эмиэ тутулуктаах. КДьА
    ср. алт. дьүкте ‘нагрузить, навалить, навьючить’
кырыа

кырыа (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туохха эмэ олорбут сиик тымныыга тоҥон хаар буолбута. ☉ Иней
Кыламаныҥ кырыа буолбут. Атыҥ кырыатын илбий. Кырыаны кырыатаа.  [Уйбаан] Хаарга, суол-суол кытыытыгар, Дьиэҕэ түннүк кырыатыгар Сурук суруйан дьэрэлитэр. Дьуон Дьаҥылы
Тымныыттан дьиэбит иһэ бүтүннүү кырыа, чэҥ. Н. Тарабукин (тылб.)
2. көсп. Хаар, кыстык хаар (кыһын тас көстүүтэ, сүрүн бэлиэтэ). ☉ Снег (как основной признак зимы)
[Кыыһы] уол дьиэтигэр илдьэ барбыт. Кыһыны кырыатынан, сайыны самыырынан билэн, айаннаан истэхтэрэ. Саха фольк. Кыыдааны тоһуйан, кырыаны уулларан Кылбаарар сааскы кэм сандааран таҕыста. С. Васильев
3. көсп., кэпс. Кыстык хаар, киһи олоҕор биир сыл. ☉ Годовой цикл, год жизни (о возрасте)
Биэс уон биэс кырыаны аастаҕым! Ээй, мин дьолум ол сааспынааҕар быдан элбэх — улахан! А. Сыромятникова
4. көсп. Баттах маҥана, кырымах. ☉ Седина в волосах
Санньыардык саҥа дьылга Сиэркилэҕэ көрүнүмэ, бэлиэр кырдьыы кырыата Биллибитин сөҕүмэ. С. Спиридонова
Үөрүү, хомолто даҕаны аргыстаах үтүмэн сыллар Маарыйа эмээхсин баттаҕар ирбэт кырыаларын сотон ааспыттар. ВМП УСС
♦ Күн кырыата киһи кэпс. — мөлтөх доруобуйалаах, бэрт намчы. ☉ Слабый здоровьем, хилый
Кийиитэ сылаабайа, барахсан күн кырыата киһи эбит. В. Иванов
◊ Кырыа илбинэр — киһи окумалын баһа. ☉ Наружная часть плечевого сустава
Байбал, Тыый… туох муодатай, кырыа илбинэрим тартаҕа үһү. — Ээ, оттон ардаҕы тыалы биттэнэ олорор инигин. А. Софронов. Кырыа хаар — көпсөркөй хаар, кыырпах хаар. ☉ Рыхлый снег, снежная пороша
Кырыа хаар кыраһалаах Кыһын ийэ хотун Кыһарыйан кэлбитэ. Саха нар. ыр. II
Куобах кутуруга кырыа хаар кыыдайар. Н. Түгүнүүрэп
Кыһын обургу кырыа хаарынан үллүктэнэн, кыскыйар тыалынан уһуутаан, кэллэр кэлэн истэ. М. Доҕордуурап
△ Кыстык хаар. ☉ Снег-зимник, снег на всю зиму
Күтүр дьылбыт көлбөрүйдэ, Кырыа хаарбыт Кылыгыр уу буолан, Кылбайа сүүрдэ. Саха нар. ыр. II
Кырыа хаар уулунна, Кыдьымах уһунна, Кырыа тыа, Сибэкки дэлэйдэ. Күннүк Уурастыырап
[Бээрийэ] кыһын кырыа хаары бүрүнэн төйө тоҥор. Эрилик Эристиин
тюрк. кырау

сабыы

сабыы (Якутский → Якутский)

  1. сап I диэнтэн хай. аата. Тэпилииссэни сабыы. Сайын ходуһаны сабыы. Ороскуоту сабыы
    □ Капитал хараҥа хаайыыта, Хараҕы, санааны сабыыта Эйиэхэ сүтүөҕэ, Эдэр күүс үүнүөҕэ. П. Ойуунускай
  2. Тугу эмэ сабар мал, тэрил, таҥас. ☉ Покрывало, занавеска, заслонка, настил. Умуһах сабыыта. Аан сабыыта
    □ Түлүк бараан түүн ийэ Түҥ хара сабыытын Аргыый аҕай түүрэн Арҕаа саҕахха түһэрдэ. С. Васильев
    Аһаҕас түннүгүнэн салгын салгыйан Ньургуһун бүрүнэ сытар чараас сабыытын аргыый аҕай хамсатан ааһара. Дьүөгэ Ааныстыырап
    Булуус кырыс сабыыта ыһыллан хаалбыт. Н. Заболоцкай
  3. хаарты. Хаартыны үрдүкү хаартынан охсон ылыы. ☉ Покрытие карты партнёра старшей картой
    Дьокуускайга биирдэ Лыыкка Бүөтүр Тыппааттан отут үс тыһыынчаны биир сабыынан охсубутун илэ харахпынан көрбүтүм. Болот Боотур
    ♦ Сабыы биэримэ кэпс. — мөккүһэн тутуһуннарыма, этэрин барытын самнаран ис. ☉ Не давать возможности кому-л. вставить слово в споре
    «Дьэ, доҕоор, горуох ыһыытыгар кыайдылар, — диэбитэ Данилов. — Сүүс гектары олоччутун биһиэхэ көлбөрүйдүлэр, мөккүһэн көрдүм да сабыы биэрбэтилэр». «ХС». Сирэйин сабыыта — ким эмэ, дьиҥнээх сирэйин кистээн тугунан эмэ үчүгэй буолан көстө сатааһына. ☉ Маска, скрывающая истинное лицо
    Кинилэр син биир хааннаах бандьыыттар, сирэйдэрин сабыыта эрэ атын. И. Бочкарёв
    ◊ Орон сабыыта — орону сабар таҥас (чараас суорҕан, түүл). ☉ Покрывало для кровати
    Манна ураты кэрэ түннүк орон сабыыларын, остуол сабыытын уонна салфеткалары… көрүөххэ сөп. В. Чиряев. Оһох сабыыта — оһох үөлэһин сабар чугуун хаппах. ☉ Печная крышка, заслонка
    Өксөөн оһох турбатын төрдүн ойоҕоһугар баар чугуун сабыыны төттөрү-таары тардыалаан көрдөрөр: — Оһоххут сабыыта бу. С. Маисов. Сирэй сабыыта — өлбүт киһи сирэйин сабар маҥан таҥас. ☉ Белое покрывало, которым накрывают лицо покойника
    Харытыана сыарҕаҕа сирэйин сабыыта сиидэһи арыйа баттаат, кэннинэн чинэрийэ түстэ. Амма Аччыгыйа. Түннүк сабыыта — түннүгү хаххалата ыйыыр таҥас. ☉ Оконная занавеска, штора
    Муся туран түннүгүн сабыытын арыйа баттаата. Халлаан илин кырыыта суһуктуйан эрэрэ. П. Филиппов