көппөрөҥнөө диэнтэн төхт
көрүҥ. Кэнникинэн өссө сиэлиэх курдук өрүтэ көппөрөҥнөтөлөөн ылаттаата да кыайан сиэлбэтэ, хаар халыҥыттан иҥиннэ. С. Никифоров

көппөрөҥнөө диэнтэн дьаһ
туһ. Мөлтөөбүт көлүүр аттарын аатыгар эрэ көппөрөҥнөтөрбүтүн өйдөөн көрөн, илиитинэн сапсыйа-сапсыйа хаһыытаабыта. Агидель к. Оргуйан хаппаҕын өрүтэ көппөрөҥнөтө турбут чаанньыгы билиитэ оһохтон ылан, остуолга уурар. Д. Очинскай

туохт. Дуораһыйар сөҥ, суон, хойуу куоласкынан саҥар, ыллаа, хаһыытаа. ☉ Говорить, петь, кричать раскатистым, гулким басистым голосом. Кини ыллаан көҥкүнэтэн бардаҕына, дьиэ иһигэр долбуурга турар таас иһит-хомуос биир кэм лыҥкыныы олорор буолара. Саха сэһ
1977
Борохуот эмискэччи сүр сөҥнүк бааҕынаан көҥкүнэппитигэр Антонида уһуктан кэллэ. Е. Неймохов
Аарыма мамонт [уу оҕуһа] көҥдөй турбаны үрэр курдук …… көҥкүнэппитигэр, аа-дьуо аһыы турбут халыҥ үөр бүтүннүү …… күн аннын диэки куотан көппөрөҥнөһөллөр. ГКН МҮАа

даҕ. Күл курдук, бороҥ. ☉ Темно-серый, пепельный (о цвете); подзолистый (о почве)
[Холууптар] үгүстэрэ күллүҥү күөх, онон-манан ыраас халлаан өҥүн курдук түүлэрдээх …… буолааччылар. П. Тобуруокап
[Сылгы чыычааҕа] киһи аттыгар түһэн, үөнү-көйүүрү эккирэтэн, күллүҥү көхсө көппөрөҥнүү, төбөтө, моонньо хараарыҥныы …… дуодарыйда. И. Федосеев
Кунус чараас араҥатын анныгар суураллыбат элэмиэннээх туртаҕар араҥа сытар. Итинник почва күлү санатар өҥнөөҕүн иһин күллүҥү почва диэн ааттанар. КВА МГ

туохт.
1. Ойуолаан сүүр (сылгыны этэргэ). ☉ Идти вскачь, галопом, галопировать (о лошади)
Ойуур быыһынан маары эргийэ бөтөрөҥнөөн көппөрөҥнөөн иһэн ат хорус гына түстэ. Софр. Данилов
Ат, бөтөрөҥнөөн ыла-ыла, айаннаан матайар, түргэн туйаҕа кураанах буорга табыгырайар. Н. Габышев
2. кэпс. Сүүр, ыксаан сүүр (сүөһүнү, кыылы уонна киһини этэргэ). ☉ Бежать, идти быстро, поспешно (о человеке, животных)
Балаҕан үрдүттэн Баһарҕастаах хара ыт, Уохтаахтык үрэн баргыйан, Умса бөтөрөҥнөөн түстэ. С. Васильев
Дьиэ таһыттан уоллара Уйбаанчык обургу өрө бөтөрөҥнөөн киирдэ. П. Ойуунускай

1. даҕ.
2. Дьиҥнээх буолбатах, көстүүтүгэр, харах эрэ баайыытыгар. ☉ Неискренний, показной, рассчитанный на внешнее впечатление, внешний эффект
   Көрүнньүк мичээринэн ыллаҥнаан кэбистэ. Л. Толстой (тылб.)
   Арай Люся Осьмухинаны кытта истиҥэ суох, тас, көрүнньүк сыһыаннаһыы үөскээбитэ. А. Фадеев (тылб.)
3. Туһата суох; солуута суох. ☉ Не приносящий пользы, напрасный; фиктивный; показной
   Көрүнньүк дьыала. Көрүнньүк таҥас. — Сүрэҕэ суохтары, көрүнньүк үлэһиттэри абааһы көрөрө. Д. Кустуров
4. сыһ. суолт.
5. Туох да туһата, көдьүүһэ суох. ☉ Бесполезно, напрасно
   Сорох кутугунас хаһаайкалар манна да күнү көрүнньүк ыыппат санааламмыттар — уу бычалытан таһааран, таҥас сууйан илигирэтэллэр. И. Никифоров
   Бүгүҥҥү күн киниэхэ көрүнньүк ааста. «ХС»
6. Дьоҕойон, аатыгар эрэ (тугу эмэ гын). ☉ Для вида, напрасно
   Иккис таба күүһэ эстээхтээбит быһыылаах, турку такымын астаҕына эрэ көрүнньүк көппөрөҥнөөбүтэ буолаахтыыр. Софр. Данилов
   Кыыс сүрэҕэ туох диирэ дьиҥэ биллибэт ээ. Көрүнньүк эрэҥкэдийэ сылдьыбыт даҕаны буоллаҕына көҥүлэ. «ХС»
   ♦ Күн көрүнньүгэ — туох да туһата суох, таах сибиэ (туох эмэ). ☉ Совершенно бесполезный (о ком-чем-л.)
   [Уйбаан:] Баай күн көрүнньүгэ эбит. А. Софронов
   Баай да байан, үрдүк да сололонон көрбүтүм. Баай уонна соло диэн күн көрүнньүктэрэ эбиттэр... И. Гоголев. Харах көрүнньүгэр — суолтатыгар эрэ, аатыгар эрэ. ☉ Для вида, для отвода глаз
   Хайдыбыт халааҥканы харах көрүнньүгэр хам сыбаан хаалларбыттар. Күн Дьирибинэ
   Сорохтор харах көрүнньүгэр эрэ эрдимсийбитэ буола сатыыллара. М. Горькай (тылб.)

даҕ. Күл дьүһүнэ дьүһүннээх, болоорхой (тугу эмэ, хол., таҥаһы дьүһүннүүргэ) эбэтэр оннооҕор харатыҥы (кыылы, сылгыны дьүһүннүүргэ). ☉ Цвета пепла или более темный, серый (о цвете предметов и шерсти нек-рых животных, напр. летнего зайца-беляка, и птиц); мышастый, сивый (о масти лошадей). Бороҥ куобах. Бороҥ ат
□ Бойбоччу түспүт Бороҥ хаатыҥкатыттан Хатыҥ уктаах быһаҕы ылан, Хамсатын хаһан хачыгыратта. С. Васильев
Үрэхтэр саҕаларыгар бороҥ чооруостар эрбэһиннэри илгиэлии сылдьаллара көстөр. Амма Аччыгыйа
Дулҕа быыһынан быыкаа бороҥ кусчааннар субуруһан дьурулууллар. Л. Попов
♦ Бороҥ урааҥхай фольк. — ырыаҕа-хоһооҥҥо «саха, саха дьоно» диэн өйдөбүлгэ туттуллар. ☉ Фольклорное художественное выражение в значении «якуты» (букв. смуглолицый люд)
Боһоллоох дьыл обургу Босхо бастаах Бороҥ Урааҥхайы Буор дьиэ анныгар Боҕутуннаран олорпута. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эн бэйэлээх Сайдам киэҥ эйгэлээх Сай күдүө баҕарахтаргар Сайыҥҥы да сахтарга Ыттаах, табалаах Ыгым ычалаах Босхо бастаах Бороҥ урааҥхай Чугаһыа баара дуо? Күннүк Уурастыырап
Сэти-сэлээни умнубут Ханнык бороҥ урааҥхай Бөх тоҕор чабычахха Чараҥнарбын кубулутта? Умсуура
◊ Бороҥ буор — үчүгэй кунуһа суох сырдык дьүһүннээх, үүнээйигэ мөлтөх почва. ☉ Серозем. Бороҥ чох — таас чох алын суорда. ☉ Бурый уголь
Батамаайы үрэҕэр бытархай кыһыл көмүс, Марха өрүскэ туой, тутууга туһаныллар таастар уонна бороҥ чох баалларын дакаастаабыттара. ДНА СХБКК. Күллүҥү бороҥ — күл дьүһүнэ дьүһүннээх бороҥ. ☉ Серый (букв. пепельносерый)
[Сылгы чыычааҕа] киһи аттыгар түһэн, үөнү-көйүүрү эккирэтэн, күллүҥү бороҥ көхсө көппөрөҥнүү, төбөтө, моонньо хараарыҥныы …… сүүрэнкөтөн дуодарыйара. И. Федосеев. Күөх бороҥ — көҕөрөн көстөр бороҥ. ☉ Серый с синим оттенком
Аан дойду үрдүнэн эдэр ыччат хомуньуустуу сойууһун чилиэннэрэ кэтэллэригэр ананан тигиллибит күөх бороҥ форма таҥас, уулуссалары толору киэптээн, көмүөл уутунуу күөгэлдьийдэ. Амма Аччыгыйа. Күөхтүҥү бороҥ — кыратык көҕөрөн көстөр бороҥ. ☉ Серый с синеватым оттенком. Күөхтүҥү бороҥ хаҕар аата бэчээттэммит: «Сэбиэскэй өрөспүүбүлүкэ сокуоннарын толоруҥ!» СГПТ. Сырдык бороҥ — барбах эрэ болоорхой дьүһүннээх, туртаҕар бороҥ. ☉ Светло-серый
Хараҥатык быстах былыттар сырдык бороҥ кэлим былыттар хонууларынан үөр бөрөлүү суһаллык ааһаллар. Н. Габышев