1. табырҕаа диэнтэн дьаһ. туһ. Наара суох эмиэ сонун үөттүрэҕинэн кырбаан табырҕаппыта. Н. Якутскай
   Дьөгүөссэ бэйэтин хоһун аанын аны аһыллыбаттыы, хам тоһоҕолоон табырҕатта. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Халыҥ хаары табалар хаһан табырҕаталлар. М. Тимофеев-Терёшкин
2. кэпс. Хап-сабар түргэнник туттан, кыра үлэни бүтэрэн кэбис. ☉ Быстро, ловко закончить небольшую работу
   Дьиэ оннун саҕа хаалбыт ыарҕаны начаас табырҕатан кэбистилэр. М. Доҕордуурап
   Микииппэр, аҕам оҕонньор, …… ситинэн үс көхөлөөх биэсэлкэтэ сибилигин табырҕатан кэбис эрэ. В. Яковлев
   Билигин тахсан сохсо охсон табырҕатан кэбиспэппит дуо? П. Ламутскай (тылб.)

даҕ.
1. Баттаҕынан бүрүллүбүт. ☉ Покрытый волосами, имеющий волосы
Хаар маҥан баттахтаах аарыма кырдьаҕас. —Түтүгүрээбит түргэн саҥалаах, хатыылаах хадаар харахтаах, өрүкүйбүт баттахтаах киһи. И. Гоголев
Афанасий Сидоров маҥхайбыт баттахтаах төбөтө туртаҥнаата. М. Доҕордуурап
2. Төбөтүн тириитэ уонна тыстара бииргэ сылдьар, оннук сүлүллүбүт (кыыл тириитэ). ☉ Имеющий голову и лапы, с головой и лапами (о шкуре зверя)
Тыстаах баттахтаах эһэ тириитэ. — Чуор маһы оҕус кутуругун курдук, чороччу эрийэр силлиэ түһэр, тыстаах баттахтаах эһэ тэллэх курдук хара былыттар көтөн тахсаллар. Суорун Омоллоон
◊ Баттахтаах баҕана – тугу эмэ ыйыырга, иилэргэ анаан оҥоһуллубут көхөлөөх эбэтэр туора иҥиннэриллибит мастаах баҕана. ☉ Деревянный столб с крюком или перекладиной для вешания чего-л.
Кыыс Ньургун аҕыс баттахтаах баҕаналара айгыраан алдьанна. Эрилик Эристиин

туохт.
1. Тугу эмэ өҕүлүннэр, иэх. ☉ Гнуть, сгибать, выгибать
Көхөлөөх, мултугур тумсун токурутан өрө турулуҥнуу олороро дьулаана бэркэ дылыта. Н. Заболоцкай
Чаачарын токур киил маһын төттөрү тиэрэ токурутан, кэтит гына оҥоһуллар. ЧАИ СБМИ
[Иван Шутов] луому дуга курдук токурутара. ДьДьДь
2. көсп. Ханнык эмэ быһыыны-майгыны, баар чахчыны тиэрэ, сыыһа өйдөө, онтон туораа. ☉ Отклоняться, отступать от верного направления деятельности, поведения; извращать (напр., истину)
[Сеня] көнөнү да токурутан өйдүүр дьикти кэмэлдьилээх дьиибэ киһи. Н. Лугинов
[Өлөксөй] Сокуону дугалыы токурутан, Сорох дьону мунньахтан холдьохпута. С. Васильев
Сокуону токуруппакка, наһаа түспэккэ эрэ олоххо киллэриэхтээхпит. М. Попов

аат.
1. Күөгү быатыгар баайыллар уонна онно мэҥиэ иҥиннэриллэр синньигэс тордуохтуҥу тимир. ☉ Крючок для удочки
Ол иһин бу мин улахан күрүчүөктэри ыллым. Чэ, хата, ыстаныах. Киэһэ үрэх төрдүгэр кулуһун оттон тигинэтиэхпит. И. Семенов. Кальмардары илимнээн уонна күөгүлээн туталлар, күөгүгэ мэҥиэ быһыытынан элбэх күрүчүөктээх аналлаах блесналары тутталлар. ББЕ З
2. Аан хатыыра. ☉ Дверной крючок
Чочумча буолан баран күрүчүөк төлөрүйэн халыр гынна. Софр. Данилов
Арааһа атаҕын тыаһын истибит — күүлэ ааныгар тиийбитигэр, Сардаана утары тахсан күрүчүөгү аһа охсон биэрдэ. Болот Боотур
Дьиэлээх тойон бэрт чэпчэкитик ойон туран, ким тоҥсуйарын ыйыта да барбакка, аан күрүчүөктэрин төлүтэ аста. Н. Павлов
3. Тугу эмэ ыйыырга аналлаах тордуохтуҥу төбөлөөх көхө тимир. ☉ Железный крюк, стержень с загнутым концом, используемый как вешалка
Эти улахан куһуоктарынан бэйэ-бэйэлэригэр сыстыспат гына үөһэттэн күрүчүөктэргэ ыйыталыахха сөп. ДьСИи
Куриль хайдах эрэ күрүчүөгүнэн агдатыттан хатаан, аргыга ыйаппыт курдук буолла. С. Курилов (тылб.)
Туннель аанын үрдүгэр дьэбидийэн хаалбыт күрүчүөккэ банаар ыйанан турара. Н. Островскай (тылб.)
4. Тимэх оннугар туттуллар, биэтилэҕэ иилиллэр тордуохтуу төбөлөөх кыра тимир оҥоһук. ☉ Крючок-застежка
[Сэмэн] сонун күрүчүөктэрин төлөрүтэлээтэ, нэлэккэйдэннэ уонна сынньана турда. Н. Якутскай
«Даа, быһаарыллан бүттэҕэ», — диэтэ Таня курус соҕустук уонна синиэлин үөһээ күрүчүөгүн төлөрүттэ. К. Симонов (тылб.)
5. Синньигэс тордуохтуҥу көхөлөөх (таҥаһы өрөргө аналлаах) тимир. ☉ Крючок для вязания. Таҥас баайар күрүчүөккүн уларыс

туохт.
1. Дохсуннук, балысханнык саба халыйар курдук, кыамтата суох кэл-бар (хол., киһи-сүөһү халҕаһата); модуннук дьулуруйан айаннаа (хол., күүстээх техника эҥин туһунан). ☉ Двигаться неудержимой лавиной, толпой (напр., о стаде животных, массе людей); двигаться несокрушимой силой (напр., о мощной технике)
Кинилэр кэннилэриттэн сотору улахан дьон уонна көлөлөөхтөр тоҕо ааҥнаан кэллилэр. М. Доҕордуурап
[Хаҥыллай:] Аҕаа, халыҥ элбэх кыргыс сэриитэ Тоҕо ааҥнаан иһэр! И.Гоголев. Ардыгар, мэйилэ кыыла тыһыынчанан ааҥнаан кэллэҕинэ, табаҕын да халты харбатан, дьукку сотон илдьэ барааччы. В.Протодьяконов. Айманар муора урсунун Аймаммакка тоҕо ааҥныыр Борохуот хоту чолбону Суолдьут оҥостон айанныыр. С. Данилов
△ Муһун, тоҕуоруй, аалыс (элбэх киһи-сүөһү, техника эҥин биир сиргэ бөлүөхсүбүтүн этэргэ). ☉ Собираться, скучиваться, толпиться в большом количестве (напр., о людях, технике, скоте). Тэлгэһэҕэ массыына бөҕө ааҥнаабыт
□ Араас омук тоҕуоруйбут, киһи-сүөһү ааҥнаабыт сирэ үһү. И. Никифоров
2. көсп. Мүччүрүйбэт курдук адаҕый, ыган тиийэн кэл (араас өлүү, алдьархай, быһылаан буоларын этэргэ). ☉ Неминуемо обступать, наступать, нагрянуть (о беде, несчастии, бедствии)
Өлүү бөҕө үтүрүөтэ, алдьархай бөҕө ааҥнаата, кыайтарар-хотторор күнүм кэллэ! Ньургун Боотур
[Варвара:] Этэллэрин курдук, сэрии үөскээбит буоллаҕына, оттон алдьархай ааҥнаатаҕа дии. С. Ефремов
Туох-ханнык буолабыт — Өлөр өлүү ааҥнаата быһыылаах. Д. Очинскай
Арахсар тиһэх түүннэрэ адаҕыйан, ааҥнаан тиийэн кэлбитэ. Н. Заболоцкай
△ Саба халыйан кэл; бүрүүкээ, сабардаа (үксүгэр айылҕа көстүүлэрин этэргэ). ☉ Грянуть, наступать, ударить, лютовать (обычно о стихийных природных явлениях)
Хотун Амма хото ааҥнаан, Хочо алаас уунан аллан, Хаһан эмэ дэҥҥэ биллэр Халыан элбэх хаас-кус киирэр. Күннүк Уурастыырап
Ахсынньы анысхан тымныыта Ааҥнаан, аҥааттан турдар да, Ыҥыыр атынан маныыллар сылгыны. М. Ефимов
Кинилэртэн [айан көтөрдөрүттэн] үгүстэрэ сыллата ахсын уот кураан эбэтэр ыаҕастаах уунан кутар ардах ааҥныыр оройуоннарыттан тэскилииллэр. ББЕ З
3. Эмискэ тиийэн кэл, баар буол (үксүн күүтүллүбэтэх киһини сөбүлээб. этэргэ). ☉ Вдруг нагрянуть незваным гостем (о неожиданном приходе нежелательного человека)
«Бу хантан ааҥнаан иһэр киһигиний?» — Киргиэлэй көхөлөөхтүк кэпсэтиэх курдук тылласта. И. Никифоров
Федора Валерьевна, маннык соһуччу ааҥнаабытым иһин бырастыы гын, ол эрээри биир суолу этэр баҕа ааспакка-арахпакка үүйэн-хаайан бу эн дьиэҥ модьоҕотун атыллаатым. Е. Неймохов
[Тэрэнтэй:] Истии-билии элбэх, куоратынан-тыанан куттал улааппыт. Манчаары ааҥнаата, Омуоча тунуйда дииллэр. В. Протодьяконов
4. Көнтөрүктүк, мөдөөттүк күөлэһийэн сырыт, сыылар курдук буол (олус суон, мөдөөт киһи туһунан). ☉ Двигаться, неуклюже переваливаясь, как бы ползать, тащиться
Ар-дьаалы ыраахтааҕы Антах, ыраах-ыраах, Алаас-сыһыы саҕатыгар Ахталыйа ааҥнаабыт... Эллэй
△ Олоххун булунан, өтөрүнэн турбат курдук олор, быһа олорон таҕыс. ☉ Надолго засесть, сиднем сидеть
Дьыбаан орону дьылҕалаан, Быһаҕаһын былдьыыр, Онно олорон баран турбат, Ааҥнаан баран арахпат. Өксөкүлээх Өлөксөй
5. Төкүнүй, үҥкүрүй, тиэй (хол., сылгыны этэргэ). ☉ Кататься, валяться, переваливаясь с боку на бок (обычно о лошади)
Ытык атыыр ааҥнаабыт суола сүппэт үһү (тааб.: өтөх). Хара биэ ааҥнаабыта харааран хаалар үһү (тааб.: дьиэ онно). ПЭК СЯЯ